عصر قم - قرآن کریم نزول رحمت و بشارت الهی را در گرو بیزاری از طاغوت و بازگشت به خدا می‌داند؛ رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای (ره) نیز کفر به طاغوت را مقدمه تمسک به عروهالوثقی و ایمان حقیقی معرفی کرده است.
خبرگزاری اهل البیت(ع)-ابنا : رحمت الهی در قرآن کریم امری گزاف و بی‌حساب نیست، بلکه بر سنت‌های دقیق الهی استوار است. یکی از مهم‌ترین این سنت‌ها، پیوند ناگسستنی میان «بیزاری جستن از طاغوت» و «نزول رحمت و بشارت» است. «طاغوت» در ادبیات قرآنی به هر معبودی غیر از خدا، هر قدرت طغیان‌گر و هر مسیری که انسان را از بندگی خداوند بازمی‌دارد، اطلاق می‌شود [۱].
رحمت مشروط به ایمان
قرآن کریم رحمت خود را بر مؤمنان، مشروط به ایمان و عمل صالح می‌داند. اما ایمان در قرآن، تنها اعتقاد قلبی به خدا نیست؛ بلکه ایمان حقیقی با «کفر به طاغوت» همراه است. به بیان دیگر، تا انسان از همه مظاهر طغیان تبری نجوید، نمی‌تواند به حقیقت عبودیت خداوند دست یابد. سه آیه زیر این پیوند را به‌روشنی نشان می‌دهند.
بشارت الهی برای اجتناب‌کنندگان از طاغوت
خداوند متعال می‌فرماید: «وَالَّذِینَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن یَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَی اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَیٰ ۚ فَبَشِّرْ عِبَادِ»؛ «و کسانی که از عبادت طاغوت پرهیز کردند و به سوی خدا بازگشتند، برای آنان بشارت است؛ پس بندگان مرا بشارت ده» [۲]. این آیه دو شرط را برای دریافت بشارت که همان طلیعه رحمت الهی است، بیان می‌کند: نخست اجتناب از طاغوت و دوم انابه و بازگشت به سوی خدا. «بشارت» در این آیه مطلق است و همه گونه بشارت بر نعمت‌های الهی، اعم از مادی و معنوی را شامل می‌شود [۳]. بنابراین، نخستین تجلی رحمت الهی برای فرد و جامعه، همان بشارتی است که در پرتو دوری از طاغوت و روی آوردن به خداوند حاصل می‌شود.
کفر به طاغوت، شرط تمسک به عروهالوثقی
خداوند در آیه ای از سوره بقره، معیار نجات و رستگاری را چنین ترسیم می‌کند: «فَمَن یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَیٰ لَا انفِصَامَ لَهَا»؛ «پس هر کس به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد، به دستگیره محکمی چنگ زده است که گسستن برای آن نیست» [۴]. تعبیر «کفر به طاغوت» در این آیه، نه صرفاً یک عقیده قلبی، بلکه به معنای نفی عملی و اعتقادی همه مظاهر طغیان در برابر حاکمیت الهی است [۵]. «عروهالوثقی» همان رشته ناگسستنی ایمان است که تنها با دو بال «کفر به طاغوت» و «ایمان به خدا» قابل دستیابی است. بدون بیزاری از طاغوت، ایمان به خدا ناقص و متزلزل می‌ماند و انسان نمی‌تواند به رحمت و امنیت الهی دست یابد.
بعثت انبیا؛ عبادت خدا و اجتناب از طاغوت
قرآن کریم هدف مشترک همه رسولان الهی را چنین بیان می‌کند: «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّهٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ»؛ «و همانا در هر امتی رسولی فرستادیم که خدا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید» [۶]. این آیه نشان می‌دهد که «اجتناب از طاغوت» در کنار «عبودیت خداوند» جوهره دعوت همه انبیا است و رحمت الهی که از طریق بعثت رسولان نازل می‌شود، در گرو تحقق همین دو رکن است [۷]. در واقع تا انسان بنده طاغوت است در اسارت است و آن‌گاه آزاد می‌شود که تنها بنده خدا باشد. بنابراین، بیزاری از طاغوت یک وظیفه تاریخی و همگانی است که ریشه در فطرت توحیدی انسان دارد و نزول برکات آسمانی را در پی دارد.
کفر به طاغوت، مقدمه ایمان و رحمت
رهبر شهیدآیت‌الله خامنه‌ای(ره) با استناد به همین منطق قرآنی، بارها بر پیوند ناگسستنی «کفر به طاغوت» و «ایمان به خدا» تأکید کرده‌اند. ایشان در بیانی صریح می‌فرمایند: «بدون کفر به طاغوت، تمسک به عروه‌ی وثقای الهی امکان‌پذیر نیست» [۸]. این سخن بدان معناست که رحمت و هدایت الهی که در «عروهالوثقی» تجلی یافته، تنها بر کسانی نازل می‌شود که پیش از ایمان آوردن به خدا، از همه مظاهر طاغوت تبری جسته باشند. ایشان «کفر به طاغوت» را «مقدمه و لازمه ایمان به خدا و یک اصل اساسی در اسلام» دانسته‌اند [۹].
نکته دقیق‌تر آنکه رهبر شهید «اجتناب» را صرفاً به معنای «دور نگه داشتن خود» تفسیر نمی‌کنند، بلکه آن را به «مقابله و طرد طاغوت» توسعه می‌دهند: «معنای اجتناب از طواغیت این نیست که دامنت را از آنها دور کن تا آلوده نشوی؛ معنایش این است که یک خطّی در مقابل خطّ توحید و خطّ عبودیّت الهی وجود دارد و آن، خطّ طاغوت است» [۱۰]. از این منظر، رحمت الهی زمانی نازل می‌شود که انسان نه‌تنها از طاغوت فاصله بگیرد، بلکه در جبهه مقابل آن بایستد و مرز توحید را از مرز طغیان جدا کند.
بنابراین از مجموع آیات و بیانات رهبر شهید چنین برمی‌آید که «نزول رحمت الهی» هرگز امری تصادفی یا صرفاً عاطفی نیست، بلکه بر سنت‌های دقیق الهی استوار است. با بررسی آیات به روشنی نشان می‌دهند که بشارت، رستگاری و هدایت الهی در گرو دو امرند: عبودیت خدا و اجتناب از طاغوت. آیت‌الله خامنه‌ای نیز با تأکید بر اینکه «بدون کفر به طاغوت، تمسک به عروه‌ی وثقای الهی امکان‌پذیر نیست»، این حقیقت قرآنی را به یک اصل راهبردی در حیات فردی و اجتماعی مؤمنان تبدیل کرده‌اند [۱۱]. بر این اساس، بیزاری جستن از طاغوت—چه در عرصه اعتقاد و چه در عرصه عمل—نخستین گام برای گشودن درهای رحمت الهی و بهره‌مندی از بشارت‌های دنیوی و اخروی است.
پی نوشت:
[۱] قرآن کریم، سوره زمر، آیه ۱۷؛ و سوره نحل، آیه ۳۶
[۲] قرآن کریم، سوره زمر، آیه ۱۷.
[۳] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ذیل آیه ۱۷ سوره زمر (بشارت مطلق).
[۴] قرآن کریم، سوره بقره، آیه ۲۵۶.
[۵] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ذیل آیه ۲۵۶ سوره بقره (معنای کفر به طاغوت).
[۶] قرآن کریم، سوره نحل، آیه ۳۶.
[۷] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ذیل آیه ۳۶ سوره نحل (اجتنبوا الطاغوت).
[۸] پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات ایشان با عنوان «کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا» (فیش مرتبط با آیه ۲۵۶ سوره بقره).
[۹] همان.
[۱۰] پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان و پژوهشگران، ۱۳۹۲/۰۲/۱۱.
[۱۱] همان؛ و پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مردم تبریز (فیش‌های مرتبط با آیه ۲۵۶ سوره بقره).