عصر قم - شیخ دقاق با تشریح روش علمی علامه سید جعفر مرتضی عاملی، بر ضرورت مراجعه مستقیم به منابع اصیل و متقدم پیش از مطالعه تحلیل‌های معاصران در پژوهش‌های تاریخی، فقهی و سیره اهل‌بیت(ع) تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، شیخ عبدالله دقاق در نشست بزرگداشت علامه سید جعفر مرتضی عاملی که صبح امروز پنجشنبه (۱۴ آبان ۱۴۰۵) در مجمع جهانی اهل بیت برگزار شد، با اشاره به جایگاه علمی و معنوی این عالم فقید، اظهار کرد: علامه عاملی سه ویژگی علم، تقوا و جهاد در راه خدا را در وجود خود جمع کرده بود و از قدرت تحلیل و روش ویژه‌ای در مطالعات تاریخی و سیره برخوردار بود.
وی با بیان اینکه قرآن کریم تقوا، جهاد و علم را از معیارهای فضیلت و برتری انسان‌ها معرفی می‌کند، افزود: گردهمایی برای بزرگداشت علامه سید جعفر مرتضی عاملی، یادآور شخصیت عالمی است که این سه ویژگی را در زندگی علمی و عملی خود به نمایش گذاشت و عمر خویش را در مسیر تحقیق، تتبع و خدمت به علوم اهل‌بیت(ع) سپری کرد.
شیخ دقاق با اشاره به توصیه علامه عاملی درباره چگونگی مطالعه سیره، بیان کرد: یکی از استادان از ایشان پرسید که سیره را چگونه باید مطالعه کرد و علامه در پاسخ تأکید کرد که نباید مطالعه سیره را با کتاب‌های معاصران آغاز کرد؛ زیرا تحلیل‌ها و ترجیحات نویسندگان می‌تواند تصویر اولیه‌ای در ذهن پژوهشگر ایجاد کند که تغییر آن در مراحل بعد دشوار باشد.
وی ادامه داد: علامه عاملی توصیه می‌کرد ابتدا باید به سراغ منابع اصلی و متقدم رفت و مطالعه را با چهار کتاب «الإرشاد» شیخ مفید، «إعلام الورى» طبرسی، «مناقب آل أبی طالب» ابن شهرآشوب و «کشف الغمه» اربلی آغاز کرد؛ آثاری که از آن‌ها به‌عنوان منابع بنیادین سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) یاد می‌کرد.
این پژوهشگر با اشاره به جایگاه کتاب «بحارالأنوار» در روش مطالعاتی علامه عاملی، تصریح کرد: او برای مطالعه این اثر، چهار مرحله را پیشنهاد می‌کرد؛ نخست مطالعه اجمالی، سپس بازخوانی عمیق و مکرر، پس از آن دسته‌بندی موضوعی روایات و در نهایت بررسی شیوه مواجهه علامه مجلسی با روایات.
وی افزود: در مرحله پایانی باید دقت کرد که علامه مجلسی در برابر هر روایت چه رویکردی داشته است؛ گاهی درباره روایتی سکوت کرده، گاهی به توضیح آن پرداخته و در مواردی نیز آن را مورد نقد و مناقشه قرار داده است. از این رو، پژوهشگر باید علت تفاوت این مواجهه‌ها را بررسی کند. در مطالعه سیره امام حسین(ع) نیز کتاب «اللهوف» سید بن طاووس از منابع مورد توجه بود.
شیخ دقاق در ادامه به روش پیشنهادی علامه عاملی برای مطالعه مباحث مهدویت اشاره کرد و گفت: ایشان توصیه می‌کرد پژوهشگران در آغاز به پنج منبع اصلی شامل «کمال الدین وتمام النعمه» شیخ صدوق، رسائل شیخ مفید درباره غیبت، «المقنع» سید مرتضی، «الغیبه» شیخ طوسی و «الغیبه» شیخ نعمانی مراجعه کنند و پس از تسلط بر این متون، به سراغ آثار معاصران و تحلیل‌های آنان بروند.
وی با تأکید بر اینکه این روش، پژوهشگر را از تأثیرپذیری زودهنگام از دیدگاه‌های دیگران مصون می‌دارد، خاطرنشان کرد: در چنین رویکردی، محقق پس از آشنایی مستقیم با متون اصلی می‌تواند تحلیل‌ها و دیدگاه‌های نویسندگان را بر اساس منابع بررسی و ارزیابی کند، نه اینکه ابتدا با یک تحلیل خاص مأنوس شود و سپس متون تاریخی را بر مبنای آن تفسیر کند.
شیخ دقاق با اشاره به تأثیر این روش در دانش فقه نیز اظهار کرد: آیت‌الله شیخ مسلم داوری در درس فقه تأکید داشت پیش از ورود به دیدگاه‌ها و مناقشات علما، ابتدا آیات و روایات مربوط به هر مسئله بررسی شود؛ برای نمونه، در بحث نماز جمعه در عصر غیبت، نخست باید آیات و سپس همه روایات این باب مطالعه شود و پس از آن به آرای فقها پرداخت.
وی این شیوه را روشی استوار در فقه، تفسیر و تاریخ دانست و افزود: این علوم بر میراث علمی و انتقال متون و روایات استوارند و پژوهشگر باید پیش از ورود به تحلیل و نقد، بر منابع اصلی تسلط پیدا کند؛ زیرا آشنایی عمیق با متون، قدرت ارزیابی و مناقشه علمی را افزایش می‌دهد.
شیخ دقاق در پایان با اشاره به تواضع علامه سید جعفر مرتضی عاملی، گفت: با وجود جایگاه علمی و تسلط گسترده بر منابع تاریخی، ایشان از خدمت به اهل‌بیت(ع) و بررسی آثار مرتبط با سیره امام حسین(ع) دریغ نمی‌کرد. به گفته وی، علامه عاملی در پاسخ به درخواست بازبینی تصاویر و روایت‌های تصویری مربوط به حماسه عاشورا، آمادگی خود را برای بررسی و اصلاح آن‌ها اعلام کرده بود؛ امری که نشان‌دهنده اهتمام او به صیانت از صحت تاریخی روایت نهضت حسینی و خدمت به مکتب اهل‌بیت(ع) است.