عصر قم - حجت الاسلام مومنی با تأکید بر ضرورت بازخوانی مبانی فکری امام خمینی(ره) گفت: امام راحل با رد نظم سلطه‌گر و سلطه‌پذیر حاکم بر جهان، الگوی مستقلی مبتنی بر سلطه‌ستیزی ارائه کردند و نشان دادند که غرب نه راه‌حل مشکلات بشریت، بلکه خود بخشی از مسئله است.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام محسن مؤمنی، دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم، در سومین نشست «روایت اسناد لانه جاسوسی» که در بیت امام خمینی (ره) برگزار شد با گرامیداشت یوم‌الله ۱۳ آبان و یاد و خاطره شهدای این روز، اظهار داشت: حضور در بیت شریف حضرت امام خمینی(ره)، فرصتی برای یادآوری نقش تاریخی این مکان در نهضت اسلامی، قیام ۱۵ خرداد، تبعید امام راحل و بازگشت ایشان در سال ۱۳۵۷ است؛ ازاین‌رو باید ضمن گرامیداشت یاد و خاطره امام و شهدا، در مسیر مبارزه کنونی نیز از مکتب فکری و سیره ایشان الگو بگیریم.
وی با اشاره به کتاب تدوین‌شده درباره اسناد لانه جاسوسی، از تلاش‌های صورت‌گرفته در این اثر قدردانی کرد و افزود: یکی از ویژگی‌های ارزشمند این کتاب، به سخن درآوردن اسناد و استخراج نکات و مفاهیم نهفته در آن‌هاست؛ چراکه اسناد به‌خودی‌خود متونی خشک و تخصصی هستند و تبدیل محتوای آن‌ها به زبانی ساده، گویا و قابل‌فهم برای مخاطب امروز، اقدامی ارزشمند و شایسته تقدیر است.
ضرورت بازنگری در الگوی تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی
دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه در فهم تاریخ معاصر و تحولات منتهی به انقلاب اسلامی، نوعی خطای تحلیلی وجود دارد، تصریح کرد: این خطا به‌ویژه در تاریخ‌نگاری معاصر و تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی مشهود است و فاصله جدی با دستگاه فکری امام خمینی(ره) دارد.
وی ادامه داد: بخش قابل‌توجهی از تاریخ‌نگاری یکصد تا یکصد و پنجاه سال اخیر ایران، نقطه آغاز تحولات را مواجهه ایران با غرب و احساس عقب‌ماندگی در برابر تمدن غربی می‌داند. بر اساس این تحلیل، مجموعه‌ای از تحولات، از جمله نهضت مشروطه تا نهضت امام خمینی(ره) و پیروزی انقلاب اسلامی، واکنشی به احساس عقب‌ماندگی از غرب تلقی می‌شود؛ درحالی‌که صورت‌بندی امام از تاریخ و تحولات معاصر، اساساً متفاوت از این نگاه است.
حجت الاسلام مؤمنی با اشاره به اینکه در دستگاه فکری روشنفکران غرب‌گرا، غرب همواره به‌عنوان معیار و استاندارد پیشرفت در نظر گرفته می‌شود، ابراز داشت: در این نگرش، جامعه ایرانی همواره خود را در نسبت با غرب تعریف می‌کند و تحولات تاریخی نیز بر اساس میزان فاصله یا نزدیکی به الگوی غربی تحلیل می‌شود. متأسفانه برخی تاریخ‌نگاران متدین و حتی انقلابی نیز تحت تأثیر همین چارچوب، تحلیل خود از تاریخ معاصر را بر مبنای احساس عقب‌ماندگی ایران از غرب بنا کرده‌اند.
وی با تأکید بر اینکه امام خمینی(ره) اساساً چنین صورت‌بندی‌ای را نمی‌پذیرفت، خاطرنشان کرد: امام راحل در مواجهه با تمدن غرب، از تعابیری همچون «توحش غرب» استفاده می‌کرد و غرب را نه یک الگوی پیشرفت و معیار تمدن، بلکه نوعی انحراف از مسیر حقیقی تاریخ بشر می‌دانست. از منظر امام، هنگامی که یک تمدن بشر را به سمت ظلمت و انحراف هدایت می‌کند، اساساً نمی‌تواند ملاک و معیار سنجش دیگر جوامع قرار گیرد.
امام خمینی(ره) الگوی سلطه‌ستیزی را در برابر نظم جهانی مطرح کرد
دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه این نوع نگاه، یکی از وجوه تمایز اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) است، گفت: البته پیش از امام نیز شخصیت‌هایی همچون شهید مدرس و آیت‌الله شاه‌آبادی واجد چنین نگاهی بودند، اما صورت‌بندی امام از غرب و تحولات معاصر، پدیده‌ای نو و دارای ابعاد مهم فکری و سیاسی است.
وی با اشاره به شعار «نه شرقی، نه غربی» اظهار داشت: در دوره‌ای که جهان به دو بلوک شرق و غرب تقسیم شده بود و بسیاری از جریان‌های سیاسی یا به غرب گرایش داشتند یا طرفدار بلوک شرق بودند، امام خمینی(ره) هیچ‌یک از این دو الگو را نپذیرفت و بر ارائه راهی مستقل تأکید کرد.
حجت الاسلام مؤمنی افزود: در شرایطی که نظم جهانی، کشورها را به دو دسته سلطه‌گر و سلطه‌پذیر تقسیم کرده بود و اساساً حالت سومی برای آن متصور نبود، امام الگوی سومی را مطرح کرد و آن سلطه‌ستیزی بود. این رویکرد، یکی از دستاوردهای مهم اندیشه سیاسی امام و از مباحثی است که می‌توان گفت در صورت‌بندی اندیشه سیاسی معاصر، جایگاه ویژه‌ای دارد.
وی با اشاره به سابقه گرایش برخی جریان‌های سیاسی ایران به قدرت‌های استعماری، خاطرنشان کرد: در طول تاریخ معاصر، همواره جریان‌هایی تلاش می‌کردند برای ایجاد موازنه قدرت به یکی از قدرت‌های خارجی، از جمله روسیه و انگلیس، تکیه کنند. بعدها نیز برخی با فاصله گرفتن از این دو قدرت، به دنبال حمایت قدرت سومی مانند فرانسه و سپس آمریکا رفتند؛ اما امام خمینی(ره) اساس این دسته‌بندی‌ها و وابستگی‌ها را رد کرد و بر استقلال در برابر نظام سلطه تأکید داشت.
علوم سیاسی و روابط بین‌الملل نیازمند بازخوانی اندیشه امام است
این پژوهشگر تاریخ معاصر با انتقاد از غلبه چارچوب‌های فکری غربی در برخی حوزه‌های علوم انسانی، اظهار داشت: بخش قابل‌توجهی از علوم سیاسی و روابط بین‌الملل بر اساس همان مبانی و نظم فکری غرب شکل گرفته است و هنگامی که بخواهیم از چارچوبی متفاوت سخن بگوییم، گاهی با مقاومت و عدم پذیرش برخی محافل علمی و دانشگاهی مواجه می‌شویم.
وی با اشاره به تحلیل اسناد لانه جاسوسی از شخصیت امام خمینی(ره) گفت: در این اسناد، هنگامی که به شخصیت امام می‌رسیم، با نوعی ناتوانی در تحلیل و شناخت ایشان مواجه می‌شویم؛ به‌گونه‌ای که تحلیلگران نمی‌توانند امام را در قالب الگوهای شناخته‌شده سیاسی و اجتماعی خود قرار دهند و شخصیت ایشان را با هیچ‌یک از چهره‌های متعارف سیاسی یا فکری مشابه نمی‌دانند.
حجت الاسلام مؤمنی ادامه داد: به نظر می‌رسد یکی از دلایل اصلی این ناتوانی در تحلیل، تفاوت بنیادین نگاه امام به غرب، تمدن غربی و نظمی است که پس از تحولات اروپا و آمریکا در جهان شکل گرفته بود. امام خمینی(ره) اساس این نظم را از بنیان قبول نداشت و در برابر آن ایستادگی کرد.
وی با اشاره به مواضع صریح امام در برابر آمریکا و نظام سلطه، بیان کرد: امام در اوج تحولات سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ و در جریان حوادث مربوط به سفارت آمریکا، با اطمینان از افول و ناتوانی نظام سلطه سخن می‌گفت. تعبیراتی همچون «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند» صرفاً جملاتی شعاری نبود، بلکه از یک دستگاه فکری و مبانی اعتقادی مشخص سرچشمه می‌گرفت.
بازخوانی اندیشه سیاسی امام؛ ضرورتی برای شناخت انقلاب اسلامی
دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) مبتنی بر مبانی فکری و اعتقادی تشیع است، تصریح کرد: حوزه‌های علمیه، نخبگان و علاقه‌مندان به اندیشه امام باید با مراجعه مجدد به آثار و بیانات ایشان، ریشه‌های فکری، اعتقادی و مکتبی این منظومه را بازخوانی کنند و آن را با زبانی متناسب با نیازهای امروز در محافل علمی، فرهنگی و اجتماعی تبیین کنند.
وی خاطرنشان کرد: برای شناخت درست انقلاب اسلامی، نمی‌توان صرفاً به روایت‌های متعارف تاریخ‌نگاری یا چارچوب‌های تحلیلی غربی بسنده کرد؛ بلکه باید دستگاه فکری امام را شناخت و ابعاد مختلف تحولی را که ایشان در عرصه سیاست، روابط بین‌الملل و نظم جهانی ایجاد کرد، مورد بررسی قرار داد.
حجت الاسلام مؤمنی با اشاره به استمرار مطالعات و پژوهش‌های جهانی درباره شخصیت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، گفت: با گذشت نزدیک به پنج دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، همچنان پژوهشگران و انقلاب‌پژوهان در نقاط مختلف جهان به بررسی شخصیت امام و ابعاد اندیشه ایشان می‌پردازند و این مسئله نشان‌دهنده عمق و گستردگی ابعاد شخصیتی و فکری امام راحل است.
وی در پایان با اشاره به شرایط حساس کنونی و ضرورت شناخت مکتب امام خمینی(ره) اظهار امیدواری کرد: در شرایطی که کشور با جنگی مهم و سرنوشت‌ساز مواجه است، باید بتوانیم با شناخت عمیق‌تر مکتب امام، مبانی آن را برای جامعه تبیین کنیم، در مسیر تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی استوار بمانیم و این حرکت را به سرمنزل مقصود برسانیم.