عصر قم - مجموعه‌ای از مباحث اصول فقه مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره)، مشتمل بر دو تقریر از یک دوره درس اصول و همچنین فهرست‌ها و یادداشت‌های علمی ایشان در حوزه‌های اصول فقه، معارف و اخلاق، با هدف معرفی و تبیین ابعاد مختلف اندیشه‌های اصولی و معارفی این عالم برجسته منتشر شده است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا ، در این مجلد دو مجموعه از مباحث اصول فقه مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره) گردآوری شده است که با وجود شباهت‌های فراوان، در برخی مباحث دارای تفاوت‌ها و مطالب تکمیلی هستند. بررسی محتوای این دو مجموعه نشان می‌دهد که احتمالاً هر دو به یک دوره درس اصول فقه مربوط می‌شوند که در سال ۱۳۱۵ شمسی، مصادف با سال‌های ۱۳۵۴ و ۱۳۵۵ قمری، در شب‌ها برگزار شده است.
با توجه به اینکه احتمال دارد بخش‌هایی از این نوشته‌ها تقریراتی ناظر به درس استاد باشد، تعیین دقیق نسبت میان دو متن امکان‌پذیر نیست. با این حال، مجموعه مباحث از موضوع علم آغاز می‌شود و پس از ورود به مباحث علم اصول، موضوعاتی همچون حقیقت وضع، حقیقت شرعیه، استعمال لفظ در بیش از یک معنا، ترادف و مشتق را دربرمی‌گیرد و سپس به مباحث ماده و صیغه امر می‌پردازد.
در ادامه، مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره) به مناسبت بررسی رابطه طلب و اراده، مبحث جبر و تفویض و امر بین امرین را مطرح کرده و پس از تبیین دیدگاه خود، دوباره به مباحث اصولی بازمی‌گردد و مباحث را تا موضوع مطلق و مقید دنبال می‌کند. البته مجموعه نخست در بحث جبر و تفویض پایان می‌یابد و ادامه مباحث اصولی در آن وجود ندارد.
از نکات قابل توجه در بررسی این آثار، تفاوت زبان و شیوه نگارش بخش‌هایی از مجموعه نخست است؛ به‌گونه‌ای که مباحث ابتدایی تا صفحه ۲۳ نسخه مرحوم صدرزاده به زبان فارسی نگاشته شده و با توجه به ویژگی‌های قلم ایشان، به نظر می‌رسد این بخش تقریری از درس استاد یا فهرستی از مباحث ارائه‌شده باشد.
در کنار این متن، تقریر عربی همان مباحث از مرحوم حسنعلی مروارید نیز موجود بوده که در این مجلد به‌صورت پاورقی درج شده است. هرچند مجموعه دوم از نظر پیوستگی و گستره مباحث، دوره کامل‌تری را ارائه می‌کند، مجموعه نخست نیز حاوی مطالب افزوده‌ای است که می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر پژوهشگران با ابعاد مختلف اندیشه‌های اصولی و معارفی مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره) را فراهم سازد.
بخش دیگری از این آثار به فهرست‌ها و یادداشت‌های علمی مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره) اختصاص دارد که به نظر می‌رسد بخشی از آن‌ها پیش از تدریس، به‌عنوان پیش‌نویس، سرفصل و طرح اولیه مباحث تهیه شده‌اند.
برخی دیگر از این نوشته‌ها نیز شامل گردآوری و فیش‌برداری آیات و روایات مرتبط با موضوعات مختلف معارفی و غیرمعارفی از منابع گوناگون هستند که احتمالاً در مراحل بعدی، در نگارش آثاری همچون معارف القرآن و متناسب با موضوع هر بخش مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
این یادداشت‌ها موضوعات متنوعی از جمله اصول فقه، معارف و اخلاق را دربرمی‌گیرند و به دلیل ماهیت فهرست‌وار و مقدماتی آن‌ها، در برخی موارد از ملاحظات دقیق ادبی و نگارشی برخوردار نیستند؛ مسئله‌ای که با توجه به کارکرد اولیه این نوشته‌ها و احتمال استفاده از آن‌ها در مراحل بعدی تدوین آثار، قابل تبیین است.
با توجه به اینکه نسخه کاملی از این فهرست‌ها در دست نیست، نسخه‌های موجود در بخش‌هایی دارای مطالب مشابه و هم‌مضمون، در بخش‌هایی متفاوت و در مواردی نیز مکمل یکدیگر هستند. ازاین‌رو، گردآوری و ارائه آن‌ها در کنار یکدیگر می‌تواند تصویری گسترده‌تر از فرایند شکل‌گیری مباحث علمی و شیوه تدوین آثار مرحوم میرزا مهدی اصفهانی(ره) در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
انتشار این مجموعه، افزون بر فراهم‌کردن دسترسی به تقریرات و یادداشت‌های علمی برجای‌مانده از این عالم، زمینه‌ای برای بررسی دقیق‌تر دیدگاه‌های اصولی، مبانی معارفی و روند شکل‌گیری آثار علمی ایشان فراهم می‌آورد.