عصر قم - قم- استاد حوزه علمیه قم گفت: محبت به حضرت زهرا(س) سرمایه‌ای ارزشمند است که آثار آن در مراحل دشوار پس از مرگ و مواقف قیامت آشکار می‌شود.
به گزارش خبرنگار مهر، حجت‌الاسلام والمسلمین علی زند قزوینی استاد حوزه علمیه و کارشناس دینی شامگاه پنجشنبه در مراسم عزاداری فاطمیه هیئت خادم‌الرضا علیه‌السلام قم در سخنانی با اشاره به جایگاه قلب در شناخت و تصمیم‌گیری انسان اظهار کرد: قلب جایگاه ادراک محبت و بغض است و تصمیم نهایی در وجود انسان، تحت تأثیر گرایش‌ها و تعلقات قلبی شکل می‌گیرد.
وی افزود: در موضوع نسبت میان عقل و قلب، مباحث گسترده‌ای در عرصه‌های مختلف از جمله ادبیات، شعر، رمان و فیلم مطرح شده است و بسیاری از انسان‌ها در موقعیت‌های زندگی، تجربه کشمکش میان محاسبات عقلانی و خواسته‌های قلبی را داشته‌اند.
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه عقل وظیفه تحلیل و بررسی را بر عهده دارد، تصریح کرد: عقل شرایط را ارزیابی می‌کند و جوانب مختلف یک مسئله را می‌سنجد، اما در نهایت گرایش‌های قلبی در انتخاب مسیر و تصمیم‌گیری انسان نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
وی با اشاره به واقعه کربلا ادامه داد: اگر حرکت امام حسین(ع) به سوی کربلا صرفاً با محاسبات متعارف و مادی سنجیده شود، ممکن است برخی آن را با معیارهای معمول عقلانی ناسازگار بدانند، در حالی که در این مسیر، حقیقتی فراتر از منفعت‌سنجی‌های دنیوی مطرح است و انسان ممکن است برای باور و اعتقاد خود از جان، آبرو و همه داشته‌هایش بگذرد.
زند قزوینی با تأکید بر ضرورت شناخت جایگاه ارزش‌های معنوی در تصمیم‌های انسان گفت: گاهی فرد از منظر محاسبات شخصی، گذشتن از برخی حقوق یا منافع خود را دشوار می‌بیند، اما هنگامی که محبت و معرفت در وجود او عمق پیدا می‌کند، نگاهش به مسائل تغییر می‌یابد و در تصمیم‌های خود، رضایت الهی و ارزش‌های متعالی را مقدم می‌دارد.
محبت حضرت زهرا(س) در مواقف دشوار به کار می‌آید
وی با اشاره به روایتی درباره فضیلت محبت حضرت فاطمه زهرا(س) بیان کرد: در روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره محبت حضرت زهرا(س) و آثار آن در مواقف پس از مرگ سخن گفته شده و در این نقل، از جایگاه این محبت در یکصد موقف یاد شده است که انسان در مسیر پس از مرگ با آنها مواجه می‌شود.
این کارشناس دینی با بیان اینکه مرگ و انتقال از دنیا به سرای دیگر از مراحل سرنوشت‌ساز زندگی انسان است، افزود: همه انسان‌ها این مسیر را پیش رو دارند و هیچ‌کس از اصل مواجهه با مرگ مستثنا نیست، از همین رو باید از فرصت زندگی برای اصلاح رفتار، تقویت ایمان و آماده‌شدن برای این مرحله بهره گرفت.
وی با اشاره به دشواری‌های لحظه جان دادن اظهار کرد: مرگ برخلاف تصور ساده‌ای که گاهی از آن در ذهن شکل می‌گیرد، می‌تواند مرحله‌ای بسیار دشوار باشد و نباید از پیچیدگی‌ها و سختی‌های آن غفلت کرد.
زند قزوینی برای تبیین شدت درد و دشواری، به نمونه کشیدن دندان اشاره کرد و گفت: گاهی با وجود استفاده از داروهای بی‌حسی، فرد هنگام کشیدن دندان درد شدیدی را احساس می‌کند و حتی ممکن است در اثر شدت درد، رفتارهایی از او سر بزند که در شرایط عادی از وی انتظار نمی‌رود.
وی ادامه داد: در این مثال، با وجود آنکه موضع مورد درمان بی‌حس شده است، همچنان امکان احساس درد وجود دارد و این نمونه‌ای برای نزدیک‌شدن ذهن به بحثی است که درباره دشواری قبض روح مطرح می‌شود.
انسان در لحظه مرگ با حاصل عمر خود روبه‌رو می‌شود
این استاد حوزه علمیه با اشاره به مباحث مطرح‌شده در آثار علامه طباطبایی درباره مرگ و تعلقات انسان گفت: در تبیین این مسئله، از وابستگی‌های وجود انسان و پیوندهای او با زندگی سخن به میان می‌آید و این موضوع می‌تواند در فهم دشواری جداشدن از دنیا مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه دلبستگی‌های انسان به خانه، خانواده و داشته‌های زندگی، دل‌کندن از دنیا را دشوار می‌کند، افزود: حتی دورشدن کوتاه‌مدت از محیط زندگی برای برخی افراد نیازمند برنامه‌ریزی و فراهم‌کردن مقدمات است، چه رسد به مرحله‌ای که انسان باید از تمام تعلقات دنیوی خود جدا شود.
زند قزوینی با اشاره به نقش حسرت‌های گذشته در مواجهه انسان با مرگ اظهار کرد: انسان در طول عمر خود با فرصت‌هایی روبه‌رو می‌شود که ممکن است از آنها به‌درستی استفاده نکرده باشد و در مقابل، رفتارهایی از او سر بزند که بعدها آرزو کند ای‌کاش مرتکب آنها نمی‌شد.
وی با استناد به مضمون سوره عصر درباره زیان‌کاری انسان‌ها تصریح کرد: ممکن است فرد در واپسین لحظات زندگی، از نگاه نامناسب به دیگران، تحقیر یک انسان، تضییع حق مظلوم یا ترک بی‌دلیل نماز اظهار پشیمانی کند و آرزو داشته باشد که ای‌کاش در گذشته طور دیگری رفتار کرده بود.
این کارشناس دینی افزود: در کنار خطاهایی که انسان مرتکب شده، فرصت‌های نیکی نیز وجود دارد که می‌توانسته از آنها استفاده کند اما آنها را از دست داده است و مجموعه این حسرت‌ها، بخشی از نگرانی‌های انسان در مواجهه با پایان زندگی را شکل می‌دهد.
وی با اشاره به تجربه‌های نقل‌شده از اطرافیان برخی درگذشتگان گفت: گاهی دوستان و نزدیکان افرادی که از دنیا رفته‌اند، از رؤیاها و خاطرات خود درباره آنان سخن می‌گویند و در میان این روایت‌ها، مسئله باقی‌ماندن تعلقات و دلبستگی‌های انسان پس از مرگ نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
دعای عهد، نشانه انتظار است
زند قزوینی با اشاره به آرزوی مؤمنان برای درک ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) اظهار کرد: یکی از آرزوهای بزرگ منتظران، زنده‌ماندن تا زمان ظهور و حضور در دوران حکومت حضرت بقیهالله(عج) است و در کنار این خواسته، امید به رجعت و بازگشت در صورت درک‌نکردن آن دوران نیز در باورهای دینی مطرح شده است.
وی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره مداومت بر دعای عهد افزود: در این روایت، به خواندن دعای عهد به مدت ۴۰ صبح اشاره شده و برای این عمل، وعده‌ای درباره درک ظهور یا برخورداری از امکان بازگشت در زمان رجعت نقل شده است.
این کارشناس دینی با بیان اینکه در متن روایت، از حضور حضرت در کنار قبر و فراخواندن فرد برای برخاستن سخن گفته می‌شود، تصریح کرد: در ادامه همین نقل، به افرادی اشاره شده است که حتی در صورت فراخوانده‌شدن برای حضور در رکاب امام زمان(عج)، به دلیل هراس از تجربه دوباره مرگ و سختی قبض روح، از بازگشت خودداری می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: طرح چنین روایاتی، اهمیت آمادگی معنوی انسان برای مواجهه با مرگ را یادآور می‌شود و نشان می‌دهد که نباید از سختی این مرحله غافل بود.
زند قزوینی با بازگشت به موضوع محبت حضرت زهرا(س) گفت: بر اساس روایتی که در این سخنان مورد استناد قرار گرفت، محبت حضرت فاطمه زهرا(س) در مواقف متعدد پس از مرگ به یاری انسان می‌آید و از جمله به لحظه جان دادن و ورود به قبر اشاره شده است.
ورود به قبر نیازمند آرامش و احترام است
این استاد حوزه علمیه با اشاره به آداب مربوط به دفن اموات بیان کرد: در روایاتی درباره ورود میت به قبر، بر رعایت آداب و انجام این کار با آرامش تأکید شده است و از جمله اعمالی که در این زمینه نقل شده، قرائت آیه «رَبِّ أَنْزِلْنِی مُنْزَلًا مُبَارَکًا وَأَنْتَ خَیْرُ الْمُنْزِلِینَ» است.
وی افزود: در نقلی که در این زمینه مطرح می‌شود، بر خواندن این آیه هفت مرتبه هنگام ورود میت به قبر تأکید شده است و همچنین درباره چگونگی انتقال پیکر، پایین‌گذاشتن و حرکت‌دادن آن، آدابی ذکر شده که رعایت آنها مورد توجه قرار گرفته است.
زند قزوینی با اشاره به توصیه‌های مطرح‌شده درباره تشییع و تدفین گفت: در برخی نقل‌ها، بر سه مرتبه زمین‌گذاشتن آرام پیکر پیش از رسیدن به قبر و حرکت‌دادن دوباره آن تأکید شده و برای ورود میت به قبر نیز شیوه‌هایی در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: درباره ورود پیکر زن و مرد به قبر نیز آدابی در روایات نقل شده است که از جمله در برخی نقل‌ها، ورود پیکر زن از سمت پا و ورود پیکر مرد به شیوه‌ای مستقیم مورد اشاره قرار گرفته است.
این کارشناس دینی با اشاره به اهمیت توجه به حالات انسان در عالم قبر اظهار کرد: آنچه در ظاهر به صورت قبری با ابعاد محدود مشاهده می‌شود، لزوماً بیانگر تمام حقیقت عالم پس از مرگ نیست و در روایتی از امام صادق(ع)، برای توضیح وضعیت دشوار انسان در این مرحله، مثالی درباره قرارگرفتن فردی در ارتفاع و سقوط از کوه مطرح شده است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به رحمت و عدالت الهی افزود: در مباحث دینی، در کنار امید به رحمت پروردگار، از دشواری‌ها و پیامدهای اعمال انسان نیز سخن گفته شده است و نمی‌توان تنها با تکیه بر یک سوی این حقیقت، از مسئولیت رفتارهای خود غفلت کرد.
قلب مؤمن با رحمت و گذشت معنا پیدا می‌کند
زند قزوینی در ادامه با تبیین نقش محبت حضرت زهرا(س) در تعالی روحی انسان گفت: محبت این بانوی بزرگوار، سرمایه‌ای معنوی است که می‌تواند بر گرایش‌های درونی انسان اثر بگذارد و در موقعیت‌هایی که تصمیم‌گیری دشوار می‌شود، زمینه انتخاب‌های متعالی‌تر را فراهم کند.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از گذشت و چشم‌پوشی از انتقام اظهار کرد: ممکن است فردی از منظر عقلانی یا عاطفی، خود را محق بداند که در برابر ظلم یا آسیب واردشده واکنش نشان دهد، اما در شرایطی، قلب او به سوی گذشت و جلوگیری از گسترش اختلاف و درگیری گرایش پیدا می‌کند.
این کارشناس دینی با اشاره به واقعه صلح حدیبیه و برخی رخدادهای صدر اسلام، بر اهمیت بررسی نسبت میان محاسبات عقلانی و تصمیم‌های مبتنی بر مصلحت‌های بزرگ‌تر تأکید کرد و گفت: عقل باید جوانب امور را بررسی کند، اما در تصمیم نهایی، ظرفیت رحمت، گذشت و نگاه متعالی انسان نیز نقش مهمی دارد.
وی افزود: محبت حقیقی، انسان را به مرحله‌ای می‌رساند که در برخی موقعیت‌ها از خواسته‌های شخصی خود عبور کند و به جای دامن‌زدن به اختلاف، راهی برای حفظ پیوندها و جلوگیری از آسیب بیشتر بیابد.
زند قزوینی با اشاره به وصیت حضرت فاطمه زهرا(س) درباره شبانه‌بودن مراسم تدفین ایشان گفت: شبانه‌بودن تدفین حضرت زهرا(س) در کنار دیگر رخدادهای مربوط به زندگی و رحلت آن حضرت، از موضوعاتی است که در نقل‌های تاریخی و روایی مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به دفن شبانه پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: در برخی نقل‌ها، از حضور امیرالمؤمنین علی(ع) در مراسم تدفین پیامبر(ص) و روایت انس بن مالک درباره مشاهده پیکر پیامبر و فضای آن شب سخن گفته شده است.
این استاد حوزه علمیه با نقل روایتی درباره مواجهه حضرت فاطمه زهرا(س) با خبر دفن پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: در این نقل، هنگامی که حضرت از دفن پدر بزرگوارشان آگاه می‌شوند، با اندوه و ناله از چگونگی دفن و پوشاندن پیکر پیامبر(ص) سخن می‌گویند و عمق مصیبت و داغ فقدان پدر در این روایت بازتاب یافته است.
غربت اهل‌بیت(ع) در تدفین شبانه آشکار شد
این کارشناس دینی با اشاره به دفن شبانه حضرت زهرا(س) و امام علی(ع) گفت: در گزارش‌های تاریخی و روایی، به شبانه‌بودن تدفین برخی از اهل‌بیت(ع) اشاره شده است و این مسئله در پیوند با شرایط خاص تاریخی و محدودیت‌هایی که وجود داشته، قابل بررسی است.
وی با اشاره به گزارش‌هایی درباره تدفین پیکر امام حسین(ع) افزود: در برخی نقل‌ها آمده است که بنی‌اسد در همراهی با امام سجاد(ع)، برای دفن پیکرهای شهدای کربلا اقدام کردند و این مراسم در شرایطی انجام شد که وضعیت حاکم بر منطقه و حضور دشمن، امکان انجام عادی این کار را دشوار کرده بود.
زند قزوینی با اشاره به ماجرای دفن امام حسن مجتبی(ع) نیز اظهار کرد: در نقل‌های مربوط به این واقعه، از ممانعت‌ها و حوادثی سخن گفته شده که در جریان تشییع پیکر آن حضرت رخ داد و در برخی روضه‌ها، بیرون‌آوردن تیرها از پیکر و تابوت ایشان، جلوه‌ای از مظلومیت خاندان پیامبر(ص) دانسته می‌شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نحوه غسل و کفن حضرت فاطمه زهرا(س) بیان کرد: در نقل مشهور، از همراهی اسما با امیرالمؤمنین علی(ع) در مراسم غسل حضرت یاد می‌شود، اما به روایتی نیز اشاره کردند که بر اساس آن، امیرالمؤمنین(ع) خواستند مراسم غسل در خلوت انجام شود و اسما تنها آب مورد نیاز را فراهم کند.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: بر اساس این نقل، پرده‌ای در فضای خانه کشیده شد و خانواده در سوی دیگر قرار گرفتند تا مراسم غسل انجام شود و اسما نیز آب را از بیرون پرده در اختیار امیرالمؤمنین(ع) قرار می‌داد.
وی با اشاره به دشواری‌های عاطفی این واقعه افزود: در برخی نقل‌ها، از اندوه امیرالمؤمنین(ع) هنگام غسل‌دادن پیکر حضرت زهرا(س) و یادآوری آسیب‌های واردشده به ایشان سخن گفته شده است و این روایت‌ها تصویری از عمق مصیبت آن حضرت در فقدان همسر بزرگوارشان ارائه می‌کند.
زند قزوینی با اشاره به لحظات وداع فرزندان حضرت زهرا(س) با مادرشان اظهار کرد: در نقلی از این واقعه، هنگامی که کار غسل و کفن به پایان می‌رسد، امیرالمؤمنین(ع) فرزندان را برای وداع فرا می‌خوانند و صحنه حضور آنان در کنار پیکر مادر، با اندوه و تأثر فراوان توصیف شده است.
وی با یادکرد از حضرت زینب(س) و جایگاه ایشان در این مصیبت گفت: در روضه‌های مربوط به این واقعه، از دلبستگی فرزندان حضرت زهرا(س) به مادر و اندوه آنان در واپسین لحظات وداع یاد می‌شود و این روایت‌ها، گوشه‌ای از مظلومیت خاندان پیامبر(ص) را بازگو می‌کند.