عصر قم - استاد حوزه و پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی، با بررسی بیانات رهبر شهید انقلاب، الگویی سه‌محوری برای تحلیل منظومه فکری ایشان پیشنهاد کرد که بر اساس آن، جهان‌بینی، ایدئولوژی و استراتژی، سه محور اصلی این صورت‌بندی تحلیلی را تشکیل می دهند.
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حسین بغدادی، استاد حوزه و پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی، در نشست علمی نقد و بررسی کتاب «مکتب امام راحل و شهید» با عنوان «مکتب امام راحل و شهید؛ کشف منظومه فکری یا تحمیل الگوی تحلیلی؟» که در مدرسه علمیه دارالشفاء، سالن کنفرانس امیرالمؤمنین علیه‌السلام برگزار شد، به تبیین چگونگی کشف و دسته‌بندی منظومه فکری امام راحل و شهید پرداخت .
وی با بیان اینکه منظومه فکری، مجموعه‌ای از اندیشه‌های متعدد و متکثر است که بر اساس افکار یک اندیشمند نظم و انسجام پیدا می‌کند، اظهار داشت: در منظومه فکری امام راحل با مجموعه‌ای از کلیدواژه‌های اساسی همچون توحید، اسلام ناب، قیام لله، استکبار، اقتصاد مقاومتی و خودباوری مواجهیم؛ اما مسئله اصلی این است که نسبت این مفاهیم با یکدیگر چیست و چگونه می‌توان آن‌ها را دسته‌بندی کرد .
حجت‌الاسلام بغدادی افزود: برخی آثار تلاش کرده‌اند با ارائه الگوهای مختلف، اندیشه‌های امام را طبقه‌بندی کنند؛ اما در این پژوهش تلاش کردیم به‌طور خاص بر بیانات رهبر شهید انقلاب تمرکز کنیم؛ زیرا ایشان در مناسبت‌های مختلف، به‌ویژه در سخنرانی‌های چهاردهم خرداد، دغدغه معرفی مکتب امام را داشتند .
وی با طرح این پرسش که آیا رهبر شهید انقلاب خودشان طبقه‌بندی مشخصی از مکتب امام ارائه کرده‌اند یا اینکه پژوهشگران باید با بررسی بیانات ایشان به الگویی برای دسته‌بندی این منظومه فکری برسند، تصریح کرد: هدف ما تحمیل یک چارچوب ازپیش‌تعیین‌شده بر سخنان ایشان نبود؛ بلکه تلاش کردیم ببینیم آیا می‌توان از مجموع بیانات ایشان، الگویی برای دسته‌بندی منظومه فکری امام استخراج کرد یا خیر .
سه ویژگی مکتب امام در بیانات رهبر شهید انقلاب
استاد حوزه و پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی با اشاره به بیانات چهاردهم خرداد سال ۱۳۹۴ رهبر شهید انقلاب، خاطرنشان کرد: ایشان در تبیین منظومه فکری امام راحل، سه ویژگی اساسی را مطرح کرده‌اند؛ نخست، اتکا و ابتنای این منظومه بر یک جهان‌بینی که محور آن توحید است؛ دوم، پرداختن به مسائل روز و موضوعات مورد ابتلای جوامع بشری و جامعه ایرانی؛ و سوم، زنده، پویا، پرتحرک و عملیاتی بودن این مکتب .
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند که مکتب امام صرفاً مجموعه‌ای از نظریه‌پردازی‌های ذهنی و بحث‌های زیبا و جذاب نیست، بلکه در میدان عمل نیز کارایی دارد و قابلیت تحقق و اجرا پیدا می‌کند .
حجت‌الاسلام بغدادی با بیان اینکه این سه ویژگی، مبنای صورت‌بندی پیشنهادی پژوهش قرار گرفته است، گفت: ما از این بیانات الهام گرفتیم تا منظومه فکری امام را در سه محور جهان‌بینی، ایدئولوژی و استراتژی دسته‌بندی کنیم؛ با این توضیح که رهبر شهید انقلاب صریحاً نفرموده‌اند مکتب امام سه لایه یا سه طبقه دارد، بلکه این سه ویژگی را برای منظومه فکری ایشان برشمرده‌اند .
استراتژی؛ ناظر به جنبه عملیاتی مکتب امام
وی در توضیح انتخاب عنوان استراتژی برای محور سوم این دسته‌بندی اظهار داشت: در بررسی بیانات رهبر شهید انقلاب، با تعبیرهایی همچون «اصول و استراتژی امام» و «سیاست راهبردی امام» مواجه می‌شویم که می‌توانند به جنبه عملیاتی و راهبردی مکتب امام اشاره داشته باشند .
استاد حوزه و پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره ضرورت احیای یاد امام و حفظ پرچم هدایتگر ایشان، افزود: در این بیانات، بر ضرورت اصل قرار دادن اصول و استراتژی امام در همه کارها تأکید شده است. همچنین در بیان دیگری، به میدان آوردن مردم به‌عنوان یکی از سیاست‌های راهبردی امام مطرح شده است .
وی ادامه داد: با توجه به این شواهد، عنوان استراتژی را برای محور سوم انتخاب کردیم؛ محوری که ناظر به جنبه عملیاتی، راهبردی و قابل تحقق مکتب امام است. البته اصراری نداریم که این عنوان، تنها واژه مناسب برای بیان این ویژگی باشد .
ایدئولوژی؛ از اندیشه راهنما تا مبانی فکری مکتب
حجت‌الاسلام بغدادی درباره دشواری انتخاب عنوان برای محور دوم این دسته‌بندی گفت: یافتن واژه‌ای مناسب برای این محور، از دو محور دیگر دشوارتر بود. در ابتدا اصراری به استفاده از اصطلاح ایدئولوژی نداشتیم، اما بررسی بیانات امام شهید ما را به این واژه رساند .
وی با اشاره به کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» اظهار داشت: در این کتاب، از دو تعبیر «توحید در جهان‌بینی» و «توحید در ایدئولوژی» استفاده شده است. همچنین ایدئولوژی به‌عنوان مجموعه‌ای از اصول و معارف سازنده و اصول فکری که در زمینه‌های عملی اثر محسوس دارند، توضیح داده شده است .
این پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی با اشاره به کاربرد این اصطلاح در بیانات رهبر شهید انقلاب پس از پیروزی انقلاب اسلامی، خاطرنشان کرد: ایشان در مواردی از تعبیر «اندیشه راهنما» به‌عنوان معادلی برای ایدئولوژی استفاده کرده‌اند و در سخنان مختلف خود، از مفاهیمی همچون فکر، ذهنیت انقلاب، نقشه راه و اندیشه راهنما سخن گفته‌اند .
وی افزود: در بیانات رهبر شهید انقلاب، ایدئولوژی صرفاً یک اصطلاح نظری نیست، بلکه با اصول، مبانی فکری و جهت‌گیری‌های اساسی یک جامعه ارتباط دارد. از همین رو، در صورت‌بندی پیشنهادی ما، این واژه برای محوری انتخاب شده است که به مبانی فکری و اندیشه‌های راهنمای مکتب امام مربوط می‌شود .
تأکید بر حفظ اصول مکتب در برابر ایدئولوژی‌زدایی
حجت‌الاسلام بغدادی با اشاره به انتقاد رهبر شهید انقلاب از جریان ایدئولوژی‌زدایی، گفت: در برخی بیانات ایشان، نسبت به تلاش‌هایی که می‌تواند به فاصله گرفتن جامعه از اصول و مبانی مکتب امام منجر شود، هشدار داده شده است. از این منظر، بررسی کاربرد واژه ایدئولوژی در سخنان ایشان، بدون توجه به بحث ایدئولوژی‌زدایی، تصویر کاملی از مقصود ایشان به دست نمی‌دهد .
وی ادامه داد: این مسئله تنها به واژه ایدئولوژی محدود نیست؛ بلکه درباره برخی اصطلاحات دیگر، مانند بنیادگرایی و صدور انقلاب نیز می‌توان بررسی کرد که رهبر شهید انقلاب چگونه با کاربرد این مفاهیم و معانی نسبت‌داده‌شده به آن‌ها مواجه شده‌اند .
استاد حوزه و پژوهشگر مکتب امامین انقلاب اسلامی در پایان تأکید کرد: آنچه در این پژوهش دنبال کردیم، کشف الگویی برای دسته‌بندی منظومه فکری امام بر اساس بیانات رهبر شهید انقلاب بود، نه تحمیل یک چارچوب تحلیلی ازپیش‌تعیین‌شده بر سخنان ایشان. بر همین اساس، سه محور جهان‌بینی، ایدئولوژی و استراتژی به‌عنوان صورت‌بندی پیشنهادی این پژوهش مطرح شده است؛ صورت‌بندی‌ای که امکان بررسی و نقد علمی آن همچنان وجود دارد .