عصر قم - وقتی جامعه‌ای که تا دیروز در سنگر جهاد نفس می‌کشید، ناگهان به آغوش «راحت‌طلبی» پناه می‌برد، اولین قربانی چیست؟ حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، دقیقاً همین لحظه را شکار می‌کند: شما با راحت‌طلبی خلوت کردید و از تنگی جهاد به ساحل آسایش رسیدید, روایت این تقابل، فقط یک بحث تاریخی نیست؛ آینه‌ای است برای انتخاب امروز ما: آسودگی یا مسئولیت؟
عصر قم - وقتی جامعه‌ای که تا دیروز در سنگر جهاد نفس می‌کشید، ناگهان به آغوش «راحت‌طلبی» پناه می‌برد، اولین قربانی چیست؟ حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، دقیقاً همین لحظه را شکار می‌کند: شما با راحت‌طلبی خلوت کردید و از تنگی جهاد به ساحل آسایش رسیدید, روایت این تقابل، فقط یک بحث تاریخی نیست؛ آینه‌ای است برای انتخاب امروز ما: آسودگی یا مسئولیت؟
خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: یکی از مهم‌ترین تقابل‌های مفهومی در گفتمان اسلامی، رویارویی «راحت‌طلبی» با «روحیه مقاومت» است.
این تقابل نه ساخته ذهن، بلکه محوری است که در قرآن کریم، سیره معصومان (ع) و اندیشه امامین انقلاب بازتاب یافته است.
حضرت فاطمه زهرا (س) در خطبه فدکیه با آسیب‌شناسی جامعه پس از رحلت پیامبر (ص)، «خلوت با دعه» یعنی آسودگی‌طلبی را عامل واگذاری جهاد و مسئولیت اجتماعی می‌داند [۱]. در مقابل، آیات قرآن مؤمنان را به جهاد در همه حال و صبر و پایداری فرامی‌خوانند و آیت‌الله خامنه‌ای نیز «مقاومت» را تنها راه عقب‌نشینی دشمن و «تسلیم» را عامل ذلت معرفی می‌کند [۲].
تقابل سه لایه ای مقاومت و راحت طلبی
یکم: نکوهش راحت‌طلبی در کلام حضرت زهرا (س) حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه خطاب به مهاجر و انصار می‌فرماید: «أَلَا وَ قَدْ أَرَی أَنْ قَدْ أَخْلَدْتُمْ إِلَی الْخَفْضِ»؛ «همانا می‌بینم که شما در راحت‌طلبی و خوش‌گذرانی فرو رفته‌اید» [۳]. این جمله تشخیص یک انحراف جمعی است: جامعه‌ای که تا دیروز در میدان جهاد و تحمل محاصره اقتصادی حضور داشت، پس از رحلت پیامبر (ص) به «دعه» یعنی سکون و آسودگی پناه برد و از هزینه‌دادن برای حق شانه خالی کرد. حضرت در ادامه می‌فرماید: «خَلَوْتُمْ بِالدِّعَهِ وَ نَجَوْتُمْ مِنَ الضِّیقِ بِالسَّعَهِ»؛ «با راحت‌طلبی خلوت کردید و خود را از تنگی و مضیقه جهاد به ساحل آسایش رساندید» [۴].
از منظر حضرت زهرا (س)، راحت‌طلبی ضعفی فردی نیست، بلکه «عیب پنهان» و مانع دفاع از حریم ولایت است؛ جامعه‌ای که به تن‌آسایی عادت کند، حتی برای دفاع از ولی خدا نیز جان نمی‌دهد [۵]. این تحلیل، «راحت‌طلبی» را در نقطه مقابل «قیام لله» و مسئولیت‌پذیری قرار می‌دهد.
دوم: مبانی قرآنی مقاومت در برابر راحت‌طلبی قرآن کریم در سه آیه، مرز میان ایمان راستین و راحت‌طلبی را ترسیم می‌کند.
آیه نخست: «انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِکُمْ وَأَنْفُسِکُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ»«[همگی] سبک‌بار و گران‌بار [به سوی میدان جهاد] حرکت کنید و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کنید؛ این برای شما بهتر است، اگر بدانید» [۶]. این آیه هرگونه بهانه برای راحت‌طلبی را منتفی می‌کند: جهاد مخصوص دوران جوانی، سلامت یا آسودگی نیست؛ «خفافاً و ثقالاً» یعنی در هر حال و با هر وضعیتی. راحت‌طلبی همواره به دنبال «سنگینی بر زمین» و ماندن در خانه است، اما آیه این سکون را می‌شکند و حرکت را اصل می‌داند .
آیه دوم: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ۚ أُولَٰئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ» «مؤمنان واقعی تنها کسانی هستند که به خدا و رسولش ایمان آورده‌اند، سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه نداده و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کرده‌اند؛ آنان همان راستگویانند» [۷]. این آیه «صدق ایمان» را با «جهاد» گره می‌زند. راحت‌طلبی در واقع نوعی ادعای ایمان بدون هزینه است. کسی که از ترس سختی از جهاد شانه خالی می‌کند، در آزمون «صدق» مردود می‌شود. حضرت زهرا (س) نیز در خطبه فدکیه همان معیار را بر جامعه حاکم کرد: ادعای ایمان بدون پایداری در برابر انحراف ناکافی است.
آیه سوم: «وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ» ترجمه: «و کسانی که در راه ما [با خلوص نیت] جهاد کنند، قطعاً به راه‌های خود هدایتشان خواهیم کرد؛ و به‌یقین خداوند با نیکوکاران است» [۸]. این آیه پیوندی عمیق میان «مقاومت» و «هدایت» برقرار می‌کند. راحت‌طلبی انسان را از مسیر هدایت خارج می‌کند؛ زیرا هدایت الهی در گرو مجاهدت است. مفسران این «جهاد» را شامل جهاد با نفس، ترک معصیت و صبر بر فرامین الهی نیز دانسته‌اند. بنابراین حتی در عرصه فردی نیز راحت‌طلبی مانع هدایت‌یافتگی است
سوم: منطق مقاومت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای
آیت‌الله خامنه‌ای «راحت‌طلبی» را نه یک سبک زندگی شخصی، بلکه تهدیدی راهبردی می‌داند. ایشان با تأکید بر اینکه «مقاومت موجب عقب‌نشینی دشمن می‌شود، برخلاف تسلیم»، می‌فرمایند: «هرجا ما ایستادگی کردیم و مقاومت کردیم، توانستیم پیش برویم. هرجا تسلیم شدیم و طبق میل طرف مقابل حرکت کردیم، ضربه خوردیم» [۹].
این سخن پاسخی صریح به منطق راحت‌طلبی است که تسلیم را «کم‌هزینه‌تر» می‌پندارد. از نگاه ایشان، «خطای محاسباتی» کسانی که مقاومت را بی‌فایده می‌دانند، ناشی از نشناختن «قدرت مقاومت» است . ایشان همچنین جهاد را تنها به جنگ نظامی محدود نمی‌دانند و «جهاد کبیر» یعنی این؛ جهاد برای عدم تبعیّت، برای عدم دنباله‌روی از دشمن. پس مسیر و جهت‌گیری این مجلس این است؛ مسیر انقلابی، مسیر انقلابیگری، تعقیب راه انقلاب، تحکیم اسلام، تحکیم دین خدا. [۱۰]. در چنین چارچوبی، راحت‌طلبی یعنی تبعیت از دشمن و کنار کشیدن از میدان؛ و این دقیقاً همان چیزی است که حضرت زهرا (س) آن را «خلوت با دعه» نامید .
بنابراین تقابل «راحت‌طلبی» و «مقاومت» تقابلی تاکتیکی نیست، بلکه تقابل دو هستی‌شناسی است: یکی هستی‌شناسی آسودگی و فرار از هزینه، و دیگری هستی‌شناسی مسئولیت و پایداری. حضرت زهرا (س) با تحلیل آسیب‌شناسانه خود نشان داد که راحت‌طلبی جامعه را از درون تهی می‌کند و زمینه غصب حق و انحراف را فراهم می‌سازد.
آیات قرآن با تعابیر «انفروا خفافاً و ثقالاً»، «جاهدوا بأموالهم و أنفسهم» و «لنهدینهم سبلنا»، مقاومت را شرط صدق ایمان و هدایت الهی معرفی می‌کنند. رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای نیز با تأکید بر اینکه «چیزی جز جهاد در راه خدا ما را از شر دشمنان حفظ نمی‌کند»، همان منطق فاطمی و قرآنی را در افق حکمرانی و مقاومت امت اسلامی بازتولید می‌کند [۱۱]. باید با اراده حرکت کرد، باید با تصمیم حرکت کرد. جاذبه‌ها برای زاویه ایجاد کردن از این صراط مستقیم کم نیست. همیشه این زاویه‌ها بوده، و امروز بیشتر از همیشه است. اراده‌ی قوی لازم است تا در مقابل این جاذبه‌های شیطانی بتوانید مقاومت کنید. اگر مقاومت کردید، آن وقت قلّه را فتح خواهید کرد؛ و به قلّه‌ی حاکمیّت دین خدا، حاکمیّت حق، حاکمیّت عدل، به قلّه‌ی رسیدن به مقصود و غرض از خلقت انسانی که عبارت از تکامل انسان و کمال بشری باشد خواهید رسید [۱۲].
پی‌نوشت:
۱. خطبه فدکیه، جمله «أَلَا وَ قَدْ أَرَی أَنْ قَدْ أَخْلَدْتُمْ إِلَی الْخَفْضِ»؛ به نقل از: تأثیر رفاه‌طلبی بر سرنوشت جامعه از منظر حضرت زهرا (س).
۲. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای درباره مقاومت و عقب‌نشین
۳. خطبه فدکیه، جمله «أَلَا وَ قَدْ أَرَی أَنْ قَدْ أَخْلَدْتُمْ إِلَی الْخَفْضِ»؛ به نقل از: تأثیر رفاه‌طلبی بر سرنوشت جامعه از منظر حضرت زهرا (س).
۴. خطبه فدکیه، جمله «خَلَوْتُمْ بِالدِّعَهِ وَ نَجَوْتُمْ مِنَ الضِّیقِ بِالسَّعَهِ»؛ همان.
۵.راحت‌طلبی به‌عنوان مانع دفاع از حریم ولایت: خبرگزاری رسا، ۱۳۹۵.
۶.سوره توبه، آیه ۴۱
۷.سوره حجرات، آیه ۱۵
۸.سوره عنکبوت، آیه ۶۹
۹. بیانات رهبر شهید، آیه الله خامنه ای، ۱۳۹۸/۰۳/۱۷
۱۰.بیانات رهبر شهید در بین اعضای مجلس خبرگان(۱۳۹۵/۰۳/۰۶)
۱۱.بیانات رهبر شهید آیه الله خامنه ای، ۱۴۰۳/۱۲/۲۸
۱۲.بیانات رهبر شهید آیه الله خامنه ای در دیدار عزاداران اربعین حسینی, ۱۴۰۲/۰۶/۱۵
فیروزه دلداری (پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)