عصر قم - خراسان - مدیر مدرسه فقه واصول دارالعلم از الگوی قابل توسعه دارالعلم برای حوزه در مسئله‌شناسی، تشکیل گروه علمی، انتخاب موضوعات روز، طراحی درسنامه، استفاده از استادان متنوع، شناسایی استعداد‌ها و حمایت مستمر سخن گفت که فراتر از یک دوره آموزشی ثمر دارد.
حجت الاسلام والمسلمین سیدمحمدمهدی آقایی بایگی، مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، با اشاره به تجربیات دوره های مختلف دارالعلم، از ظرفیت‌های آن برای بازاندیشی در شیوه آموزش و پژوهش حوزه‌های علمیه سخن گفت.
وی گفت: آنچه دارالعلم را برای طلاب جذاب کرده، صرفاً ارائه مباحث جدید نیست؛ بلکه فرآیندی است که از شناسایی مسائل روز و موردنیاز جامعه، کار علمی پیشینی و طراحی درسنامه و طرح‌نامه آغاز می‌شود و تا تدریس هدفمند، تنوع استادان و حمایت از نیروهای مستعد امتداد می‌یابد.
مسئله‌شناسی؛ حلقه مهم پیش از تدریس
حجت الاسلام آقایی بایگی در مقایسه دارالعلم با دروس خارج، یکی از مهم‌ترین عوامل جذابیت این دوره را در فرآیندی که پیش از حضور استاد در کلاس شکل می‌گیرد دانست و گفت: مباحث دارالعلم با پشتوانه گروه علمی و بر اساس شناسایی موضوعات جدید و مبتلابه استخراج شده و پیش از برگزاری کلاس، درسنامه و طرح‌نامه در اختیار استاد قرار می‌گیرد. این شیوه باعث می‌شود استاد با یک طراحی علمی و هدفمند وارد کلاس شود و طلبه نیز با موضوعی مشخص، جدید و موردنیاز مواجه باشد.
وی با بیان اینکه این تجربه می‌تواند الگویی برای ارتقای شیوه برگزاری دروس خارج نیز باشد و چنین رویکردی باید به این دروس تسری پیدا کند، گفت: میزان استقبال طلاب از این دوره ها نشانه‌ای از تأثیر انتخاب موضوعات روز و موردنیاز جامعه است که با وجود ظرفیت ۲۵۰ نفر، حدود ۸۰۰ نفر برای حضور در این مدرسه ثبت‌نام کردند که بالاترین آمار ثبت‌نام در میان مدارس دارالعلم بوده است.
وی این استقبال قابل توجه را مرتبط با ارائه موضوعات به‌روز، کاربردی و موردنیاز جامعه دانست و گفت: جای سوال دارد که چرا در شرایطی که طلاب گاهی برای حضور در دروس خارج با دشواری و حتی اجبار مواجه می‌شوند، در دارالعلم با اشتیاق حضور پیدا می‌کنند؟!
گروه‌های علمی؛ الگویی برای تحول در حوزه
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم گفت: اگر قرار است در نظام آموزشی حوزه تحول ایجاد شود، باید از برخی تجربه‌های دارالعلم الگوبرداری کرد. تشکیل گروه‌های علمی در مدارس حوزه مدنظر باشد با این وصف که موضوعات و مباحث کاربردی، جذاب و موردنیاز را شناسایی و انتخاب کنند و سپس این موضوعات را در اختیار استادان قرار دهند.
وی افزود: در مرحله بعد، استاد می‌تواند بر اساس این موضوعات، یک درسنامه منسجم و بلندمدت، برای مثال در قالب استاد آقایی در ادامه گفت: چنین طراحی و تحول آموزشی نباید به‌صورت یک طرح بیرونی بر حوزه تحمیل شود؛ بلکه باید در بطن حوزه و توسط مدیران و کارشناسان خود حوزه و با الهام از تجربه دارالعلم شکل بگیرد.
وی بر لزوم طراحی و ایجاد سازوکار چنین رویکردی در ستاد تاکید کرد که بتواند از سطح یک تجربه مقطعی فراتر رفته و به یک فرآیند مستمر در نظام آموزشی حوزه تبدیل شود.
حضور استادان متنوع؛ گشودن افق‌های جدید برای طلاب
حجت الاسلام آقایی گفت: اعزام استادان از تهران و قم به مشهد یکی از اتفاقات مثبت دارالعلم است که حضورشان برای طلاب ایجاد انگیزه کرده و زمینه‌ساز شکل‌گیری ایده‌های جدید می شود.
وی ترکیب و تنوع استادان دارالعلم را از امتیازات مفید برای طلاب دانست که قابلیت اجرای در دروس خارج دارد بر این اساس در کنار دروس اصلی خارج می‌توان برای دروس مکمل از استادان متنوع و مختلف استفاده کرد برای نمونه، دروسی همچون خارج حدیث و خارج رجال می‌توانند هفته‌ای یک یا دو جلسه برگزار شوند و با ثبت امتیاز و مشوق‌هایی که در نظر می گیرند برای بهره‌گیری طلاب از این فرصت‌های علمی انگیزه بیشتری ایجاد کنند.
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم یکی از برکات چنین الگویی را باز شدن حلقه بسته استادان خارج و موضوعات دروس خارج دانست که طلبه با استادان، روش‌ها و موضوعات متنوع‌تری مواجه می‌شود و فضای علمی از محدودشدن به یک حلقه ثابت خارج می‌شود.
وی در ادامه گفت: اگر دروس خارج فقه و اصول عمومی نیز مسئله‌محور طراحی شوند، می‌توان آنها را با حضور چند استاد ارائه کرد و از ظرفیت استادان مختلف در یک موضوع بهره گرفت.
حمایت از طلاب مستعد؛ حلقه‌ای که نباید فراموش شود
استاد آقایی بایگی، تحول آموزشی بدون توجه به پشتیبانی از نیروهای مستعد را ناقص دانشت و گفت: بسیاری از طلاب مستعد در دروس خارج حضور دارند، اما از فعالیت‌های علمی و پژوهشی آنان پشتیبانی کافی نمی‌شود این مسئله می‌تواند به مرور موجب بی‌انگیزگی و پراکندگی نیروهای مستعد شود. از این رو، حمایت از طلبه نباید با پایان کلاس یا دوره آموزشی متوقف شود، بلکه باید سازوکاری برای شناسایی، جذب و حمایت مستمر از نیروهای توانمند ایجاد شود.
وی در پایان حمایت هدفمند از طلاب برگزیده را با الهام از مدل دارالعلم پیشنهاد کرد که برای نمونه ۱۰۰ طلبه برگزیده دروس خارج شناسایی و جذب شوند و در طول سال از آنان حمایت و پشتیبانی علمی صورت گیرد. بر این اساس سرمایه‌گذاری هدفمندی بر روی نیروهای مستعد شکل می گیرد که در نهایت خروجی ارزشمندی برای حوزه دارد و بخشی از ظرفیت‌های علمی موجود را به سمت فعالیت‌های منسجم و ثمربخش هدایت می کند.
نویسنده: جواد رستمی