عصر قم - رئیس شورای علمی گروه حکمرانی و مدیریت مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، با تأکید بر ضرورت حرکت حکمرانی جمهوری اسلامی به سمت حکمرانی زمینهساز گفت: تحقق تمدن دینی نیازمند عبور از مرحله صرف تبلیغ دین و حرکت به سوی اقامه دین، اسلامیسازی سیاستگذاری و تنظیمگری و شکلگیری دولت و جامعه اسلامی است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام والمسلمین نجف لکزایی، رئیس شورای علمی گروه حکمرانی و مدیریت مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، در آیین افتتاحیه سلسله نشست های حکمرانی زمینه ساز با موضوع پیشران ها و روند های حکمرانی زمینه ساز با تقدیر از بانیان و برگزارکنندگان مدارس حکمرانی زمینهساز، اظهار داشت: برای فهم دقیق نسبت حکمرانی جمهوری اسلامی با حکمرانی زمینهساز، ابتدا باید به فلسفه شکلگیری انقلاب اسلامی و تفسیرهای مختلفی که از ماهیت و اهداف آن ارائه شده است، توجه کنیم؛ زیرا تا زمانی که ندانیم انقلاب اسلامی برای چه شکل گرفته و چه مقصدی را دنبال میکند، نمیتوان درباره آینده و الگوی حکمرانی متناسب با آن سخن گفت.
وی افزود: در طول سالهای پس از انقلاب، جریانهای فکری و سیاسی مختلف، برداشتهای متفاوتی از ماهیت انقلاب اسلامی ارائه کردهاند و بر اساس همین برداشتها، آیندههای متفاوتی را نیز ترسیم کردهاند. برخی انقلاب اسلامی را صرفاً انقلابی ضد استبدادی میدانستند و هدف آن را اقامه آزادی معرفی میکردند؛ در حالی که امام خمینی(ره) بر عنوان «جمهوری اسلامی» تأکید داشتند و تصریح میکردند که «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد».
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی خاطرنشان کرد: برداشت دیگری، انقلاب اسلامی را صرفاً انقلابی شیعی میدانست و مسائل آن را در چارچوب اختلافات شیعه و سنی تعریف میکرد. بر اساس این نگاه، موضوعاتی مانند مسئله فلسطین، وحدت اسلامی و مسائل جهان اسلام ارتباط مستقیمی با انقلاب اسلامی ندارد؛ در حالی که نگاه امام خمینی(ره) و رهبر شهید به انقلاب، بسیار فراتر از این چارچوب محدود بوده است.
رئیس شورای علمی گروه حکمرانی و مدیریت مرکز تحقیقات اسلامی مجلس ادامه داد: تفسیر دیگری نیز انقلاب اسلامی را صرفاً انقلابی ضد سلطه و ضد وابستگی میداند و معتقد است با خروج آمریکا از ایران و پایان وابستگی کشور، هدف انقلاب تحقق یافته است و پس از آن باید صرفاً به منافع ملی و مسائل داخلی توجه کرد. در حالی که انقلاب اسلامی را نمیتوان تنها یک انقلاب ضد استبدادی، ضد وابستگی یا یک انقلاب مذهبی با معنای محدود دانست، بلکه باید اهداف آن را در چارچوبی توحیدی، تمدنی و جهانی مورد توجه قرار داد.
وی تصریح کرد: اگر هدف حکمرانی اسلامی را اقامه تمدن دینی بدانیم، آیندهای که انقلاب اسلامی باید برای آن حرکت کند، آیندهای تمدنی خواهد بود و قلمرو این حکمرانی نیز از فرد آغاز شده و تا جامعه، نظام سیاسی و عرصه بینالمللی و جهانی امتداد پیدا میکند. بر همین اساس، حوزههای علمیه و دانشگاهها باید جهانی بیندیشند و در کنار آموزش و پژوهش، به تبیین نظامات اسلامی و ارائه الگو برای تحقق تمدن اسلامی بپردازند.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی گفت: امروز صرف تبلیغ دین کافی نیست؛ زیرا با تشکیل حکومت اسلامی، مسئله از مرحله تبلیغ عبور کرده و باید به مرحله اقامه دین و تحقق عملی آن رسید. برای این کار، تبیین، ترویج، گفتمانسازی، سیاستگذاری، تنظیمگری و ایجاد نظامات متناسب با ارزشهای اسلامی ضروری است.
وی با اشاره به ضرورت اسلامی شدن سیاستگذاری و تنظیمگری اظهار داشت: یکی از دغدغههای مهم قائد شهید، تدوین سیاستهای کلی در حوزههای مختلف، از جمله سبک زندگی بود. همچنین قوانین و مقررات کشور باید از این منظر مورد بررسی قرار گیرند که کدام قوانین به زمینهسازی برای تحقق تمدن دینی کمک میکنند و کدام قوانین ممکن است در این مسیر مانع ایجاد کنند.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی افزود: تنظیمگری و تسهیلگری نیز باید زمینهسازانه باشد؛ به این معنا که سیاستها، قوانین و سازوکارهای داخلی و خارجی باید به گونهای طراحی شوند که فاصله میان وضعیت موجود و اهداف تمدنی انقلاب اسلامی را کاهش دهند و مسیر تحقق این اهداف را تسهیل کنند.
رئیس شورای علمی گروه حکمرانی و مدیریت مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به دیدگاه قائد شهید درباره ضرورت شکلگیری دولت اسلامی و جامعه اسلامی بیان کرد: این مسئله حتی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در اندیشه ایشان مطرح بوده است. در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» تأکید شده که همانگونه که فرد مؤمن و دارای ولایت اهمیت دارد، جامعه مؤمن و دارای ولایت نیز باید شکل بگیرد؛ زیرا ساختارهای اجتماعی میتوانند بر رفتار و سرنوشت افراد اثر بگذارند.
وی خاطرنشان کرد: اگر فرد مؤمن باشد اما جامعه و ساختارهای اجتماعی در مسیر دیگری حرکت کنند، بهتدریج زمینه ریزش و فاصله گرفتن افراد از ارزشها فراهم میشود. بنابراین مسئله تنها تربیت فرد نیست، بلکه ساختارهای اجتماعی و شیوه حکمرانی نیز باید در مسیر ولایت قرار گیرند.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی با اشاره به الگوهای مختلف حکمرانی گفت: در ادبیات رایج میتوان از حکمرانی هرمی، بازارمحور و شبکهای سخن گفت؛ اما حکمرانی ولایی بر مبنای ایمان، محبت، مسئولیتپذیری و احساس تکلیف الهی استوار است. در چنین الگویی، افراد صرفاً به دلیل دریافت حقوق، پاداش یا امتیاز به انجام وظیفه نمیپردازند، بلکه انگیزه اصلی آنان ایمان و احساس مسئولیت در برابر خداوند است.
وی ادامه داد: جامعه اسلامی باید به نقطهای برسد که افراد، حتی در شرایطی که منفعت شخصی در میان نیست، برای انجام وظیفه و خدمت به دیگران اقدام کنند. چنین جامعهای میتواند زمینهساز تحقق اهداف تمدنی اسلام باشد؛ اما تا زمانی که دولت اسلامی و جامعه اسلامی به معنای واقعی شکل نگرفته باشد، شرایط لازم برای حرکت به سمت تمدن اسلامی فراهم نخواهد شد.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی با اشاره به نقش مدارس حکمرانی زمینهساز اظهار داشت: یکی از مهمترین مأموریتهای این مدارس، تبیین دقیق فلسفه انقلاب اسلامی و الزامات حکمرانی زمینهساز برای مدیران و کنشگران است. بسیاری از مسئولان و مدیران کشور دارای ظرفیتها و توانمندیهای ارزشمند هستند و بخشی از کاستیها ممکن است ناشی از آن باشد که ابعاد مختلف حکمرانی زمینهساز برای آنان بهدرستی تبیین نشده است.
وی افزود: اگر نگاه امام خمینی(ره) و قائد شهید نسبت به انقلاب اسلامی، اهداف آن و الزامات حکمرانی اسلامی بهدرستی تبیین شود، بسیاری از کنشگران میتوانند در شیوه عملکرد خود تجدیدنظر کنند. بنابراین باید این مفاهیم از طریق آموزش، تبیین و گفتمانسازی در میان مدیران و جامعه گسترش پیدا کند.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی با تأکید بر نقش حوزههای علمیه در این زمینه گفت: حوزه علمیه باید فراتر از یک نهاد آموزشی و پژوهشی، پرچمدار حرکت تمدنی کشور باشد. آموزش، پژوهش و تبلیغ، مقدمه هستند و باید در نهایت به اقامه دین و حضور مؤثر در عرصه حکمرانی منتهی شوند. حوزه علمیه زمانی میتواند در اقامه دین نقش مؤثر داشته باشد که در سیاستگذاری، تنظیمگری، تسهیلگری و حضور اجتماعی نیز نقشآفرین باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مأموریت مدارس حکمرانی زمینهساز باید کاهش فاصله میان حکمرانی موجود در جمهوری اسلامی و حکمرانی زمینهساز باشد. این مسیر باید با رویکردی آسیبشناسانه، همدلانه، خیرخواهانه و اصلاحی دنبال شود، نه با رویکرد اتهامی و تقابلی؛ چراکه بخشی از مشکلات ممکن است ناشی از نبود تبیین و آگاهی کافی باشد. اگر فلسفه انقلاب اسلامی، اهداف حکمرانی اسلامی و نگاه امام خمینی(ره) و قائد شهید بهدرستی تبیین و گفتمانسازی شود، میتوان زمینه حرکت بیشتر حکمرانی جمهوری اسلامی به سوی حکمرانی زمینهساز و تحقق اهداف تمدنی انقلاب اسلامی را فراهم کرد.