عصر قم - آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، از مراجع تقلید و فقهای برجسته شیعه، پس از سالها فعالیت علمی و تدریس، در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت.
به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، آیتالله سید موسی شبیری زنجانی از مراجعان تقلید و فقهای عالیقدر شیعه دار فانی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت.
به همین مناسبت یادداشت ذیل نگاهی به حیات علمی و سیاسی ایشان دارد.
سید موسی شبیری زنجانی در سال ۱۳۰۶ ش در شهر مقدس قم به دنیا آمد. پدرش آیتالله سید احمد حسینی زنجانی از مدرسان دروس عالی حوزهی علمیهی قم و امام جماعت حرم حضرت معصومه (س) بود. مادرش نیز دختر حضرت آیتالله العظمی سید محمد حجت کوهکمری از مراجع عظام تقلید بود. او دوران ابتدایی را در زادگاهش گذراند و به تحصیل دروس دینی روی آورد. مقدمات دروس دینی را نزد اساتید و مدرسین حوزهی علمیهی قم فراگرفت.
از جمله در حاشیهی ملاعبدالله از شاگردان شهید آیتالله مرتضی مطهری بود و شرح لمعه را نزد آیتالله سید عبدالجواد جبل عاملی فراگرفت. قوانین الاصول و رسائل شیخ مرتضی انصاری را هم از محضر آیتالله سیدرضا بهاءالدینی آموخت و در بخشی دیگر از رسائل از محضر امام خمینی سود برد. اندکی از مکاسب و کفایه را در محضر آیتالله مرتضی حائری یزدی آموخت و در مطول از شاگردان آیتالله سید مرتضی علوی فریدنی بود.
همزمان در درس دکتر محمد محقق لاهیجی نیز حضور مییافت که علوم نوین تدریس میکرد. پس از آن، در حالی که هفده سال بیشتر نداشت، به درس خارج فقه و اصول آیتالله سید رضا صدر راه یافت و از شاگردان آن مرجع شد. بعد از آن به محضر آیتالله العظمی سید محمد حجت کوهکمری و آیتالله العظمی سید حسین بروجردی رسید و از درس خارج فقه و اصول آنان بهرهمند گردید. سپس مدت ۲۱ سال از درس خارج اصول آیتالله العظمی سید محمد محقق داماد بهره برد. او مدت دو سال هم در حوزهی علمیهی نجف اشرف به کسب فیض از محضر آیات عظام آن شهر پرداخت و مبحث خارج صلاه را در محضر آیتالله العظمی سید عبدالهادی شیرازی آموخت و در مبحث حج آیتالله العظمی سید محسن حکیم نیز حضور یافت. مدتی هم در درس بحث رضاع از فقه آیتالله العظمی سید ابوالقاسم خویی دانش آموخت. سپس به حوزهی علمیهی قم بازگشت و به تدریس دروس خارج فقه و اصول پرداخت.
او در کنار تدریس دروس خارج فقه و اصول، به برگزاری جلسات گفتگوی فقهی با حضور آیات میرمحمدی، آذری قمی، سید مهدی روحانی، احمدی میانجی و... مبادرت ورزید.
فعالیتهای سیاسی آیتالله شبیری زنجانی به سالهای آغازین نهضت اسلامی امام خمینی بازمیگردد. پس از دستگیری، حبس و حصر امام خمینی در تهران، او به همراه جمعی از علما و مدرسین حوزه علمیه قم، با ارسال نامهای به حسنعلی منصور، نخستوزیر وقت، دستگیری روحانیون مبارز را محکوم و خواستار آزادی آنان شد.
پس از تبعید امام خمینی از ایران نیز آیتالله شبیری زنجانی به همراه جمعی از روحانیون مبارز، با ارسال نامهای به امیرعباس هویدا، نخستوزیر وقت، تبعید امام را محکوم و خواستار بازگشت ایشان به کشور شد. او همچنین در نامهها و اعلامیههای دیگری، نسبت به شرایط سیاسی کشور و وضعیت روحانیون مبارز موضعگیری کرد.
پس از انتقال امام خمینی از ترکیه به عراق، شبیری زنجانی خرسندی خود را از حضور ایشان در نجف اشرف اعلام کرد و پس از آن نیز فعالیتهای سیاسی خود را در قالب صدور و امضای اعلامیههای روحانیون مبارز ادامه داد.
در جریان قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ قم، که در پی انتشار مطلبی توهینآمیز نسبت به امام خمینی در روزنامه اطلاعات شکل گرفت، او همراه با علما و مدرسین حوزه علمیه قم، با صدور اعلامیهای این اقدام و سرکوب مردم قم را محکوم کرد.
پس از قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تبریز نیز آیتالله شبیری زنجانی همراه با جمعی از روحانیون و فضلای حوزه علمیه قم، در اعلامیهای اقدامات حکومت پهلوی و سرکوب مردم را محکوم کرد. او در ادامه، در واکنش به حوادث یزد و همچنین برخورد حکومت با برخی از بیوت مراجع، در صدور اعلامیههای اعتراضی مشارکت داشت.
در مهر ۱۳۵۷، زمانی که امام خمینی در پاریس به سر میبرد، آیتالله شبیری زنجانی با ارسال تلگرامی به ژیسکار دستن، رئیسجمهور وقت فرانسه، بر ضرورت احترام به امام خمینی به عنوان مرجع تقلید میلیونها ایرانی تأکید کرد.
در آبان۱۳۵۷ نیز همراه با روحانیون مبارز، اقدام حکومت در ایجاد اختلاف و تفرقه را محکوم کرد و مردم را به اتحاد و هماهنگی دعوت نمود. پس از تشکیل حکومت نظامی نیز همراه با روحانیون مبارز، با صدور اعلامیهای به آن اعتراض کرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز او با صدور اعلامیههایی، مردم را به حمایت از نظام اسلامی دعوت کرد.
ایشان سالهای متمادی به اقامهی نماز در حرم حضرت معصومه (س) و نیز تدریس دروس خارج فقه و اصول پرداخت و مطالعات رجالی او زبانزد دانشمندان شیعه است.
از جمله آثار منتشر شده ایشان میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: ۱ ـ تحریر الجواهر و فتاوی الجواهر کتاب الحج ۲ ـ شرح بر مبحث حج کتاب عروهالوثقی ۳ ـ تعلیقه بر متن و سند کتاب الحج جامع احادیث شیعه ۴ ـ تقریرات مباحث حج، اجازه، خمس و نکاح ۵ ـ تقریرات پراکنده از دروس خارج فقه و اصول برخی از اساتید ۶ ـ تقریرات مباحث تعادل و تراجیح، قاعدهی فراغ و تجاوز ۷ ـ مناسک حج ۸ ـ مختصر مناسک ۹ ـ رسالهی توضیحالمسائل ۱۰ ـ تعلیقه بر اکثر کتب حدیثی و مصادر ۱۱ ـ تعلیقه بر کتاب رجال نجاشی و شیخ طوسی ۱۲ ـ تصحیح کتاب رجال نجاشی ۱۳ ـ دروس درایه و قواعد عامهی رجال ۱۴ ـ فهارس رجالی بر اسناد اکثر کتب حدیثی ۱۵ ـ اسناد صحابه اجماع و مقالات متعدد.
منبع: فرهنگنامه رجال روحانی همعصر امام خمینی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
پینوشتها:
-اسناد انقلاب اسلامی، ج ۳، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۴
-امام در آیینهی اسناد، سیر مبارزاتی امام خمینی به روایت اسناد شهربانی، ج ۳، تهران، مؤسسهی تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۳
-دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج ۵ و ۶، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
-سلمانی آرانی، حبیبالله، «سیدموسی شبیری زنجانی، فقیه محقق»، گلشن ابرار، ج ۷، به کوشش جمعی از محققان پژوهشکدهی باقرالعلوم، قم، نورالسجاد، ۱۳۸۶
-شریف رازی، محمد، گنجینهی دانشمندان، ج ۲، قم، اسلامیه، ۱۳۵۲
-قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، ج ۴، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۰
-قیام ۱۹ دی قم، به کوشش علی شیرخانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷