عصر قم - مهرابی کوشکی، با تشریح مفهوم جغرافیای فرهنگی، این حوزه را شاخهای از جغرافیای انسانی دانست که به مطالعه توزیع فضایی، انتشار و تحول پدیدههای فرهنگی و تعامل پیچیده آنها با محیطهای طبیعی و اجتماعی میپردازد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، راضیه مهرابی کوشکی استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، درباره «جغرافیای فرهنگی» با بیان اینکه جغرافیا به معنای « نوشتن زمین» است، اظهار کرد: جغرافیای انسانی علم مطالعه تأثیر متقابل انسان و محیط و همچنین مطالعه الگوهای پراکندگی پدیدههای انسانی روی سطح زمین است .
وی با اشاره به مفهوم «فضا» در جغرافیای انسانی افزود: فضا زمانی شکل میگیرد که محیط فیزیکی با معانی، تجربهها و ردهای انسانی پر شود؛ بنابراین فضا یک پدیده اجتماعی ـ فرهنگی است و میتواند اشکال آنلاین و آفلاین داشته باشد .
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) همچنین «منظر» را بخشی از فضا دانست که دیده، حس و تفسیر میشود و گفت: منظر نه طبیعت خالص است و نه صرفاً ساخته انسان؛ بلکه حاصل دیالوگ همیشگی میان فرهنگ و طبیعت است .
مهرابی کوشکی با بیان اینکه جغرافیای فرهنگی به جای توصیف صرف مناظر به دنبال کشف چگونگی ساخت معنا در مکانهاست، تصریح کرد: در این حوزه باید بررسی شود چه کسی، چرا و چگونه معانی یک مکان را میسازد. هدف نیز از بین بردن فاصله میان «نمایش» فضا و «تجربه» فضاست .
وی فرهنگ را از عناصر مهم در مطالعه جغرافیای فرهنگی دانست و اظهار داشت: فرهنگ مجموعهای از باورها و ارزشهاست که به زندگی روزمره افراد یک جامعه معنا میدهد و در قالب اطلاعات و نمادها قابل مشاهده و ارزیابی است .
این استاد دانشگاه با اشاره به تفاوت برداشتها از مفهوم فرهنگ در سنتهای مختلف فکری بیان کرد: در جغرافیای انسانی، فرهنگ نحوه زندگی و مشابهتهای رفتاری است که یک جمع را از سایر گروههای انسانی متمایز میکند و فرهنگ را باید در گروه مورد بررسی قرار داد .
مهرابی کوشکی فرهنگ را «نیروی سیال جامعه» توصیف کرد و افزود: فرهنگ دارایی فردی نیست و میتواند رسمی و ملی یا غیررسمی، فولکلور و عامیانه باشد. همچنین فرهنگ مقولهای نسبی و سیاسی است .
وی در ادامه به عناصر تشکیلدهنده فرهنگ اشاره کرد و گفت: ارزشها و اعتقادات، آداب و رسوم، عرف و سنتها، هنجارها، نظام حقوقی، سمبلها و زبان از جمله عناصر تشکیلدهنده فرهنگ هستند. زبان نیز دربرگیرنده گفتار و نوشتار و همچنین زبان بدن است .
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با تأکید بر اهمیت مطالعه جغرافیای فرهنگی خاطرنشان کرد: این حوزه از شناخت و توصیف الگوهای شکلگیری معناها در یک مکان آغاز میشود و در ادامه به تفسیر و فهم معناها از بطن تجربههای مردم میرسد و میتواند با نقد و پیدا کردن روابط قدرت و نابرابری، زمینه تغییر، سیاستگذاری و بازطراحی را فراهم کند .
مهرابی کوشکی همچنین با اشاره به پیوند جغرافیای فرهنگی و جغرافیای سیاسی، بر اهمیت مطالعه مناطق حیاتی از منظر قدرت تأکید کرد و منابع طبیعی، نمادها و ارزشهای هویتبخش، گذرگاههای حیاتی، عواید اقتصادی و نفوذ و رقابت قدرتهای فرامنطقهای را از جمله مؤلفههای مرتبط با مناطق حیاتی برشمرد .
وی در بخش دیگری از مباحث خود، به دیدگاههای مختلف درباره رابطه فرهنگ و محیط پرداخت و توضیح داد: در مکتب جبرگرایی محیطی، بر نقش تعیینکننده محیط طبیعی در توزیع و توسعه فرهنگ تأکید میشود؛ در مقابل، مکتب امکانگرایی معتقد است فرهنگ صرفاً تحت تأثیر محیط نیست، بلکه میتواند به صورت فعالانه محیط را وفق داده و تغییر دهد و رابطه فرهنگ و محیط تعاملی و دوسویه است .
این استاد دانشگاه با اشاره به دیدگاه مکتب برکلی و کارل ساور درباره «منظر فرهنگی» افزود: منظر فرهنگی محصول تعامل میان منظر طبیعی و فعالیتهای فرهنگی انسان است. منظر طبیعی بستری است که فرآیندهای طبیعی آن را شکل دادهاند و انسان با استفاده از فناوری، اعتقادات و سازمان اجتماعی خود آن را تغییر میدهد و به منظر فرهنگی تبدیل میکند .
مهرابی کوشکی در ادامه، زبان، دین، رسانههای گروهی، نقش رو به تغییر زنان در عصر جدید و جهانیشدن را از جمله موضوعات مهم در جغرافیای فرهنگی برشمرد و گفت: مطالعه جغرافیای فرهنگی میتواند حوزههایی همچون پراکندگی جغرافیایی زبانها، فرایند پخش زبان، ژئوپلیتیک زبان، توزیع فضایی ادیان و مذاهب، رابطه دین و قلمروسازی، تعارضات میان ادیان و تمدنها، کارکردهای استراتژیک رسانهها و ابعاد فرهنگی جهانیشدن را دربرگیرد .
وی همچنین جغرافیای فرهنگی را مرتبط با موضوع توسعه دانست و مباحثی همچون حکومتها و ساختارهای سیاسی، فناوری، آسیبهای فرهنگی فضا، تأخر فرهنگی و فرهنگ تخریب را از موضوعات قابل بررسی در این حوزه عنوان کرد .
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در تشریح جغرافیای فرهنگی ایران نیز به ابعاد اکولوژیک فرهنگ در ایران، زبان فارسی، دین، عناصر و ویژگیهای جغرافیای فرهنگی ایران و ابعاد جغرافیای فرهنگ سیاسی در کشور اشاره کرد .