عصر قم - دومین میزگرد تخصصی همایش ملی حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی با موضوع «آینده حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی در ایران؛ امکانها و پیشرانها» با حضور جمعی از پژوهشگران و صاحبنظران این حوزه در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، دومین میزگرد تخصصی همایش ملی حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی با موضوع «آینده حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی در ایران؛ امکانها و پیشرانها» با حضور جمعی از پژوهشگران و صاحبنظران این حوزه در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.
این نشست به همت مرکز مطالعات فضای مجازی و هوش مصنوعی و اندیشکده حکمرانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد و دکتر عزیز نجفپور، دکتر احسان کیانخواه، دکتر سینا سالاری و دکتر مهدی آژند در آن به بررسی چالشها، الزامات و آینده حکمرانی فضای مجازی پرداختند.
ضرورت مردمیشدن حکمرانی فضای مجازی
دکتر عزیز نجفپور با تأکید بر مفهوم حکمرانی، مشارکت ذینفعان و بهویژه مردم را یکی از ارکان اصلی آن دانست و گفت: مردم نباید صرفاً کاربر و مصرفکننده فضای مجازی باشند، بلکه باید به کاربر فعال و کنشگر تبدیل شوند و در اداره این عرصه نقش داشته باشند.
وی با انتقاد از نگاه صرفاً فنی و مهندسی به فضای مجازی اظهار کرد: فناوری تنها یکی از پیشرانهای این عرصه است و فرهنگ، اقتصاد و سیاست نیز در شکلدهی به فضای مجازی نقش دارند؛ بنابراین نمیتوان مردم را به دلیل نداشتن تخصص فنی از فرآیند حکمرانی کنار گذاشت.
دکتر نجفپور همچنین بر ضرورت «مردمیکردن فناوری» تأکید کرد و آن را موضوعی نیازمند پژوهش و نظریهپردازی دانست و در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به یکسانانگاشتن «حکمرانی» با «حکمرانی خوب» هشدار داد و بر ضرورت تولید نظریه بومی برای حکمرانی جمهوری اسلامی تأکید کرد.
مرز سایبری و ضرورت بازگشت حکمرانی به فضای مجازی
دکتر مهدی آژند نیز با انتقاد از وضعیت موجود، از نوعی «وادادگی» در حکمرانی فضای مجازی سخن گفت و تأکید کرد که مفهوم «مرز سایبری» هنوز در کشور بهدرستی معنا پیدا نکرده است.
وی با اشاره به پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و تلگرام اظهار کرد: نبود حکمرانی در این فضاها به معنای نبود قانون نیست؛ بلکه قواعد و الگوریتمهای آنها را صاحبان همان سکوها تعیین میکنند. ازاینرو مسئله اصلی این است که حکمرانی فضای مجازی در اختیار چه کسی باشد.
دکتر آژند با تأکید بر اینکه پیش از تنظیمگری باید مسئله حکمرانی حل شود، «درگاههای حکمرانیپذیر» را یکی از راهکارهای قابل بررسی دانست و گفت: راهکارهایی مانند پوسته و بازتاب میتوانند امکان اعمال بخشی از حکمرانی نسبت به نسخههای مرجع پلتفرمهای خارجی را فراهم کنند.
وی همچنین زیرساخت را یکی از الزامات حکمرانی دانست و بر اهمیت شبکه ملی اطلاعات تأکید کرد. به گفته وی، مواجهه با پلتفرمهای خارجی نیز نباید صرفاً به فیلترینگ محدود شود، بلکه باید متناسب با واقعیت زیست دیجیتال مردم، راهکارهای جدیدی طراحی شود.
ضرورت تغییر مدلهای تنظیمگری
دکتر سینا سالاری با تأکید بر اینکه فضای مجازی به جزء جداییناپذیر زندگی مردم تبدیل شده است، وضعیت فعلی حکمرانی و تنظیمگری را مطلوب ندانست و گفت: کشور نیازمند تصمیمی جدی برای اصلاح این وضعیت است.
وی یکی از ریشههای مشکلات موجود را ضعف در «بینش حکمرانان» دانست و تأکید کرد که تنظیمگری فضای مجازی با مدلهای قدیمی امکانپذیر نیست و باید به سمت مدلهای نوین حرکت کرد.
دکتر سالاری همچنین نسبت به نگاه صرفاً تهدیدمحور به فضای مجازی هشدار داد و گفت: فضای مجازی یک پدیده است که هم فرصت و هم تهدید دارد و باید از فرصتهای آن استفاده و تهدیدهایش را مدیریت کرد.
وی تعدد نهادهای تنظیمگر را از دیگر چالشهای این حوزه عنوان کرد و گفت: کسبوکارها و پلتفرمها در شرایطی قرار گرفتهاند که گاهی نمیدانند باید به کدام نهاد پاسخگو باشند.
دکتر سالاری همچنین «حکمرانی داده» را هسته اصلی زیستبوم دیجیتال دانست و بر ضرورت حل مشکلات کشور در زمینه تولید، جمعآوری، تبادل و استفاده از داده تأکید کرد.
وی برای تنظیمگری فناوریهای نوظهور مانند رمزارز، هوش مصنوعی و بلاکچین نیز استفاده از مدلهای چابکی مانند «سندباکس» را مورد توجه قرار داد.
تنظیمگری باید آیندهنگر، هوشمند و مردمپایه باشد
دکتر احسان کیانخواه نیز تنظیمگری را یکی از سازوکارهای اصلی حکمرانی دانست و اظهار کرد: تنظیمگری باید در چارچوب اهداف، ارزشها و منفعت عمومی تعریف شود و بتواند منافع فردی و بخشی را در مسیر منفعت جمعی قرار دهد.
وی با اشاره به جذابیت بالای فضای مجازی برای فعالیت بخش خصوصی گفت: نقش دولت در این عرصه باید از تصدیگری به سمت تنظیمگری و جهتدهی حرکت کند.
دکتر کیانخواه فضای مجازی را صرفاً یک فناوری ندانست و آن را «عالم زیسته» توصیف کرد که بر فرهنگ، اقتصاد، سبک زندگی و تصور انسان از آینده اثر میگذارد. از این منظر، تنظیمگری نیز نباید صرفاً به مدیریت تعارض منافع محدود شود، بلکه باید به کشف مسائل، قاعدهگذاری، نظارت بر اجرا و در نهایت خلق جهان مطلوب منجر شود.
وی داشتن تصویری روشن از آینده را پیششرط تنظیمگری موفق دانست و بر ضرورت شکلگیری یک ذهنیت مشترک درباره آینده فضای مجازی مبتنی بر ارزشهای ایرانی ـ اسلامی تأکید کرد.
دکتر کیانخواه همچنین «مردمیبودن»، چابکی و هوشمندی را از الزامات تنظیمگری دانست و گفت: مشارکت مردم میتواند به افزایش پذیرش عمومی مقررات کمک کند.
وی در پایان بر ضرورت ارزیابی پیشینی و پسینی مقررات تأکید کرد تا میزان تحقق اهداف تنظیمگری بهصورت مستمر سنجیده شود.
در نهایت مجموع مباحث مطرحشده در این میزگرد نشان داد که آینده حکمرانی فضای مجازی در ایران، بیش از آنکه به یک راهکار منفرد وابسته باشد، به بازتعریف جایگاه دولت، مردم و بخش خصوصی، تولید نظریه بومی، تقویت زیرساختهای حکمرانی، حکمرانی داده، اصلاح نگاه به پلتفرمها و طراحی تنظیمگری چابک و آیندهنگر وابسته است.