عصر قم - فشار آمریکا برای محدود کردن تجارت ایران با جهان، عراق را در یکی از دشوارترین موقعیتهای اقتصادی خود قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ آمریکا تهدید کرده است کشورهایی را که به تجارت با ایران ادامه میدهند، از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار بگذارد و شاید عراق نمونهای باشد که نشان دهد این تهدید چگونه میتواند عملی شود. واشنگتن پیشتر نیز شماری از بانکهای عراقی را که متهم به همکاری با تهران بودند تحریم کرده است، اما از اتخاذ اقداماتی که میتواند اقتصاد عراق را نابود کند، خودداری کرده است.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید»، «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، هشدار داده است هر کشوری که حمایت اقتصادی حیاتی در اختیار ایران قرار دهد، با پیامدهای سنگینی مواجه خواهد شد. این تهدید میتواند شرکای تجاری اصلی ایران در سالهای اخیر، یعنی چین، امارات متحده عربی، ترکیه، هند، پاکستان و عمان را در معرض فشار قرار دهد.
«اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا نیز روز دوشنبه از آغاز یک حمله اقتصادی علیه ایران از طریق تحریمها خبر داد و گفت که شرکای تجاری ایران نیز هدف قرار خواهند گرفت، هرچند نامی از آنها نبرد.
نفوذ آمریکا بر اقتصاد عراق
آمریکا از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی از طریق کنترل درآمدهای نفتی عراق به دلار بهویژه از مسیر بانک فدرال رزرو نیویورک، عملاً نفوذ قابل توجهی بر اقتصاد این کشور اعمال کرده است. این مسئله به واشنگتن اهرم نفوذی استثنایی بر امور بغداد میدهد.
عراق از معدود کشورهایی است که همزمان با آمریکا و ایران روابط نزدیک دارد. این کشور بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ذخیره مالی در آمریکا نگهداری میکند و برای تضمین تداوم جریان درآمدهای نفتی و منابع مالی خود تا حد زیادی به حسن نیت واشنگتن وابسته است.
خبرگزاری رویترز در اواخر سال ۲۰۲۴ میلادی ادعا کرد که شبکهای برای قاچاق نفت کوره وجود دارد که سالانه دستکم یک میلیارد دلار برای ایران و نیروهای وابسته به آن در عراق درآمد ایجاد میکند.
ممکن است دیگر کشورهای همسایه ایران که در طرحهای مشابه مشارکت دارند نیز با بررسی و نظارت مشابه آمریکا مواجه شوند.
اگرچه آمریکا در مقایسه با دیگر شرکای تجاری اصلی ایران، نفوذ استثنایی بیشتری بر عراق دارد، اما جایگاه دلار بهعنوان ستون اصلی تجارت جهانی، دامنه نفوذ واشنگتن را بسیار گسترده کرده است.
اقداماتی که واشنگتن علیه عراق انجام داده است
خبرگزاری رویترز در ماه آوریل گزارش داد که آمریکا یک محموله نقدی به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار را که قرار بود به عراق منتقل شود، متوقف کرده و بخشهایی از همکاریهای امنیتی خود با بغداد را نیز به حالت تعلیق درآورده است. اقداماتی که با هدف اعمال فشار بر بغداد درباره گروههای مسلح مورد حمایت ایران انجام شد.
گزارشهایی نیز در ماه ژانویه منتشر شد مبنی بر اینکه واشنگتن سیاستمداران ارشد عراقی را تهدید کرده است در صورتی که چنین گروههایی به دولت در حال تشکیل بپیوندند، با تحریمهایی از جمله تحریم درآمدهای نفتی مواجه خواهند شد.
دولتهای مختلف آمریکا طی سالهای اخیر تلاش کردهاند جریان دلار به سمت ایران را محدود کنند. در همین چارچوب، واشنگتن شماری از بانکهای عراقی را تحریم کرده، هرچند برخی از بزرگترین بانکهای این کشور را از این اقدامات مستثنی کرده است.
به نظر میرسید ه «علی الزیدی» نخستوزیر کنونی عراق، گزینهای بود که دولت ترامپ او را قابل قبول میدانست. این در حالی بود که واشنگتن به اعمال فشار مستمر بر بغداد برای محدود کردن نفوذ تهران ادامه میداد.
در همین زمینه، «نیل کویلیام» پژوهشگر ارشد مرکز مطالعاتی «چتم هاوس» در انگلیس، گفت که فشار آمریکا هزینه و ریسک معاملات مالی با ایران را افزایش داده و مؤسسات عراقی را مجبور کرده است که رعایت مقررات و الزامات مالی را بهبود دهند.
با این حال، او تأکید کرد که این فشارها نتوانسته روابط اقتصادی عراق با ایران را که فراتر از نظام مالی است، قطع کند و در نتیجه بغداد همچنان میان وابستگی به واشنگتن و تهران گرفتار مانده است.
کویلیام افزود: کشورهایی مانند چین یا ترکیه اقتصادهای بزرگتری دارند و ظرفیت بیشتری برای تحمل فشارها در اختیارشان است، اما عراق گزینهها و توان بسیار کمتری برای مقاومت مالی دارد.
او توضیح داد: آسیبپذیری عراق تا حدی از حجم تجارت آن با ایران ناشی میشود، اما در درجهای بالاتر، به وابستگی این کشور به تداوم دسترسی به ساختار مالی تحت رهبری آمریکا مربوط است.
روابط تجاری عراق با ایران
آمارهای رسمی نشان میدهد حجم تجارت عراق و ایران در سال ۲۰۲۵ میلادی از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. بخش عمده این تجارت ناشی از صادرات مواد غذایی و کالاهای مصرفی ایران به بازار عراق بوده است.
این تجارت در سال ۲۰۲۶ میلادی و پس از آغاز جنگ علیه ایران، کاهش یافت. زیرا خطرات امنیتی افزایش پیدا کرد، گذرگاههای مرزی دچار اختلال شدند و هزینههای حملونقل بالا رفت.
ایران مدتهاست که عراق را بهعنوان یک ریه اقتصادی خود میبیند و در این کشور نفوذ گسترده نظامی، سیاسی و اقتصادی دارد.
تهران همچنین از طریق صادرات به عراق به ارز خارجی دسترسی پیدا کرده و توانسته است از طریق نظام بانکی عراق، بخشی از تحریمهای آمریکا را دور بزند.
انرژی جایگاهی محوری در روابط دو کشور دارد. بر اساس اظهارات مقامهای عراقی در بخش انرژی، عراق سالانه بین ۴ تا ۵ میلیارد دلار بابت گاز طبیعی مورد استفاده در تولید برق به ایران پرداخت میکند.
این مقامها هشدار دادهاند که اعمال اقدامات جدید آمریکا میتواند این پرداختها را با خطر مواجه کند.
آیا اقدامات جدید آمریکا علیه عراق مؤثر خواهد بود؟
«تام کیتینگ» مدیر مرکز تأمین مالی و امنیت در مؤسسه پژوهشی «رویل یونایتد سرویسز» انگلیس، نیز گفت که عراق برای مدت طولانی، مسیر مؤثری برای ایران جهت دور زدن تحریمها بوده است.
او افزود: با افزایش فشار بر روابط ایران با نظام مالی بینالمللی، نقاط ضعف موجود بیش از پیش مورد استفاده قرار خواهند گرفت. در این زمینه، عراق، نظام بانکی آن و بخش مالی غیررسمی این کشور باید انتظار رویارویی با چالشهای فزایندهای را داشته باشند.
با این حال، کیتینگ معتقد است اتخاذ رویکردی مبتنی بر مشوقها به جای اقدامات تنبیهی میتواند مؤثرتر باشد.
او توضیح داد: برای مثال، آمریکا میتواند در چارچوب راهبردی مبتنی بر هویج به جای چماق، کمکهای فنی گستردهتری به بانک مرکزی و دولت عراق ارائه دهد
آمریکا همچنین نسبت به پیامدهای گستردهتر اقدامات خود بر نظام مالی بینالمللی محتاط است.
بسنت، زمانی که از او درباره دلیل خودداری از تحریم مستقیم ایران یا نام بردن از کشورهای هدف سؤال شد، گفت: چه چیزی باعث میشود بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟
وابستگی شدید عراق به دلار
نظام مالی عراق تقریباً بهطور کامل به دلار وابسته است.
درآمدهای نفتی عراق که بیش از ۹۰ درصد درآمدهای دولت را تشکیل میدهد، در حسابی نزد بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میشود. همین مسئله به واشنگتن اهرمی مؤثر و مستقیم برای اعمال فشار بر بغداد میدهد.
آمریکا از سال ۲۰۱۵ میلادی، بارها عملیات و کارزارهایی را برای مقابله با قاچاق دلار از عراق به ایران به راه انداخته است.
این شبکهها از مجموعه پیچیدهای از شرکتهای صوری و حوالههای غیررسمی استفاده میکردند.
واشنگتن در همین چارچوب دهها بانک عراقی را که به تسهیل این جریانهای مالی متهم بودند تحریم کرد و در نتیجه بغداد مجبور شد یک نظام الکترونیکی سختگیرانه برای نظارت بر انتقال دلار ایجاد کند.
اکنون با تشدید جنگ ایران، این معادله بیش از گذشته شکننده شده است.
واشنگتن تمایل بیشتری پیدا کرده تا نفوذ مالی خود را بهعنوان سلاحی برای اعمال فشار گسترده به کار گیرد. فشاری که نهتنها تهران، بلکه شرکای تجاری منطقهای آن را نیز هدف قرار میدهد.
در این میان، عراق در موقعیتی بسیار حساس قرار گرفته است. از یک سو به شکل حیاتی به گاز و برق ایران نیاز دارد و از سوی دیگر، بقای اقتصادی و مالی آن به نظام مالی بینالمللی تحت رهبری آمریکا وابسته است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸