عصر قم - دکتر اکبری با تأکید بر نقش تعیینکننده رسانه و خبر در جنگ شناختی گفت: خبرنگار باید با فهم دقیق موضوعات و تشخیص روایت صحیح، واقعیتهای میدان را به افکار عمومی منتقل کند و اجازه ندهد روایتسازی دشمن بر ذهن جامعه غلبه کند.
اشاره: در میدان جنگ شناختی، خبر دیگر صرفاً بازتاب یک رویداد نیست؛ هر خبر میتواند به تقویت یک روایت یا شکست روایت رقیب منجر شود. از این منظر، خبرنگار تراز انقلاب اسلامی نمیتواند صرفاً به مهارتهای حرفهای اکتفا کند، بلکه باید مبانی و اهداف انقلاب اسلامی را بشناسد و در انتخاب سوژه، نحوه روایت و پرداخت اخبار، نسبت خود را با این مبانی حفظ کند .
استقلال، جمهوریت، اسلامیت و آزادی، تنها شعارهای انقلاب نیستند؛ بلکه باید در نگاه و کنش رسانهای خبرنگار تراز انقلاب اسلامی حضور داشته باشند. خبرنگاری که در چنین میدانی فعالیت میکند، باید واقعیت را دقیق بفهمد، روایت صحیح را از میان عملیات رسانهای دشمن تشخیص دهد و آن را به افکار عمومی منتقل کند .
در همین راستا، خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، با دکتر کمال اکبری، رئیس دانشکده دین و رسانه، گفتوگویی داشته است که مشروح آن در ادامه تقدیم مخاطبان میشود .
رسا ـ از نگاه جنابعالی، خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید چه ویژگیهایی داشته باشد تا بتواند رسالت خود را بهدرستی انجام دهد؟
خبرنگار تراز انقلاب اسلامی قاعدتاً باید اولاً به اهداف، مبانی و ارزشهای انقلاب اسلامی اعتقاد داشته باشد و ثانیاً در راستای همان اهداف حرکت کند و برای اعتلای آنها اقدام لازم را انجام دهد. یعنی خبرنگاری صرفاً یک حرفه و شغل نیست، بلکه وقتی از «خبرنگار تراز انقلاب اسلامی» صحبت میکنیم، این خبرنگار باید نسبت خود را با اهداف و مبانی انقلاب اسلامی بهدرستی بشناسد و بر اساس آن عمل کند .
انقلاب اسلامی اهداف بزرگی دارد که حتی به شعارهای عمومی و محوری مردم تبدیل شده است. این اهداف و شعارها باید برای خبرنگار تراز انقلاب اسلامی صرفاً مفاهیمی در حد شعار نباشند، بلکه باید در نوع نگاه، انتخاب موضوع، انتخاب خبر، نوع روایت و حتی در نحوه پرداختن به مسائل مختلف کشور خود را نشان دهند .
از جمله شعارها و محورهای اصلی انقلاب اسلامی، «استقلال» و «جمهوری اسلامی» و همچنین «آزادی» است. خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید نسبت به استقلال کشور حساس باشد. باید برای استقلال کشور فکر کند، در راستای استقلال کشور حرکت کند و برای اعتلای استقلال کشور اقدامات لازم را انجام دهد .
بر این اساس، تمام خبرها، اخبار و مباحثی که خبرنگار دنبال میکند باید در راستای تقویت استقلال کشور باشد. طبیعتاً هر کسی یا هر اقدامی که به استقلال کشور آسیب میزند، باید برای خبرنگار تراز انقلاب اسلامی یک خط قرمز باشد. این موضوع نشان میدهد که خبرنگار نباید نسبت به مسائل اساسی کشور بیتفاوت باشد، بلکه باید درک کند که هر خبر و هر روایتی میتواند در تقویت یا تضعیف برخی از مبانی اساسی نظام و کشور اثرگذار باشد .
از سوی دیگر، «جمهوری اسلامی» یکی از شعارهای محوری انقلاب اسلامی است. جمهوری اسلامی از دو بخش تشکیل شده است؛ «جمهوریت» که قالب حکومت کشور است و «اسلامیت» که محتوای اصلی نظام را تشکیل میدهد. بنابراین خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید این دو وجه را درک کند و نسبت خود را با هر دو بخش بشناسد .
آزادی نیز از دیگر اصول مورد توجه انقلاب اسلامی است؛ البته آزادیای که در چارچوب مبانی دینی و با توجه به ارزشهای اسلامی معنا پیدا میکند. بنابراین خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید با این مبانی آشنا باشد و بتواند مسائل جامعه را بر اساس همین اصول و ارزشها دنبال کند .
در واقع، خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید ابتدا این اهداف و مبانی را بهدرستی فهم کند؛ یعنی صرفاً عنوانها و شعارها را نداند، بلکه نسبت آنها را با حرکت انقلاب اسلامی درک کند. مرحله دوم این است که در راستای این اهداف حرکت کند و مرحله سوم اینکه برای تحقق آنها اقدام و تلاش کند .
بنابراین خبرنگار تراز انقلاب اسلامی باید در فعالیت رسانهای خود راه بنیانگذار انقلاب اسلامی، رهبری انقلاب، شهدا و دستاوردهای انقلاب اسلامی را مورد توجه قرار دهد و تلاش کند فعالیت خبری او در جهت تقویت این مسیر باشد .
به تعبیر دیگر، خبرنگار باید بداند که خبر و رسانه میتوانند در خدمت اهداف و مبانی انقلاب اسلامی قرار بگیرند و از این ظرفیت برای اعتلای کشور، حفظ استقلال و تقویت جمهوری اسلامی استفاده کند. اینجاست که تفاوت خبرنگار تراز انقلاب اسلامی با یک خبرنگار صرفاً حرفهای مشخص میشود؛ چراکه خبرنگار تراز انقلاب علاوه بر دانش و مهارت خبری، باید نسبت به مبانی و اهدافی که انقلاب اسلامی بر اساس آنها شکل گرفته است، فهم و اعتقاد داشته باشد و در راستای آنها حرکت کند .
رسا ـ با توجه به وجود جنگ شناختی و رسانهای، آیا میتوان خبرنگاران را خط مقدم این نبرد دانست؟
بله؛ امروز جنگها بهطور جدی تغییر کردهاند. جنگهای جدید، چندجانبه و دارای ابعاد مختلف هستند و در این میان، جنگ رسانهای و شناختی اهمیت بسیار زیادی پیدا کرده است .
اگر ما از «جنگ شناختی» سخن میگوییم، رسانه و خبر در این جنگ مهمترین عنصر هستند. در واقع رسانه یکی از مهمترین میدانهای این نبرد است و نقش خبرنگار در اینجا بسیار مهم و تعیینکننده خواهد بود .
خبرنگار در این میدان باید فهم دقیقی از موضوعات داشته باشد. یکی از مهمترین وظایف او این است که بتواند موضوعات را درست بفهمد و سپس روایت صحیح را به مردم منتقل کند. اگر خبرنگار موضوع را درست درک نکند، طبیعتاً نمیتواند روایت درستی نیز ارائه دهد .
در جنگ شناختی، مسئله فقط این نیست که یک اتفاق رخ داده و خبرنگار آن را گزارش کند؛ بلکه نوع روایت، چگونگی انتقال موضوع و تصویری که از یک رخداد در ذهن مخاطب شکل میگیرد نیز اهمیت پیدا میکند. بنابراین خبرنگار باید بتواند موضوعات را دقیق بفهمد و روایت درست آن را به جامعه منتقل کند .
از این جهت، قطعاً خبرنگار در جنگ شناختی و رسانهای سهم بسیار مهمی دارد. اگر خبرنگار بتواند فهم دقیق و روایت صحیح را به مردم منتقل کند، نقش مؤثری در این جنگ ایفا کرده است .
امروز رسانه و خبر در قلب جنگهای جدید قرار دارند و خبرنگار نیز به دلیل اینکه با خبر، روایت و افکار عمومی ارتباط مستقیم دارد، در این میدان جایگاه بسیار مهمی پیدا کرده است. بنابراین میتوان گفت خبرنگار در جنگ شناختی، یکی از عناصر اصلی این میدان است و نوع عملکرد او میتواند در نتیجه این جنگ اثرگذار باشد .
رسا ـ با توجه به حجم و گستردگی عملیات رسانهای دشمن، عملکرد رسانههای انقلابی را در این میدان چگونه ارزیابی میکنید؟
به لطف خداوند و به برکت بیداری و همدلیای که در میان ملت ایجاد شده است، شاهد حضور و همراهی مردم در حمایت از انقلاب اسلامی و ایران بودیم. این وضعیت به برکت رهنمودهای امام، خون شهدا و بهویژه در این جنگ، به برکت خون رهبر شهید شکل گرفت .
در این میان، خبرنگاران و جامعه خبری کشور نیز این بیداری و حرکت را بهخوبی نشان دادند. به اعتقاد من، در این جنگ تحمیلی سوم، اقدامات مختلفی در عرصه رسانه انجام شد و رسانههای کشور توانستند در کنار مردم و سایر بخشهای جامعه حرکت کنند .
دشمن نهتنها در جنگ سخت و میدان نظامی، بلکه در تحقق اهداف خود نیز ناکام ماند و در واقع بازنده جنگ، دشمن ما بود و پیروز جنگ، ایران بود .
در عرصه رسانهای نیز دشمن درمانده شد. شدت عصبانیت رئیسجمهور آمریکا و تلاش او برای فضاسازی و دستاوردسازی رسانهای برای خود، نشاندهنده همین مسئله بود. آنها تلاش داشتند از طریق رسانه، روایت دیگری از میدان ارائه دهند و برای خود پیروزی بسازند، اما در این زمینه نیز آنگونه که میخواستند موفق نشدند .
در واقع، یکی از مسائل مهم در این جنگ، مسئله روایت بود. دشمن تلاش میکرد با استفاده از ظرفیتهای رسانهای خود، روایت مورد نظرش را بر افکار عمومی تحمیل کند و شرایط میدان را به شکل دیگری نشان دهد. در مقابل، رسانههای کشور تلاش کردند آنچه را در میدان اتفاق افتاده است، به مردم منتقل کنند .
اگر از مردم خودمان و حتی ملتهای دیگر سؤال شود که در این جنگ چه کسی پیروز بوده است، بسیاری با قاطعیت ایران را پیروز جنگ میدانند. این مسئله نشان میدهد که در عرصه رسانهای نیز ایران توانسته است موفق عمل کند .
اینکه مردم توانستند دستاوردهای میدان را درک کنند و تصویر درستی از آنچه اتفاق افتاده است داشته باشند، نشان میدهد که رسانه در انتقال واقعیتهای میدان نقش خود را ایفا کرده است .
در واقع، ما توانستیم دستاوردهای میدان را از طریق رسانه منتقل کنیم و فهم مردم را نسبت به آنچه در میدان اتفاق افتاده است، شکل دهیم. همین مسئله اهمیت عملکرد رسانهها و خبرنگاران را نشان میدهد .
امروز اینکه مردم، ایران را طرف پیروز میدان میدانند، نشاندهنده این است که در عرصه رسانهای نیز دست برتر را داشتیم. البته این وضعیت صرفاً حاصل عملکرد یک مجموعه خاص نبود، بلکه به لطف خداوند و به برکت همدلی و همراهی مردم، رسانهها و جامعه خبری کشور شکل گرفت .
این همدلی و همراهی میان مردم و رسانهها در این جنگ اهمیت بسیار زیادی داشت. جامعه خبری کشور نیز در کنار مردم حرکت کرد و تلاش کرد واقعیتهای میدان را منتقل کند. به همین دلیل، میتوان گفت در کنار موفقیتهای میدان، در عرصه رسانهای نیز اتفاق مهمی رخ داد و رسانههای کشور توانستند در برابر عملیات رسانهای دشمن ایستادگی کنند .
در نهایت، باید توجه داشت که در جنگهای جدید، میدان رسانه از میدانهای اصلی نبرد است. اگر ما توانستیم روایت صحیحی از میدان ارائه کنیم و مردم نیز این روایت را درک کردند، این خود یک دستاورد مهم رسانهای محسوب میشود. آنچه در این جنگ مشاهده شد، نشان داد که همراهی مردم، رسانهها و جامعه خبری کشور میتواند در برابر عملیات رسانهای دشمن مؤثر باشد و اجازه ندهد دشمن روایت خود را بر جامعه تحمیل کند .