عصر قم - خراسان - استاد سطح عالی حوزه علمیه خراسان ضمن اشاره به نقش بی بدیل وقف در تکریم زائران رضوی و برگزاری مناسک دینی، وقف را صدقه جاریه دانست که با تبدیل شدن به خدمت پایدار و خیر عمومی ارزشمند جلوه می کند.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر سید مهدی احمدینیک، استاد سطح عالی حوزه و دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، ضمن تسلیت ایام سوگواری شهادت امام رضا (ع) با اشاره به پیوند عمیق وقف بافرهنگ رضوی، بیان داشت: در سیره و آموزههای امام هشتم (ع)، مال و دارایی تنها ابزار تملک و انتفاع شخصی نیست، بلکه ظرفیتی الهی برای خدمت، انفاق و نزدیکشدن به خداوند متعال به شمار میرود. از همین منظر، وقف را باید یکی از روشنترین مصادیق صدقه جاریه دانست؛ صدقهای که اثر آن از محدوده زمان و مکان فراتر میرود و در زندگی فردی و اجتماعی مردم تداوم مییابد.
وی با بیان اینکه هرچند واژه وقف به معنای فقهی آن ممکن است بهصورت صریح و مکرر در روایات مشهور امام رضا (ع) دیده نشود؛ اما روح و منطق وقف بهروشنی در کلمات آن حضرت درباره صدقه، انفاق و یاری ضعفا حضور دارد، گفت: امام رضا (ع) در روایتی میفرمایند «خَیْرُ مالِ المَرْءِ وَ ذَخائِرُهُ الصَّدَقَهُ»؛ یعنی بهترین مال انسان و برترین ذخیره او، صدقه است. این نگاه نشان میدهد که در منطق رضوی، ارزش مال زمانی آشکار میشود که به خیر عمومی و خدمت پایدار تبدیل شود.
وی افزود: در روایت دیگری آمده است: «عَوْنُکَ یِلضَّعِیفِ مِنْ أَفْضَلِ الصَّدَقَهِ»؛ یاریرساندن به انسان ضعیف از برترین صدقات است این بیان نورانی، بنیان اخلاقی و اجتماعی وقف را بهخوبی روشن میکند و نشان میدهد که وقف در حقیقت صورت نهادی و ماندگار همین روح احسان و دستگیری است.
استاد احمدی نیک با تأکید بر اینکه زیارت امام معصوم (ع) تنها یک سفر جسمانی نیست، بلکه عبادتی معرفتی، تربیتی و اجتماعی است، بیان داشت: در این چارچوب، وقف نقشی بیبدیل در فراهمسازی زمینه زیارت برای اقشار مختلف جامعه دارد اگر در تاریخ، حرم مطهر رضوی و مسیرهای منتهی به آن با انواع موقوفات، کاروانسراها، رباطها، آبانبارها، اطعام خانهها، خدمات درمانی و امکانات رفاهی همراه شده، به این دلیل است که فرهنگ وقف همواره کوشیده است بار سفر زیارت را سبکتر و دامنه بهرهمندی از آن را گستردهتر کند.
وی افزود: بر همین اساس، وقف تنها به آبادانی فضاهای زیارتی محدود نمیشود، بلکه از لحظه ورود زائر به شهر تا زمان اقامت و بازگشت او، زنجیرهای از خدمت، آسایش و کرامت انسانی را پشتیبانی میکند. اکنون که شمار بسیاری از دلدادگان آن حضرت با نیت زیارت و عزاداری رهسپار مشهدالرضا (ع) میشوند، در چنین موقعیتی، اهمیت وقف بیش از گذشته نمایان میشود.
استاد سطح عالی حوزه گفت: موقوفات مرتبط با اسکان، اطعام، بهداشت، حملونقل و خدمات فرهنگی میتوانند زمینهای فراهم کنند تا زائران با آرامش بیشتر، عزت افزونتر و معرفت عمیقتر در حریم امام هشتم (ع) حضور یابند. این همان نقطهای است که وقف از یک نهاد اقتصادی صرف فراتر میرود و به ابزار تمدنساز برای تقویت مناسک دینی و گسترش فرهنگ زیارت تبدیل میشود.
وی در ادامه با تأکید بر اینکه آنچه وقف را در سیره رضوی ممتاز میسازد، پیوند میان محبت، معرفت و خدمت است، گفت: زائری که با سختی مسیر را طی میکند، نیازمند تنها یک مکان برای استراحت نیست؛ او نیازمند فضایی است که کرامتش حفظ شود، آرامش پیدا کند و بتواند زیارت خود را با شناخت و حضور قلب انجام دهد.
دکتر احمدی نیک گفت: ازاینرو وقف مطلوب آن است که بهصورت یک شبکه خدمترسانی عمل کند و از نیازهای مادی تا نیازهای فرهنگی و معنوی زائر را در برگیرد. وقتی کتاب، قرآن، نسخه خطی، خدمات آموزشی و ابزار معرفتی نیز در شمار موقوفات قرار میگیرد، زیارت از سطح یک حضور فیزیکی عبور کرده و به تجربهای آگاهانه و اثرگذار تبدیل میشود.
وی با تأکید بر اینکه بازخوانی وقف در پرتو سیره امام رضا (ع) میتواند جامعه امروز را به سمت نیکوکاری هدفمند و خدمت پایدار سوق دهد، گفت: سیره رضوی به ما میآموزد که ثروت در منطق دین، زمانی ارزشمند است که در مسیر خیر عمومی قرار گیرد وقف، استمرار تاریخی همین منطق است و در جوار بارگاه منور امام هشتم (ع) جلوهای روشن از پیوند ایمان، احسان و اجتماع به شمار میرود.
وی در پایان گفت: در روزهای سوگواری آن حضرت نیز این حقیقت بیش از هر زمان دیگری آشکار میشود که بهترین یادگار برای امامی که عمر خود را در مسیر هدایت و دستگیری از بندگان خدا سپری کرد، تداوم سنتهایی است که رنج مردم را کاهش میدهد و راه زیارت و معرفت را هموارتر میسازد./933/
نویسنده: جوادرستمی