عصر قم - قم- همزمان با فرارسیدن اربعین حسینی، شهر مقدس قم رنگ و بوی دیگری به خود گرفته و دلدادگان اربعین با برپایی راهپیمایی ندای لبیک یا حسین(ع) سر دادند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها - دانیال قنبری: همزمان با اربعین حسینی، شهر مقدس قم از نخستین ساعات بامداد، چهرهای سراسر سوگوار و در عین حال سرشار از شور معنوی به خود گرفته است، پرچمهای سیاه و کتیبههای عزا بر سر در خانهها، هیئتها، مساجد، حسینیهها، مراکز حوزوی و معابر اصلی شهر نصب شده و بافت مذهبی قم، در این روز بیش از هر زمان دیگری، رنگ ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش را به نمایش گذاشته است.
در اطراف حرم مطهر حضرت معصومه(س)، از ساعات ابتدایی روز، رفتوآمد زائرانی که از نقاط مختلف استان قم و دیگر شهرهای کشور خود را به این آستان مقدس رساندهاند، افزایش یافته و صحنها و شبستانها شاهد حضور جمعیتهایی است که با قرائت زیارت اربعین، اقامه نماز، توسل و زمزمه مراثی، یاد کاروان کربلا را گرامی میدارند.
فضای پیرامونی حرم بانوی کرامت نیز در این روز حال و هوایی متفاوت دارد؛ صدای نوحهخوانی از دستههای عزاداری که بهتدریج در خیابانهای منتهی به حرم شکل میگیرند، با اشک و دعا و ذکر زائران درهم میآمیزد و تصویری آشنا اما هر ساله تازه از حیات مذهبی قم را پیش روی ناظران قرار میدهد.
در بخشهایی از شهر، بهویژه در محورهای منتهی به حرم مطهر و مسجد مقدس جمکران، موکبهای مردمی از ساعات اولیه روز فعالیت خود را آغاز کردهاند و با توزیع آب، شربت، چای، صبحانه، نذورات و اقلام فرهنگی، از عزاداران و رهگذران پذیرایی میکنند؛ خدمتی که در قم، همچون بسیاری از شهرهای مذهبی، تنها یک اقدام رفاهی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ دیرپای ارادت به زائران اهلبیت(ع) به شمار میرود.
اگرچه این روزها قم از جاماندگان مسیر نجف تا کربلا بسیار در خود دارد، اما در روز اربعین میکوشد فاصله جغرافیایی خود با بینالحرمین را با قدمهای عاشقانه، اشکهای مداوم و آیینهای نمادین جبران کند.
در همین راستا، پیادهروی جاماندگان اربعین از حرم مطهر حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران، به یکی از جلوههای شاخص این روز در شهر تبدیل شده و هزاران عزادار با حضور در این مسیر، ارادت خود را به نهضت عاشورا ابراز کردهاند.
محور حرم تا جمکران در روز اربعین، تنها یک مسیر ارتباطی نیست، بلکه به کریدوری از سوگواری، ذکر، خدمت و حضور مردمی بدل میشود؛ مسیری که در آن، خانوادهها، جوانان، سالمندان و کودکان در کنار یکدیگر گام برمیدارند و هر گروه به شیوهای خاص، سهم خود را در بزرگداشت اربعین ادا میکند.
در طول این مسیر، برخی با پای پیاده و در سکوتی آمیخته با تأمل حرکت میکنند، برخی دیگر با نوای مداحی و سینهزنی قدم برمیدارند و گروهی نیز با برپایی ایستگاههای صلواتی، تلاش میکنند تا از زائران و عزاداران پذیرایی کنند؛ مجموعهای از تصاویر که نشان میدهد اربعین در قم، صرفاً یک برنامه مناسبتی نیست، بلکه یک زیست جمعی و یک تجربه مشترک دینی است.
مسجد مقدس جمکران نیز در این روز از کانونهای اصلی تجمع عزاداران به شمار میآید و از ساعات مختلف روز، بر جمعیت زائرانی که برای شرکت در مراسم اربعین و بهرهمندی از فضای معنوی این مکان مقدس به آنجا مراجعه میکنند، افزوده میشود؛ جمعیتی که بخشی از آنان از مسیر پیادهروی جاماندگان به جمکران میرسند و بخشی دیگر با استفاده از ناوگان حملونقل عمومی یا خودروهای شخصی خود را به این مکان میرسانند.
برای ساماندهی حضور زائران در مسجد مقدس جمکران، محدودیتهای ترافیکی در برخی مسیرها از جمله حدفاصل میدان آلیاسین تا درب ۲ مسجد و نیز در رینگ اول اطراف جمکران در نظر گرفته شده و از شهروندان خواسته شده بود برای جلوگیری از ازدحام، از توقف در محلهای ممنوع خودداری کنند.
همچنین در چارچوب همین تمهیدات، پارکینگهای ۱ تا ۴ مسجد مقدس جمکران برای استقرار خودروهای زائران پیشبینی شده و خدمات حملونقل عمومی نیز برای سهولت رفتوآمد عزاداران افزایش یافته است؛ موضوعی که با توجه به حجم بالای جمعیت در روز اربعین، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در حوزه حملونقل شهری نیز، راهاندازی خطوط ویژه اتوبوس از مبادی مشخص به مقصد مسجد مقدس جمکران، از جمله اقداماتی بوده که برای تسهیل حضور زائران مورد توجه قرار گرفته و این خدمات بهویژه برای اقشار سالمند، خانوادهها و کسانی که قصد مشارکت در مراسم را بدون استفاده از خودروی شخصی دارند، اهمیت مضاعف یافته است.
از سوی دیگر، شرایط جوی قم در روزهای منتهی به اربعین نیز در شکلگیری فضای عمومی شهر بیتأثیر نبوده است؛ آسمانی صاف تا کمی ابری، همراه با وزش باد نسبتاً شدید و بروز گردوخاک در برخی مناطق مستعد، باعث شده تا خدمترسانی موکبها و حضور نیروهای انتظامی، امدادی و خدماتی برای مدیریت بهتر شرایط بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
در بافت مرکزی قم، بازار، گذرهای قدیمی و خیابانهای اطراف حرم مطهر، نشانههای اربعین تنها به سیاهپوشی محدود نمیشود؛ بسیاری از کسبه با نصب پرچمهای عزا و پخش نوحههای حسینی، در سوگواری این روز سهیم شدهاند و بخش قابل توجهی از فعالیتهای اقتصادی و روزمره شهر نیز تحت تأثیر حال و هوای این مناسبت، رنگی مذهبیتر به خود گرفته است.
در محلههای مختلف قم نیز مساجد، تکایا و هیئتهای مذهبی برنامههای ویژهای برای اربعین تدارک دیدهاند؛ از قرائت زیارت اربعین و روضهخوانی گرفته تا اطعام عزاداران، سخنرانیهای مذهبی و برگزاری دستههای سینهزنی و این برنامهها نشان میدهد که اربعین در قم، محدود به چند نقطه شاخص شهر نیست، بلکه در تار و پود زندگی اجتماعی و مذهبی مردم جریان دارد.
شهر قم به واسطه جایگاه ویژه حوزوی خود، در ایام اربعین، جلوهای علمی و معرفتی نیز به مناسک سوگواری میبخشد و در کنار هیئتها و موکبها، نشستها، سخنرانیها و جلسات تبیینی درباره فلسفه قیام حسینی، جایگاه زیارت اربعین و ضرورت مقابله با تحریفهای تاریخی و معرفتی نیز در بخشهایی از شهر برگزار میشود.
همین پیوند میان سوگواری و تبیین، یکی از ویژگیهای مهم اربعین در قم است؛ بهگونهای که عزاداری در این شهر، صرفاً یک واکنش عاطفی باقی نمیماند و در بسیاری از محافل، با تأکید بر پیامهای نهضت عاشورا، مسئولیت اجتماعی، وحدت اسلامی و شناخت جبهه حق و باطل همراه میشود.
این مشارکت مردمی در روز اربعین، یکی از برجستهترین جلوههای حیات دینی قم است؛ از نوجوانانی که در توزیع آب و شربت همکاری میکنند تا بانوانی که در آمادهسازی نذورات نقش دارند، از هیئتهای قدیمی که ساماندهی دستههای عزاداری را بر عهده میگیرند تا گروههای جهادی و مردمی که خدمات پشتیبانی، نظافت و راهنمایی زائران را انجام میدهند.
در مسیرهای منتهی به جمکران و حرم مطهر بانوی کرامت، چهرههایی دیده میشود که هر کدام روایتی از دلدادگی به همراه دارند؛ کودکی که با سربند یا حسین(ع) در کنار خانواده گام برمیدارد، سالمندی که عصازنان خود را به مراسم رسانده، جوانی که پرچم عزا بر دوش گرفته و خادمی که بیوقفه مشغول خدمت به رهگذران است و همین تصویرهای متکثر، سیمای انسانی و اجتماعی اربعین در قم را کامل میکند.
در روز اربعین، قم نه فقط میزبان زائران، بلکه صحنه بروز یک همدلی فراگیر است؛ همدلیای که در آن مرز میان میزبان و میهمان کمرنگ میشود و بسیاری از شهروندان، خود را نه در مقام ناظر، بلکه در جایگاه خادم این آیین بزرگ میبینند. این روحیه، یکی از دلایل ماندگاری و اثرگذاری مناسک اربعین در شهرهای مذهبی ایران به ویژه قم به شمار میرود.
حرکت دستههای عزاداری در معابر اصلی شهر نیز جلوهای ویژه به فضای عمومی قم بخشیده است و پرچمهای برافراشته، نوای سنج و دمام در برخی هیئتها، مرثیهخوانیهای سنتی، قرائت جمعی زیارت اربعین و سینهزنی منظم عزاداران، سبب شده تا ریتم روزمره شهر جای خود را به آهنگ سوگ و حماسه بدهد.
در بسیاری از نقاط شهر، به ویژه در حوالی حرم مطهر و بلوارهای اصلی، نیروهای خدمات شهری، انتظامی، امدادی و راهور حضوری پررنگ دارند تا ضمن حفظ نظم عمومی، شرایط لازم برای تردد آسانتر عزاداران و اجرای بدون مشکل مراسم را فراهم کنند. این حضور میدانی، بخشی از پشتوانه اجرایی برگزاری مراسم گسترده اربعین در شهری با این حجم از جمعیت شناور است.
قم در روز اربعین، چهرهای چندلایه از دینداری را به نمایش میگذارد؛ از اشک و روضه تا حرکت و خدمت، از زیارت و دعا تا اطعام و همیاری، و از آیینهای سنتی تا الگوهای جدیدتر مشارکت اجتماعی. همین تنوع، سبب شده تا این مناسبت در قم تنها یک مراسم مذهبی نباشد، بلکه به صحنهای فراگیر برای بروز هویت مذهبی و اجتماعی شهر تبدیل شود.
در کنار همه این جلوهها، حضور طلاب، روحانیان، خانوادههای مذهبی و گروههای مردمی در متن مراسم، بر رنگ و بوی خاص قم افزوده است و این حضور، به مراسم اربعین در شهر، وجهی متمایز میبخشد و آن را با فضای علمی، تبلیغی و حوزوی قم پیوند میزند؛ پیوندی که از دیرباز از عناصر اصلی هویت این شهر مقدس بوده است.
برخی خانوادهها در این روز، با الهام از فرهنگ پیادهروی اربعین، از مناطق مختلف شهر به سمت حرم مطهر یا جمکران حرکت میکنند و این سنت را به نسلهای جدید منتقل میسازند. برای بسیاری از کودکان و نوجوانان، اربعین قم نخستین تجربه زیست جمعی در یک مناسک بزرگ مذهبی است؛ تجربهای که در حافظه عاطفی و دینی آنان ماندگار میشود.
در فضای معنوی حرم حضرت معصومه(س)، زائران پس از زیارت، با قرائت دعا و اهدای ثواب اعمال خود به ارواح شهدای کربلا، میکوشند پیوندی درونی میان حرم بانوی کرامت و صحنه عاشورا برقرار کنند و این پیوند عاطفی و معرفتی، یکی از پایههای اصلی حال و هوای قم در روز اربعین است؛ شهری که در آن، نام حسین(ع) با اشک، ادب و آگاهی در هم میآمیزد.
موکبهای فرهنگی نیز در کنار خدمات پذیرایی، در برخی نقاط شهر اقدام به توزیع بروشورهای معرفتی، برپایی غرفههای کودک و نوجوان، پاسخگویی به پرسشهای شرعی و تبیین مفاهیم مرتبط با نهضت عاشورا میکنند. این اقدامات نشان میدهد که اربعین در قم، علاوه بر بُعد احساسی، واجد ظرفیتهای فرهنگی و آموزشی گستردهای نیز هست.
با نزدیک شدن به ساعات عصر و شام اربعین، موج دیگری از حضور مردم در حرمها، مساجد و تکایا شکل میگیرد و مراسم روضه، سخنرانی و عزاداری با شکوه بیشتری ادامه مییابد. نورافشانی معنوی صحنها، ازدحام آرام زائران، صدای ممتد مرثیهها و رفتوآمد خادمان، جلوهای عمیق از تداوم سوگواری در دل شب قم پدید میآورد.
در مجموع، شهر مقدس قم در روز اربعین حسینی، تصویری روشن از پیوند میان سنتهای مذهبی، مشارکت مردمی، خدمت اجتماعی و شعور عاشورایی ارائه میدهد؛ شهری که از حرم تا جمکران، از موکب تا هیئت، از اشک تا اقدام، در مسیر بزرگداشت نام و پیام حضرت سیدالشهدا(ع) به حرکت درمیآید.
قم در این روز، اگرچه از کربلا دور است، اما در زبان دلهای مردمش، در سیاهی پرچمهایش، در قدمهای جاماندگانش و در اشکهای زائرانش، فاصلهای با بینالحرمین ندارد؛ شهری که اربعین را نه فقط برگزار میکند، بلکه آن را زندگی میکند.
و اینگونه، اربعین در قم، به روایتی زنده از ایمان، وفاداری و حضور بدل میشود؛ روایتی که هر سال در کوچهها، صحنها، مسیرها و محافل این شهر مقدس تکرار میشود و در عین تکرار، هر بار جلوهای تازه، پررنگتر و اثرگذارتر از عشق به امام حسین(ع) را پیش چشم میگذارد.