عصر قم - در اربعین، اخلاق تنها یک توصیه نیست، بلکه به شیوهای برای اداره امور و حل مسائل تبدیل میشود و همین ویژگی میتواند آن را به الگویی الهامبخش برای مدیریت جهادی بدل سازد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، یکی از جدیترین چالشهای جهان امروز کمبود مدیرانی است که در کنار مهارت از اخلاق نیز برخوردار باشند. پیشرفت تنها با ساختارهای پیچیده اداری حاصل نمیشود، بلکه سازمانها زمانی شکوفا میشوند که در رأس آنها انسانهایی باشند که قدرت را امانت بدانند، عدالت را بر منفعت ترجیح دهند و خدمت به مردم را رسالتی الهی تلقی کنند. از همین رو، تربیت مدیران اخلاقمدار به یکی از دغدغههای اصلی اندیشه مدیریت بهویژه مدیریت اسلامی تبدیل شده است. مشروعیت مدیریت نه فقط از تخصص و قدرت، بلکه از پایبندی به ارزشهای الهی و رعایت حقوق انسانها سرچشمه میگیرد.
در چنین چارچوبی، حضور گسترده مردم و مدیریت هماهنگ بزرگترین اجتماع انسانی جهان یعنی اربعین نشان میدهد که اربعین میتواند دانشگاهی برای تربیت مدیران اخلاقمدار و الگویی عملی برای مدیریت جهادی، حکمرانی اسلامی و حتی تمدنسازی باشد.
نخستین تصویری که از اربعین در ذهن بسیاری نقش میبندد، صحنههای خدمت بیمنت است. ظاهر این رفتارها ساده به نظر میرسد، اما در پس آنها نظامی از ارزشهای اخلاقی و تربیتی نهفته است که میتواند مبنای شکلگیری نوعی مدیریت متفاوت باشد.
مدیر اخلاقمدار کسی نیست که تنها دستور بدهد یا بر دیگران نظارت کند؛ او پیش از هر چیز خود را خادم جامعه میداند. قدرت برای او امتیاز شخصی نیست، بلکه ابزاری برای تحقق خیر عمومی است. هنگامی که مدیر مسئولیت را امانت بداند، نگاه او به مدیریت دگرگون میشود و رعایت حقوق مردم به معیار اصلی تصمیمگیری تبدیل خواهد شد.
آنچه فرهنگ اربعین را متمایز میکند، توانایی آن در تبدیل فضیلتهای فردی به سازوکارهای اجتماعی و مدیریتی است. در اربعین، اخلاق تنها یک توصیه نیست، بلکه به شیوهای برای اداره امور و حل مسائل تبدیل میشود و همین ویژگی میتواند آن را به الگویی الهامبخش برای مدیریت جهادی بدل سازد.
مدیریت جهادی، همانگونه که در اندیشه انقلاب اسلامی مطرح شده، صرفاً به معنای تلاش بیشتر نیست، بلکه نگرشی است که اخلاص را بر خودنمایی، مسئولیت را بر امتیاز، مردم را سرمایه اصلی و حل مسئله را بر حفظ موقعیت اداری مقدم میداند. اربعین نمونهای عینی از تحقق چنین مدیریتی است. هر فرد سهم خود را در موفقیت این حرکت میشناسد و بدون انتظار دستورهای مکرر، نقش خود را ایفا میکند.
یکی دیگر از ویژگیهای برجسته فرهنگ اربعین، روحیه مشورت و همکاری است. هماهنگی میان موکبها بر گفتوگو و همفکری استوار است. مدیری که در چنین فضایی تربیت میشود، مشارکت دیگران را عامل پویایی و کارآمدی سازمان میداند.
از سوی دیگر، مدیریت جهادی با عدالت پیوندی ناگسستنی دارد. عدالت روح مدیریت اسلامی است و در فرهنگ اربعین بهروشنی جلوهگر است. مدیری که عدالت را قربانی مصلحتهای کوتاهمدت کند، سرمایه اعتماد را از دست میدهد و هیچ سازمانی بدون اعتماد، پایدار نخواهد ماند.
هر نظام مدیریتی، پیش از آنکه به ابزار و ساختار نیاز داشته باشد، به انسان نیاز دارد. اگر شخصیت مدیر شکل نگیرد، بهترین قوانین و پیشرفتهترین فناوریها نیز موفقیت سازمان را تضمین نخواهند کرد. از همین رو، تربیت مدیران باید از درون انسان آغاز شود. رهبران موفق، افزون بر دانش، از خودآگاهی و خودکنترلی بیشتری برخوردارند و این ویژگیها در فضای اربعین بهصورت طبیعی تقویت میشوند. اربعین تنها مدیر تربیت نمیکند، بلکه جامعهای میسازد که ظرفیت پذیرش مدیریت اخلاقی را نیز دارد. تربیت مدیر، آغاز مسیری است که مقصد آن تحقق حکمرانی اسلامی و زمینهسازی برای شکلگیری تمدنی مبتنی بر ارزشهای الهی است.
در اندیشه اسلامی، حکمرانی تنها به اداره نهادهای سیاسی محدود نمیشود، بلکه شبکهای از روابط عادلانه میان مردم، مدیران، نهادها و قانون است. از این منظر، فرهنگ اربعین پلی میان مبانی نظری مدیریت اسلامی و عرصه عمل است.
افق این نگاه، به تمدنسازی هم میرسد. تمدن نوین اسلامی پیش از هر چیز، محصول انسانهای صالح و نهادهای صالح است. مدیران اخلاقمدار حلقه اتصال میان ارزشهای دینی و ساختارهای اجتماعیاند و میتوانند اخلاق را از سطح توصیههای فردی به فرهنگ سازمانی و نهادهای اجتماعی منتقل کنند. از این منظر، اربعین صرفاً یادآور گذشته نیست، بلکه ظرفیتی برای ساختن آینده است.
نگاه آیندهپژوهانه نیز همین واقعیت را تأیید میکند. اگر ارزشهای اربعین در نظامهای آموزشی، دانشگاهها، حوزههای علمیه و مراکز تربیت مدیران بهصورت علمی و روشمند نهادینه شود، میتواند در تربیت چنین نسلی از مدیران نقشی مؤثر ایفا کند.
زهرا ابراهیمی
کارشناس اخلاق و تربیت دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان