عصر قم - راندا عطیه، پژوهشگر مصری، در یادداشتی تازه با واکاوی سیاستهای رم، از تبدیل جامعه مسلمانان ایتالیا به «شهروندان درجه دو» و فشارهای سیستماتیک دولت علیه هویت دینی آنان سخن میگوید.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ جامعه مسلمانان ایتالیا که با جمعیت حدود ۱.۷ میلیون نفری، دومین گروه مذهبی این کشور محسوب میشوند، در سالهای اخیر با چالشی عمیق در رابطه با دولت مواجه شدهاند. بسیاری از اعضای این جامعه، از جمله احمد سعداوی، شهروند ۴۰ سالهای که دو دهه در این کشور زندگی کرده، وضعیت کنونی مسلمانان را به «شهروندان درجه دو» تشبیه میکنند. آنها معتقدند اگر استقامت و پافشاری جامعۀ مسلمانان بر هویت دینیشان نبود، اثری از اسلام در خاک ایتالیا باقی نمیماند.
تاریخ مواجهه ایتالیا با اسلام به قرن نهم میلادی بازمیگردد؛ زمانی که مسلمانان از سه محور سیسیل، ساردنی و شبهجزیره ایتالیا وارد شدند و برای نزدیک به ۲۰۰ سال بر بخشهایی از این سرزمین حکمرانی کردند. با این حال، آن حضور تاریخی امروز جای خود را به تقابلهای سیاسی داده است. بسیاری از تحلیلگران ریشۀ این تنشهای مدرن را در «عقدههای تاریخی» جستوجو میکنند؛ نوعی نگاه بدبینانه در ذهنیت حاکم بر ایتالیا که گویی همچنان نگران احیای شکوهِ گذشته و نفوذ تمدن اسلامی در اروپا است.
استراتژی «اهلیسازی»؛ چرخش دولت به سمت رویکردهای امنیتی
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، رویکرد ایتالیا نسبت به مسلمانان بهشدت امنیتی شد. این روند بهویژه پس از بحران مهاجرت سال ۲۰۱۵، با روی کار آمدن جریانهای راستگرا و اسلامستیز، ابعاد تازهای یافت. طبق گزارشها، سیاستمداران ایتالیایی جامعه مسلمانان را نه به عنوان «شریک در وطن»، بلکه به عنوان «دشمن داخلی» یا تهدیدی برای امنیت ملی تعریف کردهاند که نیازمند نظارتهای همهجانبه بر فعالیتهای مذهبی و سیاسی است.
تلاش دولت برای «اسلامیزه کردن» یا به تعبیر دقیقتر، «اهلیسازی» اسلام در ایتالیا، یکی از جدیترین انتقاداتی است که به سیاستهای رم وارد میشود. تشکیل «شورای روابط با اسلام» در سال ۲۰۱۷ با هدفِ دیکته کردنِ نوعی قرائت خاص از اسلام که با سنتهای مسیحی این کشور همسو باشد، در همین راستا صورت گرفت. هدفِ پنهانِ این نهادها، کنترل محتوای خطبههای نماز جمعه، تربیت امامانِ همسو با دولت و نظارت دقیق بر ساخت مساجد است تا از هرگونه فعالیت سیاسی یا هویتگرایانه جلوگیری شود.
بحران زیرساختها؛ از فقدان مساجد تا چالش تدفین درگذشتگان
در کنار فشارهای امنیتی، مسلمانان با بحرانهای زیرساختی متعددی نیز دستبهگریبان هستند. فقدان مساجد رسمی و مناسب، باعث شده تا صدها مرکز فرهنگی به نمازخانههایی در پارکینگها، زیرزمینها و انباریها تبدیل شوند. علاوه بر این، بحران دفن اموات در قبرستانهای اسلامی، بهویژه در دوران همهگیری کرونا، به یک فاجعه انسانی برای خانوادهها تبدیل شد؛ بهطوری که بسیاری از خانوادهها به دلیل نبود فضای مناسب برای تدفین مطابق با شرع اسلام، دچار رنجهای مضاعف شدند.
بحران ادغام در سایه گفتمان نفرت؛ جولان جریانهای افراطی علیه مسلمانان
در حوزه آموزشی نیز مسلمانان با چالشی به نام «بحران ادغام» مواجهاند. نبود متون آموزشی اسلامی و عربی و اصرار دولت بر القای تاریخ و فرهنگی که در بسیاری از موارد با حقایق تاریخیِ جوامع اسلامی در تضاد است، نسل جوان مسلمان را میان دو هویت گرفتار کرده است. با این حال، نسل جدید مسلمانان که در نظام آموزشی ایتالیا رشد کردهاند، علیرغم فشارهای موجود، در حال بازتعریف جایگاه خود در جامعه و تلاش برای حفظ هویت اسلامی در کنار حضور اجتماعی فعال هستند.
در پایان، باید اشاره کرد که گسترش سخنان نفرتانگیز (Hate Speech) توسط چهرههای راستگرای افراطی نظیر متئو سالوینی، فضای اجتماعی را برای مسلمانان مسموم کرده است. این سیاستمداران با استفاده از مسلمانان به عنوان «کارت انتخاباتی»، فضای رادیکال و نژادپرستانهای ایجاد کردهاند که امنیت روانی این اقلیت را هدف گرفته است. با این وجود، جامعه مسلمانان ایتالیا همچنان با تأکید بر همزیستی مسالمتآمیز و پرهیز از تندروی، سعی در حفظ کرامت انسانی و عقاید دینی خود در کشوری دارد که خود را مهد تمدن اروپایی مینامد.
.................
پایان پیام