عصر قم - مدیرکل دفتر جمعیت مرکز آمار از قرارگیری ۴۵ درصد از جمعیت کشور در گروه سنی ۳۰ تا ۶۴ سال خبر داد و با اشاره به ثبت نرخ باروری ۱.۵۶ فرزندی، هشدار داد: ایران در صورت تداوم روند فعلی، جایگاه هجدهم جهانی خود را تا سال ۲۱۰۰ به رتبه ۳۸ تنزل خواهد داد.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا ، دکتر علیاکبر محزون، دبیر ستاد سرشماری نفوس و مسکن ظهر امروز در همایش ملی حکمرانی جمعیت و خانواده که با حضور مدیران حوزههای علمیه در مجتمع یاوران حضرت مهدی(عج) برگزار شد، با استناد به آخرین دادههای جمعیتی کشور، به تشریح تحولات ساختار سنی، شاخصهای کیفی و چالشهای پیشروی جمعیت ایران پرداخت و بر ضرورت سیاستگذاری فوری برای جلوگیری از بحران سالمندی تأکید کرد.
ایران هجدهمین کشور پرجمعیت؛ سهم یک درصدی از جمعیت جهان
محزون در ابتدای سخنان خود با اشاره به جایگاه جمعیتی ایران در میان کشورهای جهان اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران با در اختیار داشتن حدود یک درصد از کل جمعیت کره زمین، هماکنون هجدهمین کشور پرجمعیت جهان به شمار میرود. این جایگاه را نشاندهنده ظرفیت جمعیتی قابلتوجه کشور است و این موقعیت، مسؤولیت سنگینی را در حوزه برنامهریزی برای نیروی انسانی، تأمین اجتماعی و اشتغال بر دوش سیاستگذاران قرار میدهد و نباید از آن به عنوان یک آمار صرف عبور کرد.
۴۵ درصد جمعیت در میانسالی؛ تغییر هرم سنی از دهه ۹۰
مدیرکل دفتر جمعیت مرکز آمار در ادامه با ارائه جزئیات توزیع سنی جمعیت کشور گفت: بر اساس آخرین سرشماریها، حدود ۲۴ درصد جمعیت ایران را کودکان زیر ۱۵ سال، ۲۵ درصد را جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال و حدود ۴۵ درصد را گروه سنی ۳۰ تا ۶۴ سال تشکیل میدهند. این آمار گویای آن است که بخش غالب جمعیت کشور هماکنون در دوره میانسالی قرار دارد و جامعه ایران از نظر ساختار سنی، وارد مرحله جدیدی شده است که پیامدهای اقتصادی و رفاهی گستردهای به همراه خواهد داشت.
روند میانسالی؛ خروج تدریجی جوانان از کوهان جمعیت
محزون با تأکید بر اینکه این تغییر ساختار از سال ۱۳۹۰ به بعد با خروج تدریجی جمعیت جوان از گروه سنی پایین و ورود به گروه میانسال آغاز شده است، آن را یکی از مهمترین تحولات ساختاری جمعیت در سالهای اخیر محسوب دانست
وی با بیان اینکه ادامه این روند، تعادل میان جمعیت مولد و غیرمولد را بر هم خواهد زد و فشار بر نظامهای بازنشستگی و بهداشتی را به طرز چشمگیری افزایش میدهد، گفت: به همین دلیل، مدیریت این گذار، یک اولویت حیاتی برای کشور به شمار میآید.
صعود به گروه کشورهای با توسعه انسانی بالا از سال ۲۰۱۰
دبیر ستاد سرشماری نفوس و مسکن در بخش دیگری از سخنان خود به شاخصهای کیفی جمعیت اشاره کرد و گفت: شاخص توسعه انسانی، شامل مؤلفههایی مانند امید به زندگی، میانگین سالهای تحصیل، سالهای مورد انتظار تحصیل و سرانه تولید ناخالص ملی، از سال ۲۰۱۰ به بعد، ایران را در زمره کشورهای دارای توسعه انسانی بالا قرار داده است.
محزون این دستاورد را نشاندهنده بهبود وضعیت آموزش، سلامت و استانداردهای زندگی در کشور دانست، اما در عین حال بر لزوم توجه همزمان به ابعاد کمی جمعیت تأکید کرد.
هشدار نسبت به بیتوجهی به کیفیت و کمیت همزمان
وی با بیان اینکه سیاستگذاری جمعیتی نباید تنها به تعداد و ساختار سنی معطوف شود، تصریح کرد: مؤلفههایی همچون سلامت، امید به زندگی، اشتغال و سطح رفاه نیز باید در کنار شاخصهای کمی مورد توجه جدی قرار گیرند. هرگونه تصمیمسازی برای آینده جمعیت، نیازمند رویکردی متوازن است که در آن کیفیت و کمیت جمعیت، به عنوان دو روی یک سکه، توأمان دیده شوند تا برنامهریزیها از جامعیت لازم برخوردار بوده و به نتیجه مطلوب دست یابد.
نرخ باروری ۱.۵۶؛ عبور از خط قرمز جمعیتی در سال ۱۴۰۰
وی با ابراز نگرانی عمیق از کاهش شتابان شاخص نرخ باروی اعلام کرد: نرخ باروری کل زنان در ایران در سال ۱۴۰۰ به رقم ۱.۵۶ فرزند به ازای هر زن رسیده است که به مراتب از سطح جانشینی جمعیت (۲.۱ فرزند) پایینتر است. این رقم، عبور کشور از خط قرمز جمعیتی را نشان میدهد و ایران را در زمره کشورهایی با پایینترین سطح باروری در جهان قرار داده است که تداوم آن بسیار خطرناک است.
دهه ۷۰؛ سریعترین کاهش باروری تاریخ جمعیت جهان
محزون در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی این معضل گفت: ایران در دهه ۱۳۷۰، سریعترین، بزرگترین و شدیدترین کاهش نرخ باروری ثبتشده در تاریخ جمعیت جهان را تجربه کرده است و آثار این شوک جمعیتی کماکان در هرم سنی کشور قابل مشاهده است. تداوم روند فعلی، کشور را با کاهش شدید جمعیت در سن کار و افزایش جمعیت سالمند مواجه خواهد کرد و این میراث دهه هفتاد، امروز به یک بحران ساختاری تبدیل شده است.
پیشبینی سقوط از رتبه ۱۸ به ۳۸ جهان تا سال ۲۱۰۰
دبیر ستاد سرشماری نفوس و مسکن مرکز آمار با استناد به پیشبینیهای بینالمللی اعلام کرد: در صورت ادامه روند کاهشی باروری، جایگاه ایران در میان کشورهای پرجمعیت جهان بهتدریج تنزل خواهد یافت و پیشبینی میشود که تا سال ۲۱۰۰ میلادی، ایران از رتبه هجدهم به رتبه ۳۸ جهان سقوط کند. این افول جمعیتی یکی از مهمترین مسائل راهبردی کشور است که این سقوط ۲۰ پلهای، به معنای از دست دادن سهم قابلتوجهی از وزن جمعیتی و قدرت اقتصادی در منطقه خواهد بود.
سالانه ۳۸۵ هزار سقط جنین؛ معادل ۳۵ درصد ولادتها
محزون در ادامه به چالشهای دیگر حوزه جمعیت اشاره کرد و با ارائه آماری نگرانکننده گفت: سالانه معادل حدود ۳۵ درصد از تعداد ولادتها، سقط جنین در کشور رخ میدهد که این رقم بیش از ۳۸۵ هزار مورد برآورد میشود.
وی این پدیده را یکی از موانع جدی در مسیر افزایش جمعیت عنوان کرد و خواستار توجه ویژه دستگاههای متولی برای مقابله با این معضل بهداشتی و جمعیتی شد.
کاهش ازدواج از ۸۹۰ به ۷۰۰ هزار و افزایش طلاق
مدیرکل دفتر جمعیت همچنین به کاهش چشمگیر آمار ازدواج در کشور اشاره کرد و گفت: تعداد ازدواجها از حدود ۸۹۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۹ به کمتر از ۷۰۰ هزار مورد در سالهای اخیر رسیده است که نشاندهنده سرد شدن تمایل به تشکیل خانواده است.
وی همچنین به رشد طلاق و تداوم رشد منفی جمعیت در دو سال متوالی به عنوان دیگر چالشهای اساسی پیشروی کشور اشاره کرد و این روندها را نگرانکننده و نیازمند عزم جدی برای اصلاح دانست.
رشد منفی دو ساله؛ زنگ خطر برای ساختار جوان جمعیت
محزون با تأکید بر اینکه کشور در دو سال اخیر به طور متوالی با رشد منفی جمعیت مواجه بوده است، اظهار داشت که این موضوع نشاندهنده ضرورت توجه فوری به روند کاهش ولادتها و پیامدهای جبرانناپذیر آن است. ادامه این مسیر در بلندمدت به سالمندی جمعیت، کاهش نیروی کار جوان و افزایش وابستگی سالمندی منجر خواهد شد و این روند باید هرچه سریعتر متوقف شود.
پیشگیری از رشد منفی، هدف قانونی و نیازمند اقدام هماهنگ
مدیرکل دفتر جمعیت در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به اهداف و سیاستهای قانونی در حوزه جمعیت تصریح کرد: پیشگیری از تداوم رشد منفی جمعیت، حفظ ساختار سنی جوان و مقرونبهصرفه شدن فرزندآوری، از مهمترین اهدافی است که در قوانین بالادستی مورد توجه قرار گرفته است.
وی تحقق این اهداف را نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزههای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حمایتی دانست و گفت که تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری تحت تأثیر عوامل چندوجهی قرار دارد و نمیتوان آن را تکبعدی بررسی کرد.
تغییر نگرشهای ارزشی و فرهنگی؛ چالش جدی فرزندآوری
محزون در پایان با اشاره به چالشهای نگرشی و ارزشی در حوزه فرزندآوری گفت: در سالهای اخیر، نگرشهای اجتماعی مرتبط با ازدواج و فرزندآوری دستخوش تغییرات عمیقی شده است و این موضوع، در کنار مسائل اقتصادی، یکی از عوامل اصلی تأثیرگذار بر روندهای جمعیتی به شمار میآید.
وی تأکید کرد که برای مواجهه با این چالشها، لازم است سیاستهای جمعیتی با رویکردی جامع، مبتنی بر واقعیتهای اجتماعی و با مشارکت همه نهادها طراحی و اجرا شود تا بتوان از بحران جمعیتی پیشرو عبور کرد.