عصر قم - نشست «تاریخنگاری خون خواهی در منابع شیعی؛ رویکردها و چالشها» با حضور اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد و در آن ضمن تأکید بر اهمیت انتقام در شرایط کنونی در خصوص تأیید قیام خونخواهانه مختار توسط امام سجاد (ع) سخن گفته شد.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، نشست «تاریخنگاری خون خواهی در منابع شیعی؛ رویکردها و چالشها» عصر پنجشنبه در خبرگزاری رسا با حضور اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد.
در ابتدا دکتر علیرضا استادیان دبیر این نشست، با اشاره به اهمیت راهبردی مسئله خونخواهی در میانه جنگ و سیاست، آن را نه تنها یک حق و تکلیف فردی، بلکه عاملی تعیین کننده در معادلات راهبردی دانست و از جایگاه والای این موضوع در منابع تاریخی شیعه سخن گفت.
حجت الاسلام سید عبدالمجید اشکوری، اولین سخنران نشست، با تفکیک دو مفهوم «قصاص» و «انتقام» در ادبیات دینی، به تبیین دقیق این دو پرداخت.
وی قصاص را حقی دانست که در اختیار ولیّ دم قرار دارد و هدف از آن تحقق عدالت، پیشگیری از جنایت و شکلدهی به جامعه سالم است. در مقابل، انتقام را عملی مبتنی بر ناخشنودی از یک عمل و مجازات آن دانست که می تواند دو گونه ممدوح (مشروع و مبتنی بر عدالت) و مذموم (غیرقانونی و هیجانی) باشد .
استاد اشکوری با استناد به آیات قرآن، انتقام الهی را تابع حکمت و عدالت خواند و تأکید کرد که وقتی خداوند از مجرمان انتقام می گیرد، این انتقام نه به دلیل هیجان، بلکه بر اساس استحقاق عذاب و برای نابودی باطل است.
وی همچنین به تفاوت انتقام تکوینی (نابودی باطل در نظام آفرینش) و انتقام تشریعی (مجازات دنیوی، برزخی و اخروی) اشاره کرد و گفت: در برخی موارد، خداوند این وظیفه را به مؤمنان محول می کند تا با اذن و تکلیف الهی، به مبارزه با باطل بپردازند .
انتقام تمدنی؛ رویکردی فراتر از قصاص
حجتالاسلام اشکوری در ادامه با طرح مفهوم «انتقام تمدنی» اظهار داشت: هر تمدنی مبتنی بر مبانی فکری، نظام ارزشی و سبک زندگی شکل میگیرد. اگر این مبانی غلط باشند، تمدنی فاسد پدید میآید که جامعه را به سوی ظلمت و فساد سوق می دهد. از این منظر، خونخواهی و انتقام، در سطح کلان، به معنای مبارزه با تمامی ارکان یک تمدن باطل است؛ از مبانی فکری و نظام ارزشی گرفته تا سبک زندگی و ساختارهای سیاسی و اقتصادی.
به گفته وی، انتقام تمدنی زمانی محقق می شود که جبهه حق، سیطره تمدنی باطل را درهم بشکند و از تداوم آن جلوگیری کند .
کارکردهای خونخواهی در فرهنگ شیعه
حجتالاسلام مهدی ابوطالبی، رئیس انجمن علی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم دیگر سخنران نشست، با تأکید بر فطری بودن مسئله انتقام و خونخواهی در تمام فرهنگها و ادوار تاریخی، به کارکردهای این مفهوم در فرهنگ شیعه پرداخت.
وی با استناد به روایاتی از امام صادق (ع) درباره خونخواهی امام حسین (ع)، تأکید کرد: خونخواهی اهل بیت (ع) تنها یک احساس شخصی نیست، بلکه پایهای برای انسجام اجتماعی، ایجاد آگاهی تاریخی، بازدارندگی و قدرتآفرینی در جامعه اسلامی است. در حدیثی از امام صادق (ع) آمده که پس از قتل سیدالشهدا زنان بنی هاشم تا زمان آوردن سر عبیدالله بن زیاد، از هرگونه آرایش و زینت پرهیز کردند و این نشان از اهمیت خونخواهی در فرهنگ شیعه دارد.
خونخواهی؛ افق تمدنی و مهدوی
حجتالاسلام ابوطالبی در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به نگاه تمدنی و مهدوی خونخواهی، آن را زمینه ساز ظهور و تحقق عدالت جهانی دانست و افزود: خونخواهی امام حسین (ع) در دوران ظهور امام زمان (عج) به اوج خود می رسد و این نگاه، امید به پایان تاریخ و پیروزی نهایی حق بر باطل را در جامعه زنده نگه می دارد .
قیاس شرایط ائمه (ع) با جمهوری اسلامی یک خطای تاریخی است/ سکوت ظاهری، راهبردی برای حفظ تشیع بود
حجتالاسلام جواد سلیمانی عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی نیز در این نشست به تبیین جایگاه خونخواهی در اندیشه اسلامی و سیره اهلبیت (ع) پرداخت.
وی با طرح این پرسش که چرا ائمه (ع) پس از واقعه عاشورا شخصاً پرچم قیام مسلحانه را به دست نگرفتند، شرایط دشوار امامت امام سجاد (ع) را تشریح کرد و گفت: حکومت اموی در پی نابودی کامل اهلبیت (ع) بود و از همین رو، امکان حضور علنی سیاسی و نظامی برای ایشان فراهم نبود.
وی افزود: بیشتر قاتلان کربلا در همان دوران به دست مختار یا در حوادث دیگر به هلاکت رسیدند و برای امامان بعدی، موضوعیت انتقام مستقیمِ اشخاص منتفی شد.
این استاد حوزه با استناد به روایات تاریخی، هرگونه مخالفت امام سجاد (ع) با خونخواهی را رد کرد و اظهار داشت: ایشان نهتنها با قیام مختار مخالفت نکردند، بلکه با تأیید آن، شیعیان را به حمایت فراخواندند و پس از مجازات قاتلان، ضمن ابراز خرسندی، برای عاملان آن دعا کردند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی قیاس آن دوران با شرایط کنونی را نادرست خواند و تصریح کرد: نظام جمهوری اسلامی از پشتوانه اجتماعی، سیاسی و منطقهای گستردهای برخوردار است که با محدودیتهای شدید ائمه (ع) قابل مقایسه نیست.
وی در پایان با نقد دیدگاههایی که مذاکره را جایگزین خونخواهی میکنند، یادآور شد: تجربه نشان داده که مذاکرات مانع دشمنیها نبوده است؛ لذا مطالبه فعالانه خونخواهی، عاملی بازدارنده است که اقتدار ملی و قدرت چانهزنی کشور را افزایش میدهد.
دیپلماتها باید همزبان با مطالبه انتقام مردم سخن بگویند
حجتالاسلام محمدعلی لیالی که به صورت مجازی در این نشست حضور داشت با قرائت آیاتی از قرآن کریم پیرامون جهاد، قصاص و مبارزه با ستمگران اظهار داشت: آیات متعدد قرآن به روشنی حقیقت مبارزه با ائمه کفر را تبیین میکنند.
وی با فرعون خواندن سران استکبار جهانی از جمله ترامپ و نتانیاهو به عنوان تجسم عینی امامان کفر تصریح کرد: آمریکا هرگز در موضع قدرت نخواهد بود، مگر آنکه ما در موضع ضعف قرار بگیریم.
این پژوهشگر دینی، خونخواهی شهیدان به ویژه شهدای جنگ رمضان را مطالبه جدی و غیورانه ملت دانست و افزود: مجازات عاملان ترور، ابتداییترین مرحله انتقام و عامل ایجاد بازدارندگی است؛ چرا که سکوت در برابر تعرض دشمن به بزرگان جامعه، غیرت دینی و هویت ما را زیر سؤال میبرد.
وی اهداف نهایی این حرکت را نابودی رژیم صهیونیستی و زوال هژمونی آمریکا برشمرد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با هشدار نسبت به تحرکات برخی جریانهای داخلی خاطرنشان کرد: اگر در پاسخ مقتدرانه سستی کنیم، جریانی که پیش از این ساکت بود، در فقدان رهبران شهید جرئت یافته و با چهرهای مصلحانه، به دنبال صلحخواهی ذلتبار و تسلیم خواهد رفت.
وی در پایان تأکید کرد: امروز آحاد ملت در میدانها خواستار انتقام هستند؛ بنابراین سیاسیون و اصحاب دیپلماسی نیز موظفند همزبان با تودههای مردم، سخن از خونخواهی و انتقام به میان آورند.
رمزگشایی از اضلاع فتنه سال ۶۰؛ از نفوذ در بیوت تا زمینهسازی برای جنگ ترکیبی
حسن ابراهیم زاده نیز در این نشست با اشاره به تلاشهای مستمر و مقتدرانه امام راحل (ره) برای خونخواهی از شهدای گرانقدر انقلاب تصریح کرد: امام (ره) هرچند با برخی فتاوا و اقدامات خود انتقام اولیه را از منافقین گرفتند، اما همواره منشأ و سرچشمه اصلی تمام جنایات و غارتها را دولت آمریکا میدانستند؛ بنابراین، خونخواهی واقعی از شهدای ترور، در حقیقت انتقام از سرچشمه اصلی است.
وی با بازخوانی تحولات اسفند ۱۳۵۹ تا تابستان ۱۳۶۰، به تحلیل سه ضلع فتنهانگیز آن مقطع یعنی رئیسجمهور وقت (بنیصدر)، جریان فتنهگر در حوزه علمیه و سازمان منافقین پرداخت و رویکرد ولیفقیه را در مدیریت این بحران تبیین کرد.
این پژوهشگر تاریخ معاصر درباره مدیریت هوشمندانه امام (ره) در قبال رئیسجمهور وقت یادآور شد: امام راحل (ره) برای حفظ حرمت رأی تودهها، مستقیماً علیه بنیصدر موضعگیری تند نکردند، بلکه با ارتقای بصیرت جامعه، مطالبهگری را به خود مردم واگذار کردند.
وی با انتقاد از ساختارسازیهای موازی بنیصدر در تمام شهرها به موازات دولت شهید رجایی افزود: این اقدامات موازی در کنار تلاش برای نفوذ در بیوت برخی مراجع و عزل فرماندهان انقلابی نظیر شهید صیاد شیرازی، فضا و زمان کافی را برای یک جنگ ترکیبی و احیای جریانهای تجزیهطلب آماده کرد؛ اما حضور آگاهانه تودههای مردم در صحنه، مانع تحقق این توطئهها شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به قاطعیت امام (ره) در خنثیسازی توطئههای سازمانیافته در خاستگاه انقلاب خاطرنشان کرد: امام راحل (ره) در برخورد با جریان منحرف حوزوی که تلاش میکرد نظرات فقهی مراجع را به شعارهای سیاسی براندازانه علیه حاکمیت تبدیل کند، شخصاً وارد میدان شدند و به صراحت هشدار دادند که در صورت ادامه کار، با برخورد دادگاههای انقلاب روبرو خواهند شد.
وی در پایان بر لزوم پایبندی به موضع قاطع نظام اسلامی و پرهیز از فریبِ ژستهای مذاکرهخواهانه عهدشکنان تأکید کرد.
مظلومیت فرهنگ خونخواهی در تاریخ معاصر؛ چگونه جریان سکولار جای شهید و جلاد را عوض کرد؟
حجت الاسلام محسن مؤمنی دبیر انجمن علمی تاریخ معاصر حوزه علمیه با تبیین شهادت دهها تن از مجتهدان تراز اول در جریان مشروطه، از غفلت در عرصه تاریخنگاری انقلاب و خطر بایکوت رسانهای اندیشههای امام راحل (ره) انتقاد کرد.
دبیر انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه با تبیین مفهوم خونخواهی به عنوان یک جریان مستمر و فرهنگ اصیل شیعی تصریح کرد: این فرهنگ متأسفانه در تاریخ معاصر ما در حاشیه قرار گرفته است؛ به طوری که ترور و شهادت نزدیک به ۶۰ تن از مجتهدان تراز اول در جریان مشروطه برای زمینهسازی روی کار آمدن دیکتاتوری رضاخان، به دلیل غفلت از ثبت تاریخ، از حافظه جمعی جامعه پاک شده است .
وی با اشاره به نفوذ جریانهای سکولار و مواجببگیر انگلیس در ریلگذاری تاریخ معاصر افزود: جریانهای انحرافی مانند بهائیت، منافقین و گروههای چپ همواره به شدت به تولید اثر و ثبت مکتوب روایتهای خود پرداختهاند، در حالی که جبهه انقلابی در عرصه نگارش تاریخ مکتوب و مستند کوتاهی داشته است .
این کارشناس تاریخ معاصر با هشدار نسبت به بایکوت رسانهای شخصیتهای محوری نظام اسلامی تأکید کرد: غیاب جریان انقلابی در حوزه تاریخنگاری مستند سبب میشود تا رسانههای غربی با پروژههای جهتدار و شفاهی، روایتهای دوران پهلوی را تطهیر کنند .
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر امروز اندیشههای ناب امام راحل (ره) برای نسل جوان تبیین نشود، جامعه با الگوهای بیگانه مأنوس شده و دیگر استوانههای انقلاب نیز در آینده دستخوش فراموشی و تحریف خواهند شد .