عصر قم - «تبارشناسی پدری و مادری قائد شهید» به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و اردو با استناد به منابع اصیل انساب، شجره طیبه رهبر شهید انقلاب اسلامی تا ائمه معصومین علیهمالسلام ترسیم و چهرههای شاخص خاندانهای وابسته منتشر شد.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، پژوهشی جامع درباره تبارنامه پدری و مادری حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، رهبر معظم شهید انقلاب اسلامی، در قالب دو کلیپ پژوهشی منتشر شد.
این اثر با عنوان «تبارشناسی پدری و مادری قائد شهید» با پژوهش و تنظیم حجتالاسلام والمسلمین مهری، استاد حوزه و دانشگاه، تولید شده است. کلیپ مذکور در دو بخش مجزا و به چهار زبان زنده دنیا شامل فارسی، عربی، انگلیسی و اردو، سلسلهنسب شریف امام شهید را تبیین میکند.
بر پایه گزارش این کلیپ پژوهشی، این اثر با اتکا به منابع اصیل انساب، نسب نورانی رهبر شهید انقلاب را تا ائمه معصومین(علیهمالسلام) دنبال کرده و در خلال آن، نکات تاریخی قابل تأملی را درباره چهرههای شاخص و برجسته خاندانهای وابسته ارائه مینماید.
انتشار این کلیپ، گامی در جهت معرفی ابعاد مختلف شخصیت و حیات پرافتخار رهبر فقید انقلاب و تأکید بر ریشههای اصیل و سادات علوی ایشان محسوب میشود.
در بخشی از این گزارش آمده است: حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه) در سال ۱۳۱۸ هجری شمسی در شهر مقدس مشهد، در جوار بارگاه ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا(ع) دیده به جهان گشود. ایشان نزدیک به ۳۷ سال پربرکت، زعامت و رهبری امت اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشتند و سرانجام در نهم اسفندماه ۱۴۰۴ و در سن ۸۶ سالگی، در جریان حمله جنایتکارانه موشکی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به بیت مطهر رهبری، به همراه جمعی از اعضای خانواده و کارکنان دفتر خود، به درجه رفیع شهادت نائل آمدند.
بخش اول: تبارشناسی پدری (سادات افطسی تفرش)
در بخش نخست این کلیپ، به تبار پدری امام خامنهای شهید پرداخته شده است. براساس این گزارش، خاندان پدری قائد شهید از سادات افطسی تفرش هستند و نسب آن بزرگوار از طریق پدر با ۳۳ واسطه به حسن افطس فرزند علی اصغر از نوادگان امام زین العابدین علیه السلام میرسد. سلسله نسب امام خامنهایِ شهید قدس الله نفس الزکیه از طریق حسن افطس به امام زین العابدین علیه السلام بدین شرح است: سید علی خامنهایِ شهید فرزند سید جواد فرزند سید حسین فرزند سید محمد تفرشی فرزند سید محمد تقی فرزند میرزا علی اکبر فرزند فخرالدین فرزند زهیرالدین فرزند قطب الدین فرزند میر روح الله فرزند سید رضا فرزند میرجلال فرزند بایزید فرزند میر بابا هاشم محمد فرزند حسن فرزند حسین فرزند محمود فرزند نجم الدین فرزند مجد الدین -که نقیب و سرپرست سادات خراسان بوده- فرزند فتح الله فرزند روح الله فرزند نیک الدین -معروف به مبارک شاه که در مرو سکونت داشته- فرزند عبدالله فرزند صمد فرزند عبدالمجید فرزند شریفالدین فرزند عبدالفتاح فرزند علی ثالث فرزند علی ثانی فرزند علی فرزند سلطان العلما احمد مدفون در هزاوه فراهان فرزند سید محمد مدائنی مدفون در تفرش فرزند حسن فرزند حسین فرزند حسن افطس فرزند علی اصغر و در نهایت فرزند امام چهارم شیعیان امام زین العابدین علیه السلام.
در ادامه گزارش، چند نکته تاریخی درباره این خاندان مطرح شده است
نکته اول: درباره پدر بزرگوار امام شهید یعنی آیت الله سید جواد خامنهای است. سید جواد خامنهای از عالمان پارسا و برجسته مشهد بود ایشان که در ۱۶ آذر ۱۲۷۴ شمسی در نجف اشرف متولد شده بود، پس از مهاجرت به مشهد حدود چهار دهه امامت جماعت مسجد صدیقیها در بازار سرشور را به عهده داشت و سرانجام در ۱۴ تیر ماه ۶۵ در سن ۹۳ سالگی دار فانی را وداع گفت و در رواق دارالفیض حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شد. از نکات برجسته در تاریخچه این خاندان پیوند نسبی با یکی از چهرههای شاخص به نام شیخ محمد خیابانی مبارز ضد استعماری آذربایجان از خواهر آیت الله سید جواد خامنهای همسر شیخ محمد خیابانی بود. بر این اساس شهید شیخ محمد خیابانی از خویشاوندان نزدیک این خاندان و شوهر عمه امام خامنهایِ شهید قدس الله نفس الزکیه محسوب میگردد.
نکته دوم: درباره هجرت سید محمد تفرشی، جد دوم امام شهید به آذربایجان و شکلگیری تبار سادات خامنهای است. سید محمد تفرشی از اجداد امام خامنهایِ شهید اصالتاً از سادات تفرش بود که در دورهای از زندگی خود به منطقه آذربایجان مهاجرت کرد و در شهر خامنه از توابع شهرستان شبستر سکنا گزید. این اقامت طولانی مدت موجب شد تا نسل وی به سادات خامنهای شهرت یابند. فرزند ایشان آیت الله سید حسین خامنهای در حدود سال ۱۲۵۹ قمری در شهر خامنه زاده شد وی پس از طی مقدمات علوم دینی در تبریز در سال ۱۲۹۰ قمری برای تکمیل تحصیلات عالیه به نجف اشرف هجرت نمود و با بهره گیری از محضر استوانههای علمی آن دوران به درجه رفیع اجتهاد نائل آمد. ایشان در سال ۱۳۱۴ قمری به تبریز بازگشت و در محله قرهباغیها اقامت گزید. سید حسین خامنهای از شمار عالمان مدافع نهضت مشروطه تبریز نیز بوده که سرانجام در سال ۱۳۲۵ قمری اندکی پس از استقرار مشروطه دار فانی را وداع گفت و پیکر ایشان به نجف اشرف منتقل و در قبرستان وادی السلام به خاک سپرده شد.
نکته سوم: درباره سید نیک الدین مشهور به مبارک شاه جد بیست و یکم امام شهید هست. مطابق گزارش کتب انساب، وی در مقطعی از زندگی خویش به سرزمین مرو در خراسان آن روز مهاجرت کرد و در همان جا اقامت گزید از میان نسلهای پس از او شخصیت برجستهای به نام سید مجدالدین شناخته میشود که همراه سه تن از برادران خود در فاصله سالهای ۷۰۷ تا ۷۲۰ هجری قمری منصب نقابت سادات خراسان را بر عهده داشته است. همچنین شماری از بازماندگان این خاندان در دوره صفوی در ساختار حکومتی حضور یافتند از جمله میرسید رضا بن میرجلال که در عصر شاه عباس اول صفوی در سمت مُهردار دربار خدمت میکرد و در زمره رجال اداری دوره صفوی به شمار آمده است.
نکته چهارم: درباره سلطان العلما سید احمد تفرشی است، جد سیام امام شهید. وی از عالمان شیعه در قرن چهارم هجری بود که در دوره حاکمیت آل بویه از مدینه به ایران هجرت کرد و در ناحیه جبال به فعالیتهای علمی و تبلیغی در جهت ترویج معارف اهل بیت علیهم السلام پرداخت. بر اساس برخی گزارشهای تاریخی او در پی تعقیب ماموران خلافت عباسی به روستای هزاوه از توابع اراک پناه برد و سرانجام در سال ۳۶۰ هجری قمری در حالی که به اقامه نماز مشغول بود به دست عوامل حکومت عباسی به شهادت رسید. در دوره شاه عباس اول صفوی بر مزار وی بارگاهی بنا شد که از آن زمان تا روزگار ما از زیارتگاههای مورد توجه مردم منطقه به شمار میرود.
نکته پنجم: درباره مهاجرت سید محمد مدائنی جد سی و یکم امام شهید به ناحیه جبال است. وی در پی فشارهای سیاسی و تعقیب ماموران خلافت عباسی ناگزیر سرزمینهای تحت نفوذ آنان را ترک کرد و به نواحی مرکزی ایران که در منابع تاریخی با عنوان جبال یا عراق عجم شناخته میشد مهاجرت نمود و سرانجام در تفرش اقامت گزید. بر پایه برخی گزارشهای تاریخی حضور او در این منطقه با استقبال مردم نواحی تفرش، آشتیان و فراهان روبرو شد. آرامگاه وی امروزه در شهر تفرش قرار دارد و از دیرباز به عنوان یکی از زیارتگاههای مورد توجه دوستداران اهل بیت علیهم السلام شناخته میشود.
نکته ششم: درباره سید ابوالحسن علی دینوری عموی بزرگ جدی امام شهید است. سید علی دینوری برادر سید محمد مدائنی جد سی و یکم امام شهید در سال ۱۸۹ هجری قمری در مدینه چشم به جهان گشود. او در شمار عالمان و شخصیتهای فاضل آن شهر قرار داشت و به سبب دانش و جایگاه علمی خود شناخته میشد. در اوایل قرن سوم هجری بنا به دستور امام جواد علیه السلام برای هدایت دینی و گسترش معارف اهل بیت علیهم السلام به ناحیه دینور در غرب ایران هجرت کرد. اقامت طولانی او در این منطقه موجب شد که نسبت دینوری به وی و فرزندانش داده شود. نام مادر سید علی دینوری را ام الحسین بنت علی بن علی بن حسن افطس ذکر کردهاند. همچنین گفته شده است که او در دینور با دختر عموی پدری خود ازدواج کرد و از این پیوند ۱۵ یا ۱۶ پسر به دنیا آمد. سرانجام وی در سال ۲۷۴ هجری قمری در حدود ۸۵ سالگی درگذشت و در منطقه دینور به خاک سپرده شد. درباره محل دفن سید ابوالحسن دینوری گزارش قطعی و صریحی در منابع کهن انساب وجود ندارد.
با این حال برخی از پژوهشگران با توجه به شواهد تاریخی و جغرافیایی احتمال دادهاند که مدفن وی در محدوده بقعه سیده فاطمه در میدان آزادی شهر کرمانشاه قرار داشته باشد؛ چرا که در منابع جغرافیایی قدیم عنوان دینور شامل بخشهایی از نواحی غرب ایران از جمله مناطقی از کرمانشاه، اسلام آباد غرب و شهرستان صحنه نیز میشده است و بقعه سیده فاطمه در گذشته از قبرستانهای مهم سادات و عالمان کرمانشاه به شمار میرفت و در پژوهش میدانی سال ۱۳۹۰ شمسی سنگ قبری کهن در این محل شناسایی گردید بر اساس نظر کارشناسان میراث فرهنگی ویژگی های خط و جنس سنگ نشان میدهد که قدمت آن احتمالاً به قرون نخستین اسلامی حدود قرن اول تا سوم هجری باز میگردد؛ تاریخی که با زمان وفات منصوب به سید علی دینوری یعنی ۲۷۴ هجری قمری سازگاری نسبی دارد.
همچنین بنابر منابع تاریخی یکی از فرزندان سید علی دینوری به نام عبیدالله بن علی دینوری از شخصیتهای شناخته شده است که با کنیه اباالفضل یاد شده است و امروزه مزاری منصوب به او در روستای کوسه هجیج از توابع شهرستان پاوه معرفی شده است. عبیدالله بن علی دینوری چهار فرزند داشته به نامهای علی، محمد، یحیی و احمد؛ مدفن احمد در بقعهای مشهور به باولین در منطقه کاکاوند غربی شهرستان هرسین است. یحیی نیز فرزندی داشته به نام محمود که در همین بقعه باولین مدفون است و امروزه مزار این دو امامزاده مورد توجه و زیارت مردمان آن سامان است.
نکته هفتم: درباره حسن افطس، جد سی و چهارم قائد شهید است. وی فرزند علی اصغر و او فرزند امام سجاد علیه السلام است. لقب افطس در زبان عربی به کسی اطلاق میشود که بینی پهن یا فرو خوابیده داشته باشد؛ از این رو به حسن بن علی اصغر به سبب این ویژگی ظاهری لقب افطس داده شد و نسل او در منابع انساب به افطسیه شهرت یافت. همچنین در منابع تاریخی از او به عنوان شخصیتی بلند قامت با هیبت و شجاع یاد شده و به همین دلیل لقب رمح آل ابی طالب برای او به کار رفته است. مادر حسن افطس ام ولد بود و پدرش علی اصغر پیش از تولد او در منطقه ینبع از توابع مدینه درگذشت. در جریان قیام نفس زکیه علیه خلافت عباسی حسن افطس، پرچمدار قیام بود. پس از شکست قیام و شهادت نفس زکیه وی از حجاز خارج شد و برای مدتی در شهرهای مختلف به صورت پنهانی زندگی میکرد زیرا منصور عباسی در پی دستگیری او بود. در برخی منابع نقل شده است که امام جعفر صادق علیه السلام در دیدار با منصور عباسی از او خواستند از قتل حسن افطس صرف نظر کند و منصور نیز این درخواست را پذیرفت.
بخش دوم: تبارشناسی مادری (سادات میردامادی)
در بخش دوم این کلیپ، به تبار مادری امام خامنهای شهید پرداخته شده است. بر پایه گزارشهای معتبر تاریخی و نسب شناسی، نسب مادری امام خامنهایِ شهید قدس الله نفسه الزکیه از دو طریق به ائمه اطهار علیهم السلام میرسد: طریق نخست انتساب به امام جعفر صادق علیه السلام است. بر این اساس امام خامنهایِ شهید از طریق مادرش بانو خدیجه میردامادی با ۹ واسطه به میرا حمد عاملی داماد میرداماد میرسد؛ با ۱۰ واسطه به میرداماد استرآبادی فیلسوف و متکلم برجسته عصر صفوی و با ۱۱ واسطه به محقق کرکی از فقیهان بزرگ شیعه در آغاز دوران صفوی متصل میشود. در نهایت این سلسله نسب با ۳۳ واسطه به امام جعفر صادق علیه السلام میرسد.
سلسله نسب به ترتیب چنین است: سید علی خامنهایِ شهید فرزند بانو خدیجه میردامادی فرزند سید هاشم میردامادی نجف آبادی فرزند سید محمد فرزند سید علی فرزند سید مرتضی فرزند سید محمد باقر نجف آبادی اصفهانی فرزند سید مرتضی فرزند علامه میر محمد اشرف صاحب کتاب فضائل السادات فرزند علامه میر عبدالحبیب (یا میرعبدالحسیب - مدفون در تخت فولاد اصفهان) فرزند علامه میراحمد عاملی نوه دختری محقق کرکی، داماد و شاگرد میرداماد و مدفون در قبرستان تخت فولاد اصفهان، او فرزند علامه میر سید زین العابدین داماد و شاگرد محقق کرکی و او فرزند عبدالله مدفون در حلب فرزند محمد فرزند صالح فرزند جعفر مدفون در حلب فرزند احمد فرزند حمزه فرزند قاسم فرزند حسین فرزند ابو احمد عبدالله المشهدی فرزند محمد فرزند علی فرزند حسن -یا در برخی نسخ حسین ذکر شده است- فرزند محمد طبان فرزند حسین فرزند ابوعلی احمد الازوارقانی فرزند محمد عزیزی -که در خارج از شهر قم به شهادت رسید و سپس به قم منتقل و در کنار مسجد رضاییه به خاک سپرده شد- و او فرزند حسین ابی جعفر فرزند ابوجعفر محمد الأطرش فرزند ابوالحسن علی فرزند حسین طواف فرزند ابوالحسن علی الخارص فرزند ابوالحسین محمد دیباج و او فرزند امام جعفر صادق علیه السلام هست.
طریق دوم انتساب به امام زین العابدین علیه السلام است. بر این اساس امام خامنهایِ شهید قدس الله نفس الزکیه از سوی مادر با ۹ واسطه به علامه میر احمد عاملی میرسد. میر احمد عاملی هم داماد میرداماد بوده بنابراین نسب شریف میرداماد نیز با ۲۱ واسطه به امام چهارم شیعیان امام زین العابدین علیه السلام میرسد. شایان ذکر است با توجه به اینکه در برخی منابع نامهای میانی سلسله نسب میرداماد تا امام زین العابدین علیه السلام با تفاوتهای جزئی نقل شده است لذا در اینجا از باب احتیاط به تک تک افراد این سلسله نسب نمیپردازیم؛ ولی با این حال درباره اصل اتصال این نسب از طریق سادات مرعشی به امام زین العابدین علیه السلام و نیز تعداد ۲۱ واسطه اتفاق نظر وجود دارد.
در ادامه گزارش، چند نکته تاریخی درباره این خاندان مطرح شده است .
نکته نخست: درباره ابوالحسین محمد دیباج، جد سی و چهارم قائد شهید است. محمد دیباج از راویان حدیث و از شخصیتهای شناخته شده خاندان علوی بود. گروهی از محدثان از او روایت نقل کردهاند: لقب دیباج به دلیل زیبایی چهرهاش به او داده شد. وی در سال ۲۰۳ هجری قمری در گرگان درگذشت و همانجا به خاک سپرده شد جمعی از مورخان و نویسندگان از مزار او در این شهر یاد کردند. پس از او در این شجره به ابوالحسن علی الخارص میرسیم. وی در سال ۲۰۰ هجری قمری در اهواز علیه حکومت عباسی قیام کرد لقب خارص به سبب مهارت او در محاسبات و تنظیم تقویم بود؛ چرا که در زبان عربی خَرص به معنای تخمین و محاسبه است.
نکته دوم: درباره احمد ازوارقانی و محمد أطرش هست. احمد ازوارقانی از عالمان زاهد و از چهرههای برجسته علم نسب شناسی به شمار میرفت. او در میان نسب شناسان با عنوان شریف ازوارقانی شناخته میشد و مدتی در شهر مرو اقامت داشت. محمد أطرش نیز از ساکنان شهر قم بود؛ فرزندش علی در زمره نقبای قم قرار داشت؛ این منصب نشان دهنده جایگاه رسمی و نفوذ اجتماعی این خاندان در ساختار مدیریتی سادات شهر قم است. لقب أطرش در منابع کهن برای افرادی که دچار ضعف شنوایی بودند به کار میرفت.
نکته سوم: درباره علامه میراحمد عاملی جد یازدهم قائد شهید است. وی نوه دختری محقق کرکی داماد میرداماد و مدفون در قبرستان تخت فولاد اصفهان است. ولادت او را حدود نیمه سده یازدهم هجری دانستهاند و وفات او در سال ۱۰۶۰ هجری قمری گزارش شده است. از آثار برجسته او کتاب "مصقل الصفا فی الرد علی النصاری" است که در حوزه نقد و مناظرات کلامی با مسیحیان نگاشته شده است. میر احمد عاملی در قرن یازدهم هجری به اصفهان پایتخت علمی و سیاسی دولت صفوی مهاجرت کرد و در آنجا در محضر فیلسوف برجسته شیعه میرمحمد باقر میرداماد به تحصیل علوم عقلی و نقلی پرداخت. این پیوند علمی در ادامه به خویشاوندی سببی انجامید و وی با دختر میرداماد ازدواج کرد.
از همین رو نسل او در منابع تاریخی و خاندان میردامادی شهرت یافت. جالب آنکه افزون بر این پیوند خانوادگی میان میرداماد و میراحمد عاملی خویشاوندی نسبی نیز برقرار بود و میرداماد پسرخاله او به شمار میآمد. فرزندان و نوادگان میراحمد عاملی در دورههای بعد در روستاهایی از ناحیه سده اصفهان از جمله فروشان، ورنوسفادران و خوزان ساکن شدند و بسیاری از آنان در شمار عالمان و چهرههای علمی برجسته قرار گرفتند. از این رو خاندان میردامادی که در برخی منابع با عنوان سادات سدهای نیز شناخته میشوند از سادات حسینی و از نسل محمد دیباج بن امام جعفر صادق علیه السلام معرفی شدند.
نکته چهارم: درباره میرسید زین العابدین جد یازدهم قاعده شهید است. میرسید زین العابدین پدر میراحمد عاملی از دامادهای محقق کرکی بود. محقق کرکی مشهور به محقق ثانی از فقیهان بزرگ امامیه و اهل منطقه کرک نوح در جنوب کوهستانهای لبنان به شمار میرفت. ناحیهای که به سبب وجود قبری منصوب به حضرت نوح علیه السلام بدین نام شناخته شده است. وی در حدود ۷۵ سالگی در روز هجدهم ذیالحجه سال ۹۴۰ هجری قمری همزمان با عید غدیر، بنا بر نقل برخی منابع به دست گروهی از متعصبان اهل سنت مسموم و به شهادت رسید. پس از شهادت پیکر او در جوار مرقد امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السلام در نجف اشرف به خاک سپرده شد. محقق کرکی سه داماد برجسته نیز داشته است؛ یکی میرسید زین العابدین پدر میراحمد عاملی، دوم سید شمس الدین محمد حسینی استرآبادی پدر میرداماد و سوم شهید ثانی. از این رو این سه شخصیت بزرگ علاوه بر پیوند علمی از نظر خانوادگی نیز با یکدیگر مرتبط بودند.
نکته پنجم: درباره میرداماد پدرهمسر میرسید احمد عاملی و جد دوازدهم قائد شهید است. میرداماد از بزرگترین فلاسفه و متکلمان عصر صفوی بود. او با القابی همچون استاد البشر و معلم ثالث شناخته می شد. وی همعصر شیخ بهایی بود و در دربار صفوی از منزلت علمی ویژهای برخوردار بود. در اواخر عمر همراه شاه صفی صفوی برای زیارت عتبات عالیات رهسپار عراق شد. به گزارش آقا بزرگ تهرانی وی در سال ۱۰۴۱ قمری در فاصله میان کربلا و نجف درگذشت و پیکرش در نجف اشرف به خاک سپرده شد.
نکته ششم: درباره سید میرمحمد اشرف علوی، جد نهم امام خامنهایِ شهید است. وی از عالمان برجسته سادات مرعشی و صاحب کتاب فضائل السادات بود. او دو فرزند به نام های میرمحمد حفیظ و میرمرتضی داشت هر دو از عالمان و فضلای روزگار خود بودند. نسل میرمحمد حفیظ در سده ماربین و نسل میر مرتضی در نجف آباد ساکن شدند و هر دو شاخه به میردامادی شهرت یافتند. گزارش شده که میر مرتضی در سال ۱۱۶۰ قمری وفات یافت. از فرزندان او سید محمد باقر و سید محمد رفیع شناخته شدهاند. از نسل سید محمد رفیع، حاج میرزا محمد رحیم متوفای ۱۱۸۱ هجری قمری پدید آمد و فرزند او علامه میرعبدالله، متوفای ۱۲۵۱ قمری در قبرستان خوزان به خاک سپرده شد. از نسل میرعبدالله نیز میرزا محمد حسین بن سید احمد بن عبدالله یاد شده است که در سال ۱۲۷۰ هجری قمری به دست طایفه شیخیه به شهادت رسید.
تعداد بازدید : 0
کد ویدیو دانلود فیلم اصلی
تبارشناسی پدری قائد شهید
تعداد بازدید : 0
کد ویدیو دانلود فیلم اصلی
تبارشناسی مادری قائد شهید