تشریح فرآیند چهارمرحله‌ای تمدن‌سازی و تبیین پنج محور تمدنی تشییع

عصر قم - مدیر اندیشکده مدار گفت: خون‌خواهی تمدنی، محور راهبردی تشییع پیکر مطهر امام شهید(ره) است که عدالت، انسجام ملی و بازدارندگی را در بر می‌گیرد.

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام محمد پورنوروز، مدیر اندیشکده مدار، در «نشست بایسته‌های تبیین تمدنی و بین‌المللی تشییع قائد امت» که روز گذشته در خبرگزاری رسا برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازخوانی تمدنی آیین تشییع پیکر مطهر امام شهید(ره)، از لزوم تغییر رویکرد نهادهای فرهنگی از «خروجی‌محوری» به «اثربخشی‌محوری» سخن گفت و با تشریح الگوی چهارمرحله‌ای تحقق تمدن نوین اسلامی، پنج محور اصلی تبیین تمدنی این رویداد را بر اساس بیانات رهبر معظم انقلاب برشمرد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تجربه‌های میدانی در عرصه فعالیت‌های فرهنگی اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین آسیب‌های ساختار فرهنگی کشور، تمرکز بر شاخص‌های کمی و خروجی‌های ظاهری است. امروز بسیاری از دستگاه‌های فرهنگی، موفقیت خود را با تعداد همایش‌ها، کتاب‌های منتشرشده یا مبلغان اعزامی می‌سنجند؛ در حالی که این موارد تنها «خروجی» یک فعالیت هستند و ارزش واقعی اقدامات فرهنگی زمانی مشخص می‌شود که پیامد، اثرگذاری و میزان تغییر نگرش و رفتار مخاطبان مورد ارزیابی قرار گیرد.
حجت‌الاسلام پورنوروز با بیان اینکه مدیریت فرهنگی باید بر پایه سنجش «Outcome»، «Effect» و «Impact» استوار باشد، افزود: در شرایطی که کشور با محدودیت منابع روبه‌رو است، بی‌توجهی به ارزیابی اثربخشی اقدامات، به هدررفت ظرفیت‌های انسانی و مالی منجر خواهد شد. از این‌رو، هر کنشگر فرهنگی، از یک موکب‌دار تا مدیر یک سازمان بزرگ، باید از ابتدای طراحی برنامه، شاخص‌های ارزیابی اثرگذاری را در نظر بگیرد.
وی با اشاره به تجربه مرکز ملی پاسخگویی دینی خاطرنشان کرد: در این مجموعه علاوه بر پاسخگویی روزانه به هزاران سؤال، میزان استمرار ارتباط مخاطبان، رضایت آنان و اثربخشی خدمات به صورت مستمر ارزیابی می‌شود و حتی نظام پرداخت نیز بر اساس همین شاخص‌ها طراحی شده است؛ الگویی که می‌تواند در سایر نهادهای فرهنگی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
چهار گام تحقق تمدن نوین اسلامی
مدیر اندیشکده مدار در ادامه با بیان اینکه تحقق تمدن نوین اسلامی نیازمند یک فرآیند منسجم است، چهار مرحله اصلی این مسیر را تشریح کرد و گفت: نخستین گام، «تولید نظریه بومی» است. حوزه‌های علمیه و مراکز علمی هنوز در زمینه نظریه‌پردازی متناسب با نیازهای انقلاب اسلامی به نقطه مطلوب نرسیده‌اند و بخش مهمی از بار تولید نظریه طی سال‌های گذشته بر عهده رهبران انقلاب بوده است.
وی با اشاره به نظریه‌هایی همچون «اقتصاد مقاومتی» و «حکمرانی مبتنی بر منظومه بعثت» افزود: یکی از چالش‌های جدی امروز، وابستگی فضای علمی کشور به الگوها و قالب‌های رایج پژوهشی است؛ به گونه‌ای که بسیاری از نظریه‌های بومی تنها در صورت تطبیق با چارچوب‌های متعارف دانشگاهی مورد پذیرش قرار می‌گیرند، در حالی که اندیشه‌ورزی اسلامی باید بتواند بر مبنای مبانی خود به تولید نظریه بپردازد.
حجت‌الاسلام پورنوروز «گفتمان‌سازی» را دومین مرحله تمدن‌سازی دانست و با استناد به آموزه‌های قرآن کریم، گفتمان‌سازی را رویکردی قرآنی توصیف و اظهار داشت: هر نظریه زمانی می‌تواند منشأ تحول باشد که به یک گفتمان اجتماعی تبدیل شود. 
وی سومین مرحله را «جریان‌سازی» عنوان کرد و افزود: مفاهیم تمدنی باید از سطح نظریه فراتر رفته و در عرصه عمومی به جریان تبدیل شوند. مفاهیمی همچون «انسان ۲۵۰ ساله»، «اقتصاد مقاومتی»، «ولایت فقیه»، «مردم‌سالاری دینی» و «شیطان بزرگ» نمونه‌هایی از حکمت‌های تمدنی هستند که توانسته‌اند جریان‌ساز شوند و بر فضای فکری جامعه اثر بگذارند.
حجت‌الاسلام پورنوروز چهارمین مرحله را «سازه‌سازی» دانست و تصریح کرد: تمدن تنها با نظریه و گفتمان شکل نمی‌گیرد، بلکه باید ساختارها، نهادها و سازوکارهای اجرایی متناسب با آن نیز ایجاد شود تا مردم آثار عملی این اندیشه‌ها را در زندگی خود مشاهده کنند.
پنج محور تبیین تمدنی تشییع
وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه محور اصلی فعالیت‌های فرهنگی باید مبتنی بر رهنمودهای رهبر معظم انقلاب باشد، پنج محور تبیین تمدنی تشییع پیکر مطهر امام شهید(ره) را با توجه به پیام های رهبر انقلاب( آیت الله مجتبی خامنه‌ای) تشریح کرد.
حجت‌الاسلام پورنوروز نخستین محور را «تصریح هدف تمدن نوین اسلامی» دانست و گفت: در پیام‌های اخیر رهبر انقلاب، آینده متعلق به امت اسلامی و تمدن نوین اسلامی معرفی شده و همین صراحت، خود یک راهبرد تمدنی محسوب می‌شود که باید در تولیدات رسانه‌ای، شعارها و برنامه‌های فرهنگی بازتاب یابد.
وی دومین محور را «بازتعریف اهرم‌های تمدنی» عنوان کرد و افزود: زبان فارسی، موقعیت راهبردی جغرافیایی ایران، مسئله جمعیت و حتی فرهنگ کاشت درختان مثمر، از جمله مؤلفه‌هایی هستند که در بیانات رهبر انقلاب به عنوان ظرفیت‌های تمدنی مورد توجه قرار گرفته‌اند و باید در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی مدنظر باشند.
به گفته وی، «مردم‌محوری»، «فرهنگ و هویت»، «علم و معرفت» و «مقاومت تمدنی» نیز چهار مؤلفه اساسی ساخت تمدن اسلامی هستند. پورنوروز تصریح کرد که مقاومت صرفاً یک مفهوم امنیتی نیست، بلکه بخشی از منظومه تمدنی انقلاب اسلامی به شمار می‌رود و باید در همین چارچوب تبیین شود.
مدیر اندیشکده مدار همچنین با اشاره به تحولات نظام بین‌الملل اظهار داشت: رهبر انقلاب در پیام‌های اخیر خود بر شکل‌گیری نظم جدید جهانی و افول نظم پیشین تأکید کرده‌اند و مفاهیمی همچون «طلوع ابرقدرت جدید» را مطرح ساخته‌اند که لازم است برای مخاطبان بین‌المللی به زبان‌های مختلف تبیین و عرضه شود.
خون‌خواهی تمدنی؛ محور راهبردی تشییع
حجت‌الاسلام پورنوروز «خون‌خواهی تمدنی» را مهم‌ترین محور تبیین تشییع پیکر مطهر امام شهید(ره) دانست و اظهار کرد: این مفهوم، صرفاً ناظر به انتقام نیست، بلکه ابعاد مختلفی همچون عدالت تمدنی، استمرار راه شهدا، شکل‌گیری نظام عادلانه جهانی، تقویت انسجام ملی و ایجاد بازدارندگی را در بر می‌گیرد.
وی افزود: خون شهدا همواره عامل وحدت و همبستگی ملی بوده و می‌تواند سرمایه‌ای برای تقویت مشارکت عمومی و استمرار حرکت تمدنی انقلاب اسلامی باشد. همچنین تحقق تمدن اسلامی بدون برخورداری از امنیت و قدرت بازدارندگی امکان‌پذیر نیست و مسئولان باید این مسئله را به عنوان یکی از الزامات پیشبرد اهداف تمدنی مورد توجه قرار دهند.
حجت‌الاسلام پورنوروز در پایان با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها، پیشنهاد کرد برای مهمانان خارجی و مخاطبان بین‌المللی، بسته‌های محتوایی متناسب با فرهنگ و شرایط هر کشور تهیه شود تا مفاهیم و گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی با ادبیاتی متناسب و اثربخش به افکار عمومی جهان منتقل شود.