از «اجتهاد تمدنی و فقه امت‌ساز» تا «مهندسیِ رفع موانع جاهلیت مدرن»؛ میراث فکری رهبر شهید نقشه راهِ تمدن‌سازی است

عصر قم - در نشست تخصصی «بررسی میراث فکری و معنوی رهبر شهید امت» کارشناسان ضمن تأکید بر ضرورت بازخوانی میراث رهبر شهید، از دو زاویهٔ مکمل به تبیین ابعاد فکری، فقهی و راهبردی ایشان پرداختند؛ اسدپور بر «اجتهاد تمدنی» و «فقه امت‌ساز» به‌عنوان ارکان اندیشهٔ شهید تأکید کرد و اسعد، «سیاقِ جاهلیت مدرن»، «مهندسیِ رفع موانع» و «مثلثِ عقلانیت، عدالت و معنویت» را کلید فهم این منظومه معرفی نمود.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ نشست تخصصی «بررسی میراث فکری و معنوی رهبر شهید امت» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین اسدپور، استاد حوزه و مدیر اندیشکده ضحی و دکتر سهیل اسعد، مبلّغ دینی و فعال رسانه‌ای آرژانتینی، عصر چهارشنبه (۱۰ تیرماه) در سالن خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین اسدپور با تسلیت ایام سوگواری، از اهتمام خبرگزاری ابنا به بازخوانی میراث فکری و معنوی رهبر شهید قدردانی کرد و گفت: متأسفانه در تحولات اخیر، کمتر به لایه‌های شخصیتی و فکری ایشان توجه شده است. بازخوانی این میراث، کاری یک‌روزه نیست و دهه‌ها پژوهش نخبگانی را می‌طلبد.
دکتر سهیل اسعد نیز در آغاز سخن خود با تأکید بر «سیاق زمانی و مکانی» به‌عنوان شرط فهم اندیشهٔ رهبر شهید، اظهار داشت: هر اندیشه، رفتار و معنویتی باید در قبال سیاقِ زمان و مکان خود بررسی شود؛ نقش رهبر شهید، نقشِ درکِ جاهلیتِ مدرن و مواجهه با آن بود.
اسدپور: «اجتهاد تمدنی» و «فقه امت‌ساز»، دو کلیدواژهٔ راهبردی
اسدپور با اشاره به بیانات رهبر شهید در جریان بیداری اسلامی و نیز وصیت‌نامهٔ حوزوی ایشان، گفت: «اولین بار در سال ۱۳۹۱، حضرت آقا فرمودند که علما باید با اجتهاد تمدنی، منابع اسلامی را بازخوانی کنند. در آخرین وصیت‌نامهٔ حوزوی نیز، بر “نوآوری‌های تمدنی” و “فقه امت‌ساز” تأکید کردند.
وی اولین لایهٔ این اجتهاد را «عقلانیت» دانست و با استناد به مقالهٔ «روح توحید نفی عبودیت غیر خدا» (سال ۱۳۵۶)، توضیح داد: آقا در این مقالهٔ ۲۴ صفحه‌ای با ۷۸ ارجاع قرآنی، از توحید در جهان‌بینی عمومی آغاز می‌کنند، سپس ۷ اصل انسان‌شناختی و ۱۴ اصل برای ساخت اجتماعی مبتنی بر توحید را تبیین می‌کنند. این نشان‌دهندهٔ نگاهِ عمیقِ ایشان به امتداد اجتماعی دین است.
اسدپور سبک فقاهتی رهبر شهید را متأثر از «فقه واقع‌گرای مکتب قم» خواند و گفت: برخلاف فقه افتراضیِ مکتب نجف، ایشان به عینیت و موضوع‌شناسی متعهد بودند و با مطالعهٔ میلیمتری سیرهٔ پیامبر(ص) و بررسی ادوار تمدنی، برای جامعه‌پردازی امروز الهام می‌گرفتند.
وی با اشاره به ایدهٔ «انسان ۲۵۰ ساله» که نخستین بار در سخنرانی‌های محرم ۱۳۵۱ مطرح شد، افزود: این ایده نشان می‌دهد که اهل‌بیت(ع) مانند یک انسان ۲۵۰ ساله، با تاکتیک‌های گوناگون، یک راهبرد واحد را دنبال می‌کردند.
اسدپور فتوای راهبردیِ تحریم اهانت به مقدسات، تحریم قمه‌زنی و تحریم سلاح هسته‌ای را نمونه‌های عینی «فقه امت‌ساز» دانست و تأکید کرد: این فتاوا را نباید تاکتیکی و مصلحتی تفسیر کرد؛ بلکه در مسیر امت‌سازی معنا می‌یابند.
وی در جمع‌بندی، شهادت رهبر شهید را نقطه‌ی اثباتِ کارآمدیِ «الگوی بومیِ پیشرفت» خواند و گفت: جنگ اخیر نشان داد کشورهایی که پیشرفت عاریتی داشتند، نتوانستند از خود دفاع کنند؛ اما ایران با تکیه بر ظرفیت‌های درونی و ارزش‌های اخلاقی، الگویی ماندگار آفرید. مهم‌ترین میراث ایشان، افق‌گشاییِ اجتهاد تمدنی و نگاه امت‌سازی است که خود در عمل پیش بردند.
اسعد: «جاهلیت مدرن» و «مهندسیِ رفع موانع»
دکتر سهیل اسعد اما با نگاهی دیگر، «جاهلیت مدرن» را بستر اصلیِ اندیشهٔ رهبر شهید معرفی کرد و گفت: دشمن از ابتدای بعثت تا امروز، تلاش کرده امت را به جاهلیت برگرداند. در قرن اخیر، از آتاتورک تا کشورهای عربی، با هزینه‌های کلان برای محتوای مبتذل (مثل ماهواره‌های شترسواری)، این جاهلیت را تحمیل کرده است.
وی هنر رهبر شهید را «رفع موانع» دانست، نه «اضافه کردن چیز جدید» و توضیح داد: «اسلامیت در ذات مردم وجود دارد، اما موانعی بر سر راه تحقق تمدن ایجاد شده است. ایشان این موانع را برداشتند، از جمله با طرح “آتش به‌اختیار” و “جهاد تبیین” در مقاطعِ مناسب.
اسعد با تمایز قائل شدن میان «فیلسوف» و «مهندس»، گفت: آقا فیلسوف نبود؛ مهندس بود. یعنی دغدغهٔ ساختن داشت، نه نظریه‌پردازیِ صرف. اندیشه برای ایشان، مادهٔ خامی بود که باید به ساختار (از انقلاب تا تمدن) تبدیل می‌شد.
وی مثلثِ «عقلانیت، عدالت و معنویت» را با نسبتی خاص تبیین کرد: هدف اصلی، عدالت است. عقلانیتِ محض (در مقابل هوای نفس)، راهِ رسیدن به عدالت است و معنویت، انرژی و پشتیبانِ این حرکت. آقا فرمودند: بدون هدف حرکت نکنید؛ اول هدف (عدالت)، بعد راه (عقلانیت) و در نهایت حرکت جهادی با تغذیهٔ معنوی.
اسعد در پایان با تأکید بر وظیفهٔ امروز ما، گفت: ارزش‌ترین میراثِ رهبر شهید، “ملت متحدِ ایران” است. اگر در زمان حیات ایشان کوتاهی کردیم، امروز وقتِ تصحیح است. حفظ انسجام و وحدت ملی، مهم‌ترین راهِ پاسداشت این میراث است.
هر دو سخنران، اگرچه از زوایای متفاوتی به شخصیت رهبر شهید نگاه کردند، در یک نقطه همرأی بودند: اندیشهٔ ایشان، نظری و انتزاعی نبود، بلکه عیناً در بستر زمان و مکان، برای ساختن تمدن و امت، به کار گرفته شد . اسدپور بر بازخوانیِ منابع دینی با نگاه تمدنی و اسعد بر مهندسیِ رفع موانعِ جاهلیت مدرن تأکید داشتند و هر دو، عدالت و امت‌سازی را افق نهایی این منظومه معرفی کردند.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا، این نشست را در آستانهٔ تشییع تاریخی رهبر شهید برگزار کرد و گزارش‌های تخصصی‌تر از هر یک از سخنرانی‌ها به‌زودی منتشر خواهد شد.
....................
پایان پیام/