عصر قم - حجاج امسال خود را تنها زائر نمیدانستند، بلکه احساس میکردند به عنوان سفیران جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام حضور دارند و باید پیام ملت ایران را به مسلمانان سایر کشورها منتقل کنند.
چند سال وقفه در اعزام زائران ایرانی به سرزمین وحی، حج امسال را به یکی از متفاوتترین و معنادارترین موسمهای حج در سالهای اخیر تبدیل کرد. این در حالی بود که همزمان با برگزاری مناسک حج، منطقه شاهد تنشها و درگیریهای ناشی از تجاوزات رژیم صهیونیستی و حمایتهای آمریکا از این اقدامات علیه جمهوری اسلامی ایران بود؛ شرایطی که میتوانست بر حضور زائران ایرانی در این رویداد بزرگ مذهبی سایه بیفکند. با این حال، با تدبیر و موافقت مقام معظم رهبری، کاروانهای ایرانی در حج ۱۴۰۵ حضور یافتند و مناسک حج را در کنار میلیونها مسلمان از سراسر جهان برگزار کردند.
حضور زائران ایرانی در چنین شرایطی، فراتر از یک سفر معنوی، حامل پیامی از ایستادگی، آرامش و انسجام ملی بود. بسیاری از زائران و مسلمانان کشورهای مختلف در گفتگو با حجاج ایرانی، ضمن ابراز همدردی با ملت ایران، نگاه متفاوتی به مقاومت و پایداری مردم کشورمان پیدا کردند. همچنین حضور ایرانیان در حج امسال فرصتی فراهم کرد تا تصویری واقعی از ملت ایران و ایستادگی آن در برابر فشارها و تهدیدهای خارجی به افکار عمومی جهان اسلام منتقل شود؛ تصویری که نشان میداد ایران با وجود همه چالشها، همچنان مقتدرانه بر آرمانهای خود پایبند است.
در همین راستا خبرنگار مهر برای بررسی ابعاد مختلف حج امسال و بازتاب حضور زائران ایرانی در میان مسلمانان جهان، با محمدرضا افشار و محمد طزری دوتن از مدیر کاروانهای حج گفتگویی داشته است.
به نظر شما حج امسال برای زائران ایرانی تنها یک فریضه بود؟
افشار مدیر یکی از کاروانهای اعزامی حج امسال را اینگونه روایت میکند: تفاوت اصلی حج امسال با سالهای گذشته در «درک عمیقتر زائران از اهمیت حضور در این اجتماع بزرگ اسلامی» بود؛ حضوری که به گفته او در شرایط حساس منطقهای و همزمان با فشارها و تهدیدهای دشمنان علیه ایران، معنایی فراتر از انجام یک واجب شرعی پیدا کرده بود.
حجاج امسال خود را تنها زائر نمیدانستند، بلکه احساس میکردند به عنوان سفیران جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام حضور دارند و باید پیام ملت ایران را به مسلمانان سایر کشورها منتقل کنند.
اگر ایرانیان در این کنگره عظیم اسلامی حضور نداشته باشند، عملاً صدای شیعیان کمتر شنیده میشود و زمینه برای القای روایتها و تبلیغات منفی علیه ایران فراهم خواهد شد. از این رو حضور عزتمندانه، مقتدرانه و در عین حال آرام و قانونمند زائران ایرانی اهمیت ویژهای داشت.
برای بسیاری از زائران، حج امسال صرفاً یک سفر معنوی یا انجام یک تکلیف شرعی نبود، بلکه نوعی مسئولیت و مأموریت الهی تلقی میشد. به گفته وی، زائران با این نگاه وارد سرزمین وحی شدند که در شرایط حساس کنونی، حضور آنان میتواند نمادی از اقتدار امت اسلامی و ایستادگی در برابر فشارهای استکبار جهانی باشد.
امسال بسیاری از حجاج، اعمال حج را تنها در قالب عبادت فردی نمیدیدند، بلکه آن را جلوهای از ایستادگی و مقاومت در برابر نظام سلطه تلقی میکردند. همین مسئله موجب شده بود که درک و فهم زائران نسبت به سالهای گذشته عمیقتر و متفاوتتر باشد.
بسیاری از مسلمانان کشورهای مختلف از اقتدار ملت ایران در مواجهه با فشارهای خارجی ابراز شگفتی میکردند و این ایستادگی را تحسین میکردند. در گفتوگوهایی که میان زائران ایرانی و دیگر مسلمانان شکل میگرفت، بارها شاهد بودیم که آنان مقاومت ملت ایران در برابر استکبار جهانی را ستایش میکردند و معتقد بودند بسیاری از کشورهای اسلامی چنین موضعی را ندارند.
نحوه برخورد دیگر زائران با زائران ایرانی امسال چگونه بود؟
افشار میگوید: آنچه بیش از هر چیز در رفتار متقابل تأثیرگذار بود، نظم، انضباط و قانونمداری زائران ایرانی بود. این سه مؤلفه باعث شد فضای مناسبی برای تعامل شکل بگیرد و زمینه هرگونه سوءتفاهم یا برخورد نامناسب به حداقل برسد. حتی در بخش بازگشت نیز تلاش شده بود سفر برای زائران آسانتر شود و فرآیند انتقال آنان با سهولت بیشتری انجام گیرد که این موضوع رضایت بسیاری از حجاج را به همراه داشت.
نگاه مسئولان به موضوع حج، یک نگاه سطحی و مقطعی نبود، بلکه نگاهی راهبردی و فراتر از مسائل روز داشتند. معتقدم حضور زائران ایرانی در چنین شرایطی، پیام مهمی برای جهان اسلام به همراه داشت.
به عنوان فردی که سالها در حوزه حج فعالیت داشتهام، معتقدم فهم و درک حجاج امسال نسبت به فلسفه حضور در این سفر معنوی نسبت به سالهای گذشته بسیار بیشتر شده بود. زائران با احساس مسئولیت بیشتری قدم در این مسیر گذاشتند و این مسئله یکی از مهمترین ویژگیهای حج امسال بود.
حج امسال در مقایسه با سالهای گذشته چه تفاوتی داشته است؟
محمد طرزی، یکی دیگر از مدیران کاروانهای حج توضیح میدهد: حج امسال در مقایسه با سالهای گذشته شرایطی کاملاً متفاوت داشت؛ تفاوتی که بیش از هر چیز تحت تأثیر فضای جنگی حاکم بر کشور و نگرانیهایی بود که پیش از اعزام میان بخشی از مردم و حتی خانوادههای زائران وجود داشت. به گفته او، با آغاز جنگ تحمیلی و شکلگیری برخی نگرانیها درباره امنیت سفر، فضای متفاوتی بر روند اعزامها حاکم شد و حتی بخشی از آموزشهای پیشبینی شده برای زائران نیز به دلیل شرایط موجود به طور کامل برگزار نشد.
در همه سالها رعایت قوانین کشور میزبان، بهویژه در حوزههای امنیتی و مقررات مربوط به سفر، مهمترین عامل برای داشتن سفری آرام و بدون حاشیه بوده است. به اعتقاد او، هرگاه زائران در چارچوب برنامههای سازمان حج و کاروانها حرکت کنند و با قوانین و ضوابط کشور میزبان آشنا باشند، زمینهای برای بروز تنش یا برخوردهای خاص ایجاد نخواهد شد و فضای حج نیز اساساً بر پایه تعامل، احترام متقابل و نظم سازمانی شکل گرفته است.
زائران ایرانی در دهههای قبل به دلیل برخی تفاوتهای مذهبی و همچنین فشارهای سیاسی، گاه احساس میکردند در شرایط متفاوتی نسبت به سایر زائران قرار دارند، اما این وضعیت به مرور تغییر کرده است. ایرانیان همواره به عنوان زائرانی قانونمند، منظم و آشنا با مقررات شناخته شدهاند و همین موضوع در سالهای اخیر موجب شده نگاهها به زائران ایرانی تغییر کند.
آنچه حج امسال را بیش از پیش متمایز کرد، شرایط خاصی بود که همزمان با سفر حجاج ایرانی در کشور جریان داشت. بسیاری از زائران در حالی راهی سرزمین وحی شدند که خود نیز نمیدانستند در روزهای آینده چه اتفاقاتی رخ خواهد داد. حملات دشمنان علیه ایران، اخبار ضد و نقیض و برخی فضاسازیها درباره وضعیت حجاج، نگرانیهایی را میان خانوادهها و زائران ایجاد کرده بود. حتی شایعاتی درباره احتمال برخوردهای نامناسب یا ایجاد محدودیت برای زائران ایرانی مطرح میشد؛ موضوعی که باعث شده بود عوامل کاروانها تلاش مضاعفی برای حفظ آرامش زائران و مدیریت فضای روانی آنان داشته باشند.
با این حال، واقعیتهای میدانی در مکه و مدینه تصویر دیگری را نشان داد، برخورد زائران سایر کشورها با ایرانیان بیش از هر زمان دیگری رنگ و بوی احترام و همدلی داشت. بسیاری از مسلمانان کشورهای مختلف زمانی که متوجه میشدند فرد مقابلشان ایرانی است، رفتار متفاوتی از خود نشان میدادند؛ دستها را محکمتر میفشردند، با صمیمیت بیشتری احوالپرسی میکردند و دعای خیر بیشتری نثار زائران ایرانی میکردند.
زمانی که با زائران کشورهای دیگر صحبت میکردید، بر سر چه موضوعی بیشتر گفتگو داشتید؟
طزری: گفتگوهای متعددی در مکه داشتیم، زائران سایر کشورها برای ایران و مردم ایران دعا میکردند. در بسیاری از این گفتگوها، آرزو میشد که کشورهای اسلامی دیگر نیز بتوانند به جایگاهی مشابه ایران دست پیدا کنند. بارها از زبان زائران کشورهای مختلف شنیده است که ایران را تنها یک کشور نمیدانند، بلکه آن را نقطه امید و اتکایی برای جهان اسلام تلقی میکنند.
بخش قابل توجهی از این نگاه مثبت به دلیل مقاومت و ایستادگی مردم ایران در برابر فشارهای خارجی شکل گرفته بود. بسیاری از زائران سایر کشورها با تحسین از پایداری ملت ایران یاد میکردند و علاقهمند بودند درباره شرایط کشور اطلاعات بیشتری کسب کنند. این موضوع به ویژه در شرایط جنگی آن روزها بیشتر به چشم میآمد.
یکی از زائران کشور ترکیه تحت تأثیر اخبار و روایتهایی قرار گرفته بود که تصویری نادرست از وضعیت ایران ارائه میدادند و تصور میکرد شرایط کشور به شدت بحرانی شده است. اما گفتگوهای مستقیم با زائران ایرانی و مشاهده آرامش و انسجام آنان باعث شد برداشت متفاوتی نسبت به واقعیتهای ایران پیدا کند. من معتقدم حضور حجاج ایرانی در چنین شرایطی، نقش مهمی در انتقال تصویر واقعی ایران به مسلمانان سایر کشورها ایفا کرد.
رفتار ماموران سعودی با ایرانیها به چه شکل بود؟
طزری: در موارد متعددی ماموران سعودی پس از تشخیص ایرانی بودن اعضای کاروان، برخوردی محترمانه و همراه با تکریم داشتند. حتی گاهی تنها با مشاهده پرچم ایران روی لباس کاروان، با روی خوش خوشامد میگفتند و احترام خود را ابراز میکردند. فضای حج امسال نه تنها فضایی تنشآلود برای ایرانیان نبود، بلکه فرصتی شد تا هویت ایرانی و اسلامی زائران بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
من باور دارم احترام ویژهای که از سوی زائران کشورهای مختلف نسبت به ایرانیان ابراز میشد، نتیجه سالها ایستادگی مردم ایران و خون شهدایی بود که برای حفظ استقلال و عزت کشور جان خود را فدا کردند.
بسیاری از خانوادهها تا پیش از استقرار کامل کاروانها در مدینه، نگران شرایط عزیزان خود بودند. اما انتشار تصاویر و اخبار مربوط به آرامش حاکم بر سفر به تدریج این نگرانیها را کاهش داد و خانوادهها اطمینان پیدا کردند که حج امسال در فضایی امن و آرام در حال برگزاری است.
یکی از مهمترین دستاوردهای حضور حجاج ایرانی در این دوره، نمایش اقتدار و ثبات ایران در برابر افکار عمومی جهان اسلام بود.
به باور او، اگرچه برخی تلاش داشتند تصویری متفاوت از شرایط کشور ارائه کنند، اما حضور گسترده و منظم زائران ایرانی در حج نشان داد که جمهوری اسلامی ایران همچنان با قدرت و انسجام به مسیر خود ادامه میدهد.
حج امسال یکی از متفاوتترین و عزتمندانهترین دورههای حج در سالهای اخیر بوده است؛ حجی که نه تنها فرصتی برای انجام مناسک عبادی بود، بلکه به صحنهای برای نمایش همبستگی ملی، انتقال واقعیتهای ایران به مسلمانان جهان و تقویت جایگاه کشور در افکار عمومی جهان اسلام تبدیل شد.
منبع:
خبرگزاری مهر