تأکید صاحب‌نظران حوزوی بر تحول در نظام تبلیغ دینی و بازنگری در تربیت مبلغان + تصاویر

عصر قم - سلسله نشست‌های «بررسی مسائل اولویت‌دار تبلیغ در حوزه‌های علمیه» که به همت خبرگزاری رسا برگزار شد، به صحنه‌ای برای واکاوی مهم‌ترین چالش‌ها، فرصت‌ها و الزامات پیش روی تبلیغ دینی در عصر تحولات رسانه‌ای و اجتماعی تبدیل شد

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حسب تاکیدات امام شهید بر تحول در تبلیغ سلسله نشست های بررسی مسائل اولیت دار تبلیغ با موضوعات مختلف در خبرگزاری رسا برگزار شد.
از جمله محور های این سلسله نشست ها می توان به «روش تبلیغ دینی: وضعیت موجود چالشها و افق های پیش رو»، «محتوا و پیام تبلیغ دینی؛ مسئله مندی اثر بخشی و اقناع»، «مبلغ دینی: شایستگی ها مهارت ها و الزامات نوین»، «مخاطب تبلیغ دینی: تبلیغات نسلی و الگو های نوین ارتباط» و «محیط تبلیغ دینی. فرصت ها تهدید ها و الزامات حکمرانی فرهنگی » اشاره کرد.
حجج اسلام والمسلمین حسین ملانوری، جعفر واضحی آشتیانی، علی اصغر کریمخانی، نصرالله درویشی، سید نواب موسوی، عبدالله جلالی، جعفر بچاری، سید محمدحسین صدر، چگینی، سعیدی آریا، بابایی و ... از جمله کارشناسان حاضر در این سلسله نشست ها بودند و هر کدام به تبیین محورهای مورد نظر پرداختند.
شرکت‌کنندگان در این نشست‌ها با اشاره به تغییرات گسترده در زیست اجتماعی و رسانه‌ای جامعه، بر این نکته اتفاق نظر داشتند که تبلیغ دینی در شرایط کنونی نمی‌تواند با الگوهای سنتی و بدون توجه به اقتضائات جدید ادامه یابد و نیازمند طراحی راهبردی، استفاده از فناوری‌های نوین و بازتعریف نقش مبلغ در جامعه امروز است.
تبلیغ؛ مأموریت راهبردی حوزه‌های علمیه
سخنرانان نشست‌های تخصصی رسا، تبلیغ را مأموریت اصلی حوزه‌های علمیه دانستند و تأکید کردند که این عرصه نباید در حاشیه فعالیت‌های علمی و پژوهشی قرار گیرد. آنان با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب درباره جایگاه تبلیغ، خواستار آن شدند که همه برنامه‌ها و فعالیت‌های حوزوی دارای پیوست تبلیغی باشند و حوزه‌های علمیه نگاه راهبردی‌تری به این رسالت داشته باشند.
در این نشست‌ها تصریح شد که تبلیغ دینی صرفاً یک فعالیت مناسبتی یا محدود به منبرهای سنتی نیست، بلکه مأموریتی تمدنی و اجتماعی است که باید بتواند پاسخگوی نیازهای فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه در سطوح مختلف باشد.
ضرورت بازنگری در تربیت مبلغ
یکی از محورهای اصلی مباحث مطرح‌شده، ضرورت بازنگری در نظام آموزش و تربیت مبلغان بود. کارشناسان حاضر با اشاره به تحولات گسترده در عرصه مخاطب، رسانه و فناوری، بر طراحی یک نظام جامع، پویا و نیازمحور برای تربیت مبلغ تأکید کردند.

در این چارچوب، توجه به آموزه‌های قرآن کریم و اهل‌بیت(ع)، حفظ سرمایه‌های اصیل حوزه همچون مطالعه عمیق و مباحثه، تقویت روحیه جهادی، شناخت مبانی فکری جریان‌های رقیب و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین از مهم‌ترین مؤلفه‌های تربیت مبلغ عنوان شد.
همچنین بر لزوم جذب استعدادهای برتر به عرصه تبلیغ، توسعه آموزش‌های مهارت‌محور، استفاده از ظرفیت متخصصان علوم انسانی و ایجاد شبکه‌ای گسترده از مراکز و کانون‌های تبلیغی تأکید شد.
آسیب‌شناسی وضعیت موجود تبلیغ
حاضران در نشست‌ها ضمن آسیب‌شناسی وضعیت موجود تبلیغ دینی، به برخی چالش‌های جدی این عرصه اشاره کردند. از جمله این چالش‌ها می‌توان به اعزام‌های غیرهدفمند، فقدان نیازسنجی دقیق مناطق تبلیغی، ضعف در شناخت مخاطبان، نبود ارزیابی مستمر از اثربخشی فعالیت‌های تبلیغی و کمبود آموزش‌های تخصصی اشاره کرد.
برخی سخنرانان هشدار دادند که در مواردی، اعزام مبلغ بدون توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و زبانی مناطق مختلف نه‌تنها اثربخشی مطلوبی ندارد بلکه می‌تواند نتایج معکوس نیز به همراه داشته باشد. از این رو تأکید شد که اعزام‌ها باید بر اساس شناخت دقیق ظرفیت‌ها و نیازهای مناطق و با توجه به توانایی‌های مبلغان صورت گیرد.
فضای مجازی؛ فرصت و تهدید همزمان
بخش قابل توجهی از مباحث مطرح‌شده به تحولات فضای مجازی و تأثیر آن بر تبلیغ دینی اختصاص داشت. کارشناسان با بیان اینکه فضای مجازی به بستر اصلی زیست بخش مهمی از جامعه تبدیل شده است، تأکید کردند که نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت.

به باور آنان، رسانه‌های نوین و فناوری‌هایی همچون هوش مصنوعی فرصت‌های بی‌سابقه‌ای برای تبلیغ فراهم کرده‌اند. عبور از مرزهای جغرافیایی، ارتباط با مخاطبان جهانی، امکان تعامل دوسویه، دریافت بازخوردهای سریع و بهره‌گیری از قالب‌های متنوع رسانه‌ای از جمله ظرفیت‌هایی بود که مورد توجه قرار گرفت.
در عین حال، سخنرانان هشدار دادند که همین ظرفیت‌ها در اختیار جریان‌های معارض نیز قرار گرفته و آنان در بسیاری موارد توانسته‌اند با استفاده از ابزارهای نوین رسانه‌ای بر نگرش‌ها و سبک زندگی نسل جدید تأثیر بگذارند. از این رو تأکید شد که مبلغان باید شناخت عمیقی از زیست دیجیتال جامعه داشته باشند و برای حضور مؤثر در این میدان آماده شوند.
مخاطب‌شناسی؛ شرط موفقیت تبلیغ
یکی دیگر از محورهای مهم نشست‌ها، مسئله مخاطب‌شناسی و شناخت روان‌شناختی مخاطبان بود. کارشناسان تصریح کردند که تبلیغ مؤثر بدون شناخت دقیق مخاطب امکان‌پذیر نیست و مبلغ باید پیش از هر چیز بداند با چه گروهی سخن می‌گوید.
در این زمینه بر شناخت ساختار ذهنی، وضعیت عاطفی، شیوه ادراک و واکنش‌های احتمالی مخاطبان تأکید شد. همچنین یادآور شدند که سن، جنسیت، سطح تحصیلات، فرهنگ، اقلیم، سبک زندگی و ویژگی‌های شخصیتی مخاطبان در انتخاب محتوا و شیوه انتقال پیام نقش تعیین‌کننده دارد.
سخنرانان با اشاره به تغییرات نسلی، شناخت دقیق نوجوانان و جوانان را یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های عرصه تبلیغ دانستند و تأکید کردند که نسل جدید با پرسش‌ها و دغدغه‌های متفاوتی روبه‌رو است و نمی‌توان با ادبیات گذشته با آنان ارتباط مؤثر برقرار کرد.
اعتمادسازی؛ مهم‌ترین سرمایه تبلیغ
در نشست‌های رسا، اعتمادسازی به عنوان یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای تبلیغ موفق معرفی شد. اساتید حاضر تأکید کردند که مخاطب زمانی سخن مبلغ را می‌پذیرد که او را صادق، عالم و متعهد به حقیقت بداند.
بر این اساس، سخن علمی، صداقت در گفتار و پایبندی به حق سه رکن اساسی اعتمادسازی معرفی شد. همچنین تأکید شد که تکیه بر معارف قرآن و اهل‌بیت(ع)، پرهیز از بیان مطالب غیرمستند و تقویت بُعد معنوی مبلغ در افزایش اثرگذاری تبلیغ نقش اساسی دارد.
جنگ شناختی؛ میدان جدید رویارویی
موضوع جنگ شناختی از دیگر محورهای برجسته این نشست‌ها بود. صاحب‌نظران با اشاره به اینکه رقابت‌های امروز بیش از آنکه بر سر تصرف سرزمین‌ها باشد، بر سر تسخیر ذهن‌ها و ادراک‌هاست، بر ضرورت آمادگی مبلغان برای حضور در این میدان تأکید کردند.

به گفته آنان، در جنگ شناختی تلاش می‌شود با روایت‌سازی، تکرار گزاره‌ها، دستکاری احساسات و ایجاد تردید در باورها، افکار عمومی تحت تأثیر قرار گیرد. از این رو مبلغ دینی باید ضمن برخورداری از بنیه معرفتی قوی، توان روایت‌گری، اقناع و تحلیل مسائل را نیز داشته باشد.
کارشناسان همچنین نسبت به گسترش شکاکیت، تضعیف مرجعیت‌های فکری و دوگانه‌سازی‌های کاذب هشدار دادند و تأکید کردند که تبلیغ دینی باید در نقطه مقابل این روندها قرار گرفته و قدرت تفکر، تحلیل و تشخیص را در جامعه تقویت کند.
چالش فقدان راهبری واحد
یکی دیگر از دغدغه‌های مطرح‌شده در این نشست‌ها، فقدان راهبری واحد در عرصه تبلیغ بود. برخی سخنرانان معتقد بودند که موازی‌کاری نهادها، نبود بانک جامع اطلاعات مبلغان و فقدان نظام ارزیابی اثربخشی فعالیت‌های تبلیغی از جمله مشکلات ساختاری این حوزه است.
آنان خواستار تدوین نقشه جامع تبلیغ، هماهنگی بیشتر میان نهادهای تبلیغی و ایجاد سازوکارهای دقیق برای رصد و ارزیابی عملکردها شدند.
تحول در زبان و قالب‌های تبلیغ
در پایان نشست‌ها بر ضرورت تحول در زبان و قالب‌های تبلیغ تأکید شد. کارشناسان معتقد بودند که حفظ غنای محتوای دینی باید همراه با نوآوری در شیوه ارائه باشد.
به باور آنان، استفاده از قالب‌های جذاب رسانه‌ای، روایت‌گری مؤثر، بهره‌گیری از ابزارهای بصری و توجه به ذائقه نسل جدید، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای استمرار اثربخشی تبلیغ دینی است.

شرکت‌کنندگان در مجموع تأکید کردند که آینده تبلیغ دینی در گرو طراحی نظام جامع تربیت مبلغ، شناخت دقیق مخاطبان، بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین، تقویت مهارت‌های ارتباطی و رسانه‌ای و حضور فعال در میدان جنگ شناختی است؛ مسیری که می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای نقش‌آفرینی حوزه‌های علمیه در پاسخگویی به نیازهای فکری و فرهنگی جامعه باشد.
برای مشاهده تصاویر نشست‌ها، می‌توانید به لینک‌های ۱ ، ۲ ، ۳ ، ۴ ، ۵ و ۶ مراجعه کرده و عکس‌های مربوطه را مشاهده کنید.