عصر قم - کارشناس مسائل منطقهای، با تأکید بر جایگاه راهبردی تنگه هرمز، معتقد است جمهوری اسلامی ایران اکنون در مسیر تعریف و اعمال حقوق حاکمیتی خود بر این گذرگاه مهم قرار گرفته و کشورهای منطقه نیز به تدریج این واقعیت را پذیرفتهاند.
خبرنگار گروه حقوق خبرگزاری رسا در گفتوگو با حجتالاسلام علی کاظم بهرام کارشناس مسائل منطقهای درباره مدیریت ایران در تنگه هرمز پرسید؛ متن این گفتوگو از قرار زیر است.
تنگه هرمز؛ ظرفیتی که سالها مغفول ماند
رسا ـ برخی معتقدند ایران در سالهای گذشته از ظرفیتهای راهبردی تنگه هرمز به اندازه کافی استفاده نکرده است. ارزیابی شما چیست؟
تنگه هرمز یکی از تنگههای مهم و شناختهشده بینالمللی است. در نقاط مختلف جهان نیز نمونههای مشابهی وجود دارد؛ از جمله تنگههایی که در اختیار ترکیه و مصر قرار دارند. این کشورها بر اساس قواعد پذیرفتهشده بینالمللی، مدیریت عبور و مرور دریایی را در چارچوب پروتکلهای خود اعمال میکنند و ناوگانهای تجاری و نفتی برای استفاده از خدمات و تأمین امنیت، هزینههایی پرداخت میکنند.
در مورد تنگه هرمز نیز باید گفت که این آبراه بخشی از تمامیت ارضی و ژئوفیزیکی ایران است، اما متأسفانه در سالهای گذشته از ظرفیتهای اقتصادی و راهبردی آن بهره کافی گرفته نشده است. چه در دوران پیش از انقلاب و چه در سالهای پس از آن، این موضوع تا حدی مورد غفلت قرار گرفت و ایران از این گلوگاه مهم اقتصادی استفاده متناسبی نکرد.
جلوگیری از سوءاستفاده دشمنان از این گذرگاه راهبردی
رسا ـ چه عواملی باعث شد نگاه جمهوری اسلامی به تنگه هرمز تغییر کند؟
در طول سالهای دفاع مقدس و حتی پس از آن، برخی کشورهای متخاصم از همین مسیر برای انتقال تجهیزات و تسلیحات استفاده میکردند و در عین حال پروژه ایرانهراسی را در منطقه دنبال میکردند. فروش تسلیحات به کشورهای منطقه نیز یکی از منابع درآمدی آنها بود.
حاکمیت جمهوری اسلامی به این جمعبندی رسید که نباید اجازه داده شود از این گذرگاه برای اقدام علیه منافع و امنیت ملی ایران سوءاستفاده شود. بر همین اساس تصمیم گرفته شد نسبت به ترانزیت کالاها و تجهیزاتی که میتواند علیه کشور به کار گرفته شود، حساسیت و نظارت بیشتری اعمال شود.
پذیرش تدریجی جایگاه ایران از سوی کشورهای منطقه
رسا ـ واکنش کشورهای منطقه و قدرتهای اقتصادی آسیا به این رویکرد چه بوده است؟
بسیاری از کشورهای منطقه این واقعیت را پذیرفتهاند که تنگه هرمز بخشی جداییناپذیر از قلمرو و حاکمیت ایران است. کشورهایی مانند هند، کره جنوبی و ژاپن نیز در تعاملات خود این موضوع را پذیرفتهاند و در چارچوب مدیریت و هماهنگیهای تعریفشده، همکاریهای لازم را انجام میدهند.
البته ممکن است برخی کشورها به دلایل سیاسی این موضع را بهصورت علنی اعلام نکنند، اما در عمل واقعیتهای موجود را پذیرفتهاند.
انتقاد از رفتار آمریکا در منطقه
رسا ـ شما بارها از نقش آمریکا در تحولات منطقه انتقاد کردهاید. این موضوع چه ارتباطی با پرونده تنگه هرمز دارد؟
آمریکا به دلیل ملاحظات هژمونیک و راهبردی، پذیرش نقش و جایگاه ایران در تنگه هرمز را دشوار میداند. از نگاه ما، بسیاری از اقداماتی که علیه کشتیهای تجاری یا نفتی صورت میگیرد، مصداق فشار سیاسی و حتی نوعی دزدی دریایی است.
به اعتقاد من، آمریکا در دستیابی به اهداف اصلی خود در قبال ایران ناکام مانده و اکنون تلاش میکند از موضوعاتی مانند تنگه هرمز برای حفظ وجهه سیاسی خود استفاده کند. با این حال، در نهایت ناچار خواهد شد واقعیتهای منطقه را بپذیرد.
تنگه هرمز قابل مذاکره نیست
آیا موضوع تنگه هرمز میتواند در مذاکرات آینده مورد بحث قرار گیرد؟
از نظر جمهوری اسلامی ایران، تنگه هرمز بخشی از تمامیت ارضی کشور است و در زمره خطوط قرمز نظام قرار دارد. بنابراین اصل حاکمیت ایران بر این منطقه قابل مذاکره نیست.
ملت ایران نیز در این زمینه حساسیت ویژهای دارد و طبیعی است که حاکمیت نمیتواند برخلاف مطالبات مشروع مردم در چنین موضوعی تصمیمگیری کند.
رسا ـ به نظر شما جمهوری اسلامی ایران باید حق خود را از چه طریقی در مجامع بینالمللی دنبال کند؟
تجربه نشان داده است که صرفاً از مسیر مذاکرات نمیتوان حقوق کشورها را تضمین کرد. آنچه موجب تثبیت حقوق میشود، قدرت و توان بازدارندگی است. البته دستگاه دیپلماسی وظیفه خود را انجام میدهد و در حال رایزنی با کشورهای مختلف است، اما واقعیت این است که قدرت ملی پشتوانه اصلی موفقیت دیپلماتیک محسوب میشود.
امروز نیز نمایندگان ایران در مجامع بینالمللی بارها بر این موضوع تأکید کردهاند که تنگه هرمز بخشی جداییناپذیر از ایران است و به اعتقاد ما، جامعه جهانی به تدریج این واقعیت را خواهد پذیرفت.
آینده تنگه هرمز؛ پذیرش یک واقعیت ژئوپلیتیکی
رسا ـ آینده این پرونده را چگونه ارزیابی میکنید؟
معتقدم کشورهای منطقه و جامعه بینالمللی در نهایت چارهای جز پذیرش واقعیتهای ژئوپلیتیکی منطقه ندارند. همانگونه که در سایر تنگههای مهم جهان، قواعد و پروتکلهای مشخصی وجود دارد، در مورد تنگه هرمز نیز سازوکارهای مورد نظر ایران به تدریج جایگاه خود را پیدا خواهد کرد.
در حال حاضر نیز عبور و مرور کشتیهای تجاری و نفتی در جریان است و تعاملات ادامه دارد. دستگاه دیپلماسی کشور نیز تلاش میکند این موضوع را به یک گفتمان پذیرفتهشده در سطح بینالمللی تبدیل کند؛ گفتمانی که بر اساس آن، حاکمیت ایران بر تنگه هرمز امری قطعی و غیرقابل مناقشه تلقی شود.