ابن عساکر؛ محدثی که فضائل اهل‌بیت(ع) را ثبت کرد

عصر قم - اهمیت ابن عساکر برای علمای شیعه این است که بسیاری از روایات مربوط به عقاید شیعه، به ویژه روایت‌های راویان و ائمه شیعه را در آثارش نقل کرده است که علمای شیعه در مقام احتجاج با اهل سنت به آنها استناد و استشهاد کرده اند. مثل ترجمه و گزارش زندگانی امامان بزرگوار شیعه و مظلومیت‌هایی که از سوی ظالمان روزگار متحمّل شده اند، فضائل امامان شیعه، و احادیث فراوانی از آنان به ویژه کلمات گهربار علی بن ابی طالب(علیه السلام) که فقط در کتاب تاریخ دمشق بیش از دو هزار حدیث از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) نقل کرده است.

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: ابوالقاسم علی بن حسن بن هبه الله ابن عساکر شافعی دمشقی (۴۴۹ـ۵۷۱ق) یکی از علمای برجسته و سرشناس اهل سنت در زمینه حدیث، رجال، تاریخ اسلام و از خاندان معروف ابن عساکر می باشد. شهرت اصلی او به دلیل نگاشتن کتاب «تاریخ مدینه دمشق» بود؛ تولد و رشد او در دمشق بود و در همانجا وفات یافت؛ وی برای توسعه دانش حدیثی خود و استماع احادیث بیشتر و فراتر از آنچه فراگرفته بود به بسیاری از شهرهای مختلف مناطق اسلامی مثل عراق، حجاز، و خراسان مسافرت کرد و در این سفرها که حدود سیزده سال به طول انجامید، از حضور بیش از هزار و سیصد نفر مرد و هشتاد استاد زن بهره برد. او در مسافرت به خراسان با «ابوسعید سمعانی» مورخ معروف و صاحب کتاب «الانساب» نیز آشنا گردید.
اساتید ابن عساکر:
مهم ترین اساتیدی که او در این مسافرت ها از دانش حدیثی آنها بهره برده است عبارتند از: ۱ـ شمس الدین محمد بن هبه الله شافعی، معروف به ابن شیرازی که ابن عساکر احادیث بیش از بیست باب کتابش را از وی نقل کرده است؛ ۲ـ ابوالقاسم النسیب؛ ۳ـ ابوالوحش سبیح بن قیراط؛ ۴ـ ابو طاهر حنائی؛ ۵ـ ابوالحسن بن موازینی؛ ۶ـ ابوالحسن علی بن مسلم سُلّمی، که بزرگ علما و مفتیان شام بود؛ ۷ـ اسعد میهنی؛ ۸ـ ابو محمد هبه الله بغدادی؛ ۹ـ ابوالفتح کروخی هروی؛ ۱۰ـ ابوطالب علی بن حیدر حسینی علوی؛ ۱۱ـ ابو منصورعبد الباقی تمیمی؛ ۱۲ـ ابو القاسم قوام بن زید؛ ۱۳ـ عبد الله بن محمد مصری؛ ۱۴ـ عبد الخلّاق بن عبد الواسع هروی؛ ۱۵ـ ابو القاسم نیشابوری معروف به حمّامی.
شاگردان ابن عساکر:
او شاگردان مهم و فروانی نیز داشت که مهم ترین آنها عبارتند از: ۱ـ ابن فارض مصری عارف و شاعر معروف سرزمین مصر که به سلطان العاشقین لقب یافته است؛ ۲ـ فخر الدین ابو منصور فرزند برادرش؛ ۳ـ قاسم بن علی فرزند خودش؛ ۴ـ ظهیر الدین عبد الواحد بن عبد الرحمن بن سلطان قریشی؛ ۵ـ ابوالعزّ مظفّر بن عقیل شیبانی؛ ۶ـ حاطب بن عبد الکریم المزّی؛ ۷ـ مسلم بن احمدمازنی؛ ۸ـ ابوبکرمحمد بن مسلم بن علّان و بسیاری دیگر که به بیش از پنجاه نفر می رسد.
علمای بسیاری از خانواده و طایفه ابن عساکر در دمشق می زیستند که آثار علمی به ویژه در حدیث و تاریخ به جهان اسلام عرضه داشته اند مثل دایی ها، برادران و برادرزاده های خود ابن عساکر.
جایگاه ابن عساکر:
اهمیت ابن عساکر برای علمای شیعه این است که بسیاری از روایات مربوط به عقاید شیعه، به ویژه روایت‌های راویان و ائمه شیعه را در آثارش نقل کرده است که علمای شیعه در مقام احتجاج با اهل سنت به آنها استناد و استشهاد کرده اند. مثل ترجمه و گزارش زندگانی امامان بزرگوار شیعه و مظلومیت‌هایی که از سوی ظالمان روزگار متحمّل شده اند، فضائل امامان شیعه، و احادیث فراوانی از آنان به ویژه کلمات گهربار علی بن ابی طالب(علیه السلام) که فقط در کتاب تاریخ دمشق بیش از دو هزار حدیث از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) نقل کرده است. علمای شیعه در بیش از یکصد کتاب مهم و احتجاجی مثل بحار الانوار، الرساله السعدیه (علامه حلی)، ذکری الشیعه (شهید اول)، و آیات الاحکام (استرآبادی) به احادیث و مطالب کتاب وی ارجاع و استناد داده اند.
کتاب های ابن عساکر:
او کتاب های فراوانی در زمینه حدیث، و تاریخ نگاشته است و مجموع تالیفات او به بیش از یکصد عنوان می رسد که برخی از آنها بین سی تا هفتاد مجلد می باشد. که برخی از تالیفات او عبارتند از:
۱ـ تاریخ مدینه دمشق که در هشتاد مجلد چاپ شده است. و بخش مربوط به زندگی نامه حضرت علی(علیه السلام) از آن توسط علامه محمد باقر محمودی تصحیح با نام ترجمه الامام علی بن ابی طالب من تاریخ دمشق به چاپ رسیده است؛
۲ـ فضل علی بن ابی طالب(علیه السلام)؛
۳ـ مجموعه کتاب های فضائل با عنوان «فضل» مثل فضل مکه، فضل مدینه، و فضل بیت المقدس؛
۴ـ مجموعه کتاب های «اربعین حدیث» در زمینه ها و موضوعات مختلفی مثلا اربعون حدیثاً فی الجهاد، اربعون حدیثاً فی البلاد، و اربعون حدیثاً فی المساواه؛
۵ـ مجموعه کتاب های حدیثی بر اساس اعداد مثل احادیث الخماسیات، احادیث السداسیات، و احادیث السباعیات؛
۶ـ الموافقات علی الائمه الثلاث الثقات فی الحدیث در شش مجلد؛
۷ـ الموافقات علی شیوخ الائمه الثقات در هفتاد و دو مجلّد؛
۸ـ مجموعه کتاب های معجم در رجال مثل معجم الصحابه، معجم النسوان، معجم اسماءالقری و الامصار، معجم الشیوخ و النبلا؛
۹ـ تهذیب الملتمس من عوالی مالک بن انس، در سی و یک مجلد؛
۱۰ـ التالی لحدیث مالک العالی، در نوزده مجلد؛
۱۱ـ الاشراف علی معرفه الاطراف در چهار مجلد که کتابی حدیثی بوده و با نام اطراف الکتب السته معروف است؛
۱۲ـ تبیین کذب المفتری فی مانسب الی ابی الحسن الاشعری که با عنوان طبقات الاشعریه نیز شناخته شده است؛
۱۳ـ فضائل عاشوراء.
پی نوشت:
(۱)ـ شمس الدین ذهبی، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چ ۲، ۱۴۱۳ق، ج ۳۶، ص ۴۳۲، ج ۳۷، ص ۳۱۳، ج ۳۸، ص ۴۸، ۶۲، ۸۷، ج ۴۰، ص ۷۰ به بعد، و ج ۴۶، ص ۲۶۱ به بعد.
(۲)ـ خیر الدین زرکلی، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ ۸، ۱۹۸۹م، ج ۳، ص ۲۹۹، ص ۳۲۸، ج ۴ ص ۳۷، ص ۲۷۳، و ج ۵، ص ۵۵، ج ۶، ص ۲۱۳، و ج ۷، ص ۱۰۸.
(۳)ـ ابن کثیر، البدایه و النهایه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق، ج ۱۲، ص ۲۹۴.
(۴)ـ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق، ج ۱، مقدمه محقق.
(۵)ـ ابن عمادحنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق الارناؤوط، دمشق و بیروت، دار ابن کثیر، ۱۴۰۶ق، ج ۱، ص ۴۳ به بعد.