عصر قم - نشست تخصصی «مبلغ دینی؛ شایستگیها، مهارتها و الزامات نوین»، از سلسله نشستهای «بررسی اولویتهای تبلیغ در حوزههای علمیه» بر تحول در نظام تبلیغ دینی و الزامات آن تأکید شد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، نشست تخصصی «مبلغ دینی؛ شایستگیها، مهارتها و الزامات نوین»، از سلسله نشستهای «بررسی اولویتهای تبلیغ در حوزههای علمیه» عصر شنبه در خبرگزاری رسا برگزار شد.
تبلیغ همواره یکی از دغدغههای رهبر شهید بوده است
در ابتدای این نشست حجت الاسلام سیدقوام در سخنانی با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر جایگاه تبلیغ دینی اظهار داشت: مسئله تبلیغ همواره یکی از دغدغههای اصلی رهبر انقلاب بوده و ایشان بارها بر ضرورت تقویت این عرصه و بهروزسازی شیوههای تبلیغی تأکید کردهاند. امروز نیز جامعه و مردم از حوزههای علمیه انتظار دارند که تبلیغ را در متن فعالیتهای خود قرار دهند و برای همه برنامهها، اقدامات و فعالیتهای علمی، فرهنگی و اجتماعی خود پیوست تبلیغی تعریف کنند.
وی افزود: حوزههای علمیه علاوه بر تربیت نیروهای علمی و پژوهشی، رسالت سنگینی در زمینه هدایت فکری و فرهنگی جامعه بر عهده دارند و این رسالت بدون توجه ویژه به مقوله تبلیغ و ارتباط مؤثر با مخاطبان محقق نخواهد شد. از این رو لازم است نگاه به تبلیغ از یک فعالیت حاشیهای و مناسبتی فراتر رفته و به عنوان یک مأموریت راهبردی مورد توجه قرار گیرد.
دبیر این نشست با اشاره به تعامل مجموعههای تبلیغی با گروههای جهادی گفت: در سالهای اخیر تلاش شده است در کنار فعالیتهای عمرانی، اجتماعی و فرهنگی گروههای جهادی، آموزشهای رسانهای نیز به این مجموعهها ارائه شود. تجربه نشان داده است که بسیاری از اقدامات ارزشمند جهادی به دلیل ضعف در روایتگری و انعکاس رسانهای، آنگونه که باید در جامعه دیده نمیشود.
جهادگران فعالیت رسانهای را جدی بگیرند
وی تصریح کرد: به جهادگران همواره توصیه میکنیم همانگونه که برای اجرای فعالیتهای جهادی خود وقت، انرژی و برنامهریزی صرف میکنند، به حوزه رسانه و تولید محتوا نیز اهمیت دهند؛ چراکه امروز بخش مهمی از اثرگذاری فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی در گرو روایت صحیح و انتقال مناسب پیام به افکار عمومی است. اگر کارهای ارزشمند جهادی به درستی معرفی و تبیین نشود، بخش قابل توجهی از ظرفیت اثرگذاری آن از بین خواهد رفت.
حجت الاسلام صفوی همچنین با تأکید بر ضرورت توجه به نسل جدید در عرصه تبلیغ اظهار داشت: یکی از مهمترین دغدغههای فعالان فرهنگی و مبلغان دینی، چگونگی ارتباطگیری با نسل جوان و نوجوان است. شرایط فرهنگی و رسانهای امروز با گذشته تفاوتهای جدی پیدا کرده و همین مسئله اقتضا میکند که شیوههای ارتباطی و تبلیغی نیز متناسب با نیازها و ویژگیهای نسل جدید بازطراحی شود.
وی ادامه داد: در برخی مجالس مذهبی مشاهده میشود که استقبال جوانان از بخشهای آیینی و احساسی برنامهها، از جمله مداحی و سینهزنی، بیش از منبر و سخنرانی است. این مسئله نشان میدهد که برای جذب نسل جوان به جلسات معرفتی و محتوایی باید بازنگریهایی در شیوه ارائه، زبان بیان و قالبهای تبلیغی صورت گیرد.
آینده تبلیغ در گروه شناخت مخاطب است
دبیر نشست «مبلغ دینی؛ شایستگیها، مهارتها و الزامات نوین» خاطرنشان کرد: هدف این نیست که میان منبر و سایر بخشهای مراسم مذهبی تقابل ایجاد شود، بلکه باید تلاش کنیم جذابیتهای محتوایی و معرفتی منبر نیز برای نسل جدید افزایش یابد تا جوانان در کنار بهرهمندی از شور و احساس دینی، از عمق معرفت و آگاهی نیز برخوردار شوند.
وی در پایان تأکید کرد: آینده تبلیغ دینی در گرو شناخت دقیق مخاطب، بهرهگیری از ظرفیتهای رسانهای و ایجاد پیوند مؤثر میان معارف دینی و نیازهای نسل جدید است و حوزههای علمیه باید بیش از گذشته به این موضوعات توجه داشته باشند.
مبلغ دینی باید به اقتضائات نوین، روحیه جهادی و ابزارهای روز مجهز شود
حجتالاسلام والمسلمین حسین ملانوری، رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزههای علمیه، در این نشست، با اشاره به تحولات گسترده در عرصه مخاطب، رسانه و فضای ارتباطی، بر ضرورت بازنگری در سیاستهای تربیت مبلغ متناسب با اقتضائات جدید تأکید کرد.
وی با بیان اینکه اقتضائات نوین ابتدا در حوزه مخاطب و همچنین محیط و بسترهای ارتباطی ظهور یافتهاند، گفت: امروز ابزارهای رسانهای در اختیار جریانها، فرقهها و گرایشهای مختلف فکری قرار گرفته و این مسئله آسیبها و چالشهای جدیدی را ایجاد کرده است. همچنین رخدادهای بزرگ جهانی و تحولات اجتماعی اخیر اقتضائات تازهای را پدید آوردهاند که مبلغ دینی باید متناسب با آنها روشها و فعالیتهای خود را بهروز کند.
قرآن و اهلبیت(ع)؛ محور اصلی تربیت مبلغ
رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزههای علمیه، بازنگری در سیاستهای تربیت مبلغ را از مسائل اساسی حوزه تبلیغ دانست و اظهار داشت: نخستین سیاست در این عرصه، محوریت آموزههای قرآن کریم و اهلبیت(ع) است. گاهی در تربیت مبلغ و پاسخ به نیازهای جدید، به سمت استفاده از روشها و آموزههای سایر ادیان از جمله مسیحیت میرویم، در حالی که برخی از این روشها با مبانی و موازین شرعی ما سازگار نیست. لازم است در عرصه تبلیغ، توجه ویژهای به معارف قرآن و سخنان ائمه اطهار(ع) داشته باشیم.
امتیازات حوزوی در تبلیغ نوین باید حفظ شود
وی با اشاره به توصیههای مستمر امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب در حوزه تبلیغ، افزود: در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، همواره رهنمودهای حکیمانهای از سوی امامین انقلاب مطرح شده است. بنده در ۲۷ سال فعالیت تبلیغی، گاهی در دوران جوانی تصور میکردم برخی بزرگان به دلیل فاصله نسلی از برخی مسائل روز آگاهی کافی ندارند، اما امروز معتقدم اعضای شورای عالی حوزه و بزرگان دینی از نخبگان جامعه هستند و توصیههای آنان بر پایه خرد، تجربه و آیندهنگری شکل گرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین ملانوری بر حفظ امتیازات اصیل حوزههای علمیه تأکید کرد و گفت: در مسیر تربیت طلاب و مبلغان نباید سرمایههای اصیل حوزه از جمله مطالعه عمیق، تکرار دروس و مباحثه را از دست بدهیم. البته در کنار این ویژگیها، آشنایی با ابزارها و فناوریهای نوین نیز یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
وی «اهتمام به حرکتهای تهاجمی و جهادی» را از دیگر سیاستهای مهم در تربیت مبلغ برشمرد و اظهار داشت: باید مبلغانی تربیت کنیم که دارای روحیه جهادی باشند، گرفتار مسائل مالی نشوند و در میدان تبلیغ نسبت به دشمن و مبانی فکری او شناخت دقیق داشته باشند. مبلغی که نتواند مبانی فکری دشمن را نقد و به چالش بکشد، برای پاسخگویی به اقتضائات روز آمادگی لازم را ندارد.
رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزه افزود: قرآن کریم نیز در زمان نزول، صرفاً به بیان آموزههای اخلاقی نپرداخت، بلکه مبانی فکری و اخلاقی نادرست جامعه را مورد نقد قرار داد. امام خمینی(ره) نیز با طرح شعار «نه شرقی، نه غربی» به اندیشه مسلط زمان خود حمله کرد. امروز نیز مبلغ دینی باید نقشآفرینی فعال و کنشگری مؤثر در برابر تحولات سیاسی و فرهنگی داشته باشد.
حوزویان اصالت های خود را در تبلیغ نوین حفظ کنند
وی اولویتبخشی به استفاده از جدیدترین ابزارها و فناوریهای هوشمند را از دیگر ضرورتهای تبلیغ دانست و تصریح کرد: مبلغ امروز باید به فناوریهای نوین مسلح باشد و توان بهرهگیری مؤثر از آنها را داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین ملانوری با تأکید بر شناخت اقتضائات عصری و نسلی گفت: اگر نسل جدید را به درستی نشناسیم، ممکن است تصور کنیم در تبلیغ موفق بودهایم، در حالی که ناخواسته به مخاطب آسیب زدهایم. شناخت دقیق ویژگیهای نسل جدید و نیازهای زمانه از الزامات موفقیت در عرصه تبلیغ است.
وی همچنین بر بهرهگیری از متخصصان علوم انسانی در عرصه تبلیغ نوین تأکید کرد و گفت: هر فردی که در حوزه آموزش تبلیغ فعالیت میکند باید دارای تجربه کافی باشد و در عرصههای جدید تبلیغ نیز لازم است از ظرفیت روانشناسان، جامعهشناسان و کارشناسان متخصص بهره گرفته شود.
رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزه، نگاه راهبردی به وحدت جهانی مسلمانان را یک اصل اساسی دانست و افزود: تبلیغ دینی نیازمند نگاهی جهانی است و نمیتوان آن را صرفاً در محدودههای محلی تعریف کرد.
لزوم شناخت نسل جدید و بهرهگیری از علوم انسانی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، تربیت جامع و متوازن مبلغان، اساتید، پژوهشگران و کارشناسان را ضروری دانست و اظهار داشت: عرصه تبلیغ مجموعهای از نقشهای متنوع را در بر میگیرد؛ برخی در منبر و میدان تبلیغ حضور دارند، برخی در دانشگاه و حوزه تدریس میکنند و گروهی نیز در عرصه تألیف و پژوهش فعالیت دارند. برنامهریزی برای تربیت نیروهای تبلیغی باید همه این نیازها را به صورت یک منظومه جامع ببیند.
حجتالاسلام والمسلمین ملانوری با اشاره به عدم توازن موجود در برخی رشتههای حوزوی خاطرنشان کرد: در برخی حوزهها هزاران استاد داریم که تعداد شاگردان آنها اندک است، در حالی که در بعضی رشتههای مورد نیاز با کمبود جدی استاد مواجه هستیم. از این رو باید طراحی جامعی برای تأمین نیازهای تبلیغی و آموزشی مخاطبان مختلف صورت گیرد.
وی دو عرصه اصلی «اجرای آموزش تبلیغ» و «پشتیبانی علمی از آموزش» را مورد اشاره قرار داد و گفت: نخستین راهبرد در حوزه آموزش مبلغان، طراحی و استقرار یک نظام آموزشی روزآمد، پویا، جامع و نیازمحور است.
طراحی نظام جامع آموزش و تربیت مبلغ
رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزه افزود: دانش تبلیغ در حوزههای علمیه حدود سه دهه است که به صورت رسمی تدریس میشود و در این مدت تجربههای متعددی به دست آمده است. اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند تدوین یک نظام جامع آموزش تبلیغ هستیم تا از پراکندگی و آزمون و خطا جلوگیری شود.
وی جذب استعدادهای برتر حوزوی به عرصه تبلیغ را نیازمند سازوکار مشخص دانست و گفت: باید نظامی طراحی شود که هم افراد مستعد به این حوزه جذب شوند و هم امکان موفقیت آنان فراهم گردد. همچنین آموزشهای مهارتمحور متناسب با اقتضائات جدید ضروری است، هرچند این مسئله به معنای کنار گذاشتن روشهای اصیل و سنتی تبلیغ نیست.
حجتالاسلام والمسلمین ملانوری بر ضرورت طراحی نظام آموزشی ویژه برای تربیت نخبگان تبلیغی تأکید کرد و اظهار داشت: تجربه برگزاری دورههای تخصصی برای نخبگان عرصه خطابه نشان داده است که با برنامهریزی دقیق میتوان چهرههای اثرگذار و درخشان در سطح ملی تربیت کرد.
وی ایجاد شبکه تعاملی مؤثر میان کانونهای تبلیغی را از دیگر ضرورتها برشمرد و گفت: مراکز تربیت مبلغ باید به شبکهای گسترده تبدیل شوند که ظرفیتهای تبلیغی ایران و جهان اسلام را به یکدیگر متصل کند.
جذب نخبگان و توسعه شبکههای تبلیغی
رئیس مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزه همچنین بر ضرورت توسعه پژوهشهای بنیادین در عرصه تبلیغ تأکید کرد و افزود: باید نیازهای علمی و پژوهشی حوزه تبلیغ را بهدرستی شناسایی کنیم. بدون تولید دانش، نظریهپردازی و تدوین روشهای علمی تبلیغ، موفقیت در عرصه آموزش و تربیت مبلغ ممکن نخواهد بود.
وی تولید آثار علمی مرجع و راهبردی را از نیازهای جدی این حوزه دانست و تصریح کرد: پژوهشگران برای مراجعه به منابع معتبر در حوزه تبلیغ با کمبود جدی آثار علمی مواجه هستند و لازم است تولید محتوای علمی متناسب با فرهنگ، عقاید و باورهای اسلامی در دستور کار قرار گیرد.
آسیبشناسی تبلیغ و ضرورت نظارت علمی
حجتالاسلام والمسلمین ملانوری در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر حفظ جایگاه روحانیت در عرصه تبلیغ گفت: لباس روحانیت دارای کارکردها و ظرفیتهای ویژهای است و نباید این سرمایه اجتماعی تضعیف شود. همچنین استفاده از افراد آموزشدیده و تحت نظارت روحانیون در مناطق فاقد روحانی میتواند مفید باشد، اما فعالیتهای تبلیغی باید در چارچوبهای مشخص و تحت نظارت علمی و دینی انجام شود.
وی با اشاره به برخی آسیبهای موجود در عرصه تبلیغ و مداحی خاطرنشان کرد: بخشی از انحرافات شکلگرفته در این حوزهها ناشی از ورود افراد کمسواد و فاقد آموزشهای لازم است؛ از این رو توجه به تربیت صحیح، نظارت علمی و ارتقای سطح دانش فعالان عرصه تبلیغ یک ضرورت اساسی به شمار میرود.
چالش فقدان راهبری واحد در عرصه تبلیغ
حجتالاسلام سیدنواب موسوی به عنوان سخنران سوم با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه تبلیغ در حوزههای علمیه، مهمترین آسیبها و موانع پیشروی این عرصه را تشریح کرد.
وی با بیان اینکه گاهی مشکلات عرصه تبلیغ را میتوان به دریایی خروشان تشبیه کرد، اظهار داشت: مهمترین مسئله امروز آن است که هنوز در نگاه رایج حوزه، تبلیغ در مرتبه دوم قرار دارد، در حالی که باید از این نگاه عبور کنیم. تبلیغ یک مسئله درجه دوم نیست، بلکه در جایگاه نخست مأموریتهای حوزه قرار دارد.
این استاد حوزه علمیه افزود: متأسفانه حوزههای علمیه هیچگاه مسئله تبلیغ را به عنوان مسئله اول خود مطرح نکرده و به اندازه لازم از آن دفاع نکردهاند، در حالی که اساساً دین برای هدایت و رساندن پیام الهی به جامعه آمده است و این رسالت بدون تبلیغ محقق نخواهد شد.
حجتالاسلام موسوی یکی از مهمترین مشکلات عرصه تبلیغ را فقدان متولی واحد و راهبری منسجم دانست و گفت: فضای تبلیغ کشور همچنان از نبود یک فرماندهی واحد رنج میبرد. موازیکاریها، پراکندگی فعالیتها و نبود نقشه جامع، نتیجه مستقیم همین خلأ مدیریتی است. عرصه تبلیغ گاهی به کودکی بیسرپرست شباهت پیدا میکند که نهادهای مختلف هر کدام بخشی از مسئولیت آن را بر عهده گرفتهاند، اما راهبری واحد و مؤثری بر آن حاکم نیست.
وی با اشاره به ضرورت ساماندهی ظرفیتهای تبلیغی کشور اظهار داشت: امروز در شرایطی قرار داریم که از یک سو به قلههای پیشرفت نزدیک شدهایم و از سوی دیگر درگیر جنگهای پیچیده شناختی و رسانهای هستیم؛ اما هنوز بانک جامع اطلاعاتی مبلغان را در اختیار نداریم و نظام ارزیابی و رصد اثربخشی فعالیتهای تبلیغی نیز به صورت دقیق شکل نگرفته است.
معیشت مبلغان و مسئله اثربخشی تبلیغ
این مبلغ حوزوی، کمتوجهی برخی نهادهای بالادستی به عرصه تبلیغ را از دیگر چالشهای موجود برشمرد و تصریح کرد: یکی از مهمترین دغدغههای مبلغان، مسئله معیشت و مشکلات اقتصادی است. بسیاری از مبلغان ناچارند بخش قابل توجهی از توان و زمان خود را صرف تأمین هزینههای زندگی کنند و این مسئله بر کیفیت و استمرار فعالیتهای تبلیغی تأثیر منفی میگذارد.
شناخت مخاطب؛ شرط موفقیت در تبلیغ نوین
وی شناخت مخاطب را از چالشهای جدی تبلیغ در عصر حاضر دانست و گفت: تفاوت سبک زندگی نسل جدید با نسلهای گذشته، ضرورت بازنگری در شیوههای تبلیغ را دوچندان کرده است. هنوز در بسیاری از موارد با ادبیات سنتی و زبان خاص خودمان سخن میگوییم، در حالی که باید زبان مخاطب و اقتضائات فکری و فرهنگی او را بشناسیم.
حجتالاسلام موسوی ضعف در مهارتهای ارتباطی را نیز از موانع اثرگذاری تبلیغ عنوان کرد و افزود: مخاطبان امروز انگیزه و ظرفیت دریافت پیامهای دینی را دارند، اما گاه آموزشهایی که به مبلغان ارائه میشود، پاسخگوی نیازهای واقعی میدان تبلیغ نیست و تأثیر لازم را بر جای نمیگذارد.
فضای مجازی و چالشهای جدید مبلغان
وی فضای مجازی و پدیده «عطش دیده شدن» را از چالشهای نوپدید عرصه تبلیغ برشمرد و اظهار داشت: تولید مستمر محتوا در فضای مجازی و رقابت گسترده رسانهای، شرایط جدیدی را ایجاد کرده است که نیازمند مهارتها و آمادگیهای متفاوتی است.
این استاد حوزه با اشاره به کاهش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی در برخی عرصهها گفت: اعتماد اجتماعی یکی از ارکان اصلی تبلیغ دینی است. بخشی از آسیبهایی که امروز در این زمینه مشاهده میشود، به ضعف آموزشهای تبلیغی و عدم آمادگی کافی برخی مبلغان بازمیگردد. گاهی مبلغی برای مدت کوتاهی به منطقهای اعزام میشود، در حالی که با فرهنگ، ادبیات و حتی زبان آن منطقه آشنایی کافی ندارد و طبیعی است که در برقراری ارتباط مؤثر با مخاطبان با مشکل مواجه شود.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت بومیسازی فعالیتهای تبلیغی خاطرنشان کرد: در زمینه تبلیغ بومی هنوز به نقطه مطلوب نرسیدهایم. لازم است ظرفیتهای محلی شناسایی و تقویت شوند و حمایتها و پشتیبانیهای لازم در همان مناطق صورت گیرد تا فعالیتهای تبلیغی از پشتوانه اجتماعی و فرهنگی بیشتری برخوردار شوند.
جنگ شناختی و نبرد بر سر ذهن مخاطب
حجتالاسلام صفدر الهیراد، استاد حوزه و دانشگاه، در پایان این نشست به جایگاه رفت و بر ضرورت تقویت بنیه معرفتی مبلغان و شناخت سازوکارهای جنگ شناختی تأکید کرد.
وی در آغاز سخنان خود با اشاره به اهمیت تعمق در معارف دینی گفت: در روایات آمده است که وای بر مسلمانی که در طول هفته زمانی را برای تفقه در دین اختصاص ندهد. همچنین معیار ارزش عبادت تنها کثرت نماز و روزه نیست، بلکه میزان اندیشهورزی، تعقل و عمق معرفتی فرد در انجام عبادات اهمیت دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر ضرورت اشباع معرفتی مبلغ اظهار داشت: مبلغ دینی باید در لایههای عمیق شناختی نسبت به مفاهیمی همچون توحید، معاد، نبوت و امامت به درک عمیق رسیده باشد. کسی که میخواهد این مفاهیم را به دیگران منتقل کند، ابتدا باید خود آنها را به صورت عمیق و ریشهای فهم کرده باشد.
نوآوری در بیان معارف دینی برای نسل امروز
وی با انتقاد از برخی کاستیهای نظام آموزشی موجود افزود: نظام آموزشی رایج حوزه به تنهایی نمیتواند این نیاز را تأمین کند و بخش مهمی از این مسئولیت بر عهده مراکز تخصصی تبلیغ قرار دارد.
حجتالاسلام الهیراد با اشاره به ماهیت جنگ شناختی گفت: در جنگ شناختی، دشمن به دنبال تسخیر و هدایت ذهن مخاطب است. هر کس سازوکارهای فهم و ادراک انسان را در اختیار بگیرد، در این میدان پیروز خواهد شد. گرایشهای ذهنی تعیین میکنند که انسان چه چیزی را ببیند، به چه چیزی اعتماد کند، از چه چیزی بترسد و در نهایت چگونه رفتار کند.
وی افزود: یکی از اهداف اصلی جنگ شناختی، معنادهی به واقعیتها و جهتدهی به برداشت مخاطبان از حوادث و رویدادهاست. در این جنگ، نوع روایت از وقایع اهمیت اساسی پیدا میکند و گاهی یک روایت آنقدر تکرار میشود که مخاطب آن را حقیقت مسلم تلقی میکند.
این استاد حوزه و دانشگاه «تکرار» را یکی از مهمترین ابزارهای تأثیرگذاری دانست و اظهار داشت: تکرار یک اصل تربیتی است. قرآن کریم در سوره الرحمن آیه «فَبِأَیِّ آلَاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ» را بارها تکرار میکند. دشمن نیز برای تثبیت گزارههای خود از همین اصل بهره میبرد و با تکرار مستمر یک ادعا، آن را در ذهن مخاطب نهادینه میکند.
وی خطاب به مبلغان گفت: مبلغ دینی نباید در تکرار محکمات و اصول اساسی دین دچار تردید یا لکنت شود. برخی مواقع سخنان صحیح و مستدل وجود دارد، اما در بیان و تکرار آن دچار محافظهکاری میشویم؛ در حالی که تثبیت باورها نیازمند یادآوری و تکرار مستمر است.
حجتالاسلام الهیراد در ادامه به ضرورت نوآوری در بیان معارف دینی اشاره کرد و گفت: تفاوت میان تکرار محتوا و خلق ادبیات جدید بسیار مهم است. مبلغ موفق کسی است که بتواند مفاهیم ثابت دینی را با زبان، مثالها و قالبهای تازه برای مخاطب امروز بازآفرینی کند.
وی با بیان اینکه دشمن در جنگ شناختی از ابزارهای عاطفی برای تأثیرگذاری استفاده میکند، افزود: بخشی از عملیات رسانهای بر دستکاری احساسات مخاطب استوار است. در مقابل، مبلغ باید با تقویت اعتماد معرفتی جامعه نسبت به منابع اصیل فکری و دینی، از تأثیرگذاری این جریانها بکاهد.
مقابله با شکاکیت و حفظ مرجعیت فکری
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به برخی جریانهای فکری معاصر اظهار داشت: یکی از عرصههای مهم نفوذ، لایههای معرفتشناختی جامعه است. گسترش تردید، شکاکیت و نسبیگرایی در باورهای دینی، از جمله راهبردهایی است که میتواند بنیانهای فکری جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
وی بر اهمیت مرجعیت فکری تأکید کرد و گفت: قرآن کریم و بزرگان دین همواره بر مراجعه به منابع معتبر معرفتی تأکید کردهاند. امام خمینی(ره)، شهید مطهری و دیگر اندیشمندان انقلاب اسلامی نیز همواره تلاش داشتند مرجعیت صحیح فکری را به جامعه معرفی کنند.
حجتالاسلام الهیراد خاطرنشان کرد: تبلیغ دینی باید در نقطه مقابل جنگ شناختی قرار گیرد و به جای انفعال، قدرت تحلیل، تفکر و تشخیص را در مخاطب تقویت کند. یکی از اهداف جریانهای معارض، ایجاد تردید در باورهای قطعی و انتقال مرجعیت فکری از منابع اصیل به رسانهها و مراکز قدرت خارجی است.
دوگانهسازیهای کاذب در جنگ شناختی
وی از «دوگانهسازیهای کاذب» به عنوان یکی از شگردهای رایج جنگ شناختی یاد کرد و گفت: تقابلهایی نظیر «هیئتی یا انقلابی»، «عقلانیت یا انقلابیگری» و «وحدت یا مطالبهگری» از جمله دوگانههای نادرستی هستند که برای ایجاد شکاف در جامعه طراحی میشوند، در حالی که این مفاهیم در بسیاری از موارد قابل جمع و مکمل یکدیگر هستند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تجربه امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب در عرصه تبلیغ و تبیین افزود: یکی از ویژگیهای مهم رهبران انقلاب اسلامی، توانایی در خلق ادبیات و روایتسازی مؤثر بوده است. رهبر معظم انقلاب در مواجهه با جنگ شناختی صرفاً به موضع دفاعی اکتفا نکردهاند، بلکه با نقد مبانی فکری رقیب و ارائه روایتهای بدیل، نقش فعالی در این عرصه ایفا کردهاند.
تبلیغ تهاجمی و نقد مبانی فکری رقیب
وی تأکید کرد: تبلیغ تهاجمی به معنای حمله به مبانی فکری و شناختی جریان مقابل است. در این رویکرد، صرفاً به پاسخگویی اکتفا نمیشود، بلکه نقاط ضعف فکری و معرفتی طرف مقابل مورد نقد و بررسی قرار میگیرد.
حجتالاسلام الهیراد در پایان با تأکید بر ضرورت صراحت در تبیین حقایق اظهار داشت: هرگاه در بیان دستاوردها، واقعیتها و مبانی فکری خود دچار تعارف و محافظهکاری شویم، میدان برای روایتسازی دشمن باز خواهد شد. از این رو مبلغان دینی باید با شناخت دقیق فضای رسانهای و جنگ شناختی، با زبانی روشن، مستدل و متناسب با نیاز مخاطب به تبیین معارف و واقعیتها بپردازند.