عصر قم - مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، گزارشی راهبردی با عنوان «الگوهای پیشنهادی حکمرانی هوش مصنوعی در گفتمان تمدن اسلامی» منتشر کرد که در آن به تحلیل ژئوپلیتیک هوش مصنوعی و ارائه مدلی بومی برای جمهوری اسلامی ایران پرداخته شده است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، این پژوهش که بهار ۱۴۰۵ منتشر شده، با درک هوش مصنوعی به مثابه «قدرت ساختاری» در نظم نوین جهانی، سه مدل غالب حکمرانی در جهان را مورد بررسی تطبیقی قرار میدهد: مدل «لیبرال‑تکنوکراتیک» آمریکا، مدل «اتوریتر‑دولتمحور» چین، و مدل «حقوقبنیاد‑تنظیمگرا» اتحادیه اروپا.
بر اساس این گزارش، هوش مصنوعی فراتر از یک جهش فناورانه، ماهیتی «انقلاب ژئوپلیتیک» یافته و میدان نبرد اصلی قدرتهای بزرگ در قرن بیستویکم است. رقابت بر سر تراشههای پیشرفته، دادههای آموزشی، استانداردهای فنی و روایتسازی، از مهمترین عرصههای این نبرد معرفی شده است.
هوش مصنوعی در گفتمان تمدن نوین اسلامی
پژوهش حاضر با تأکید بر بیانات مقام معظم رهبری درباره ضرورت حضور ایران در جمع ده کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی، چهار گزاره محوری را برای هوش مصنوعی در گفتمان تمدن نوین اسلامی ترسیم میکند:
۱. هوش مصنوعی اخلاقمدار مبتنی بر ارزشهای دینی (فراتر از اخلاق سکولار)
۲. هوش مصنوعی مقاومتی و خوداتکا (راهبرد غلبه بر انزوای فناورانه)
۳. هوش مصنوعی تمدنساز (احیای میراث و تقویت هویت)
۴. هوش مصنوعی گفتمانساز (ابزاری برای جهاد تبیین در فضای سایبر)
سناریوهای پیش روی ایران تا افق ۱۴۱۰
این گزارش چهار سناریو را برای جایگاه ایران در افق ۱۴۱۰ ترسیم کرده است:
- قطب منطقهای هوش مصنوعی مقاومتی (با تکیه بر فناوریهای نرم و سرمایهگذاری متمرکز)
- شریک فرعی در جاده ابریشم دیجیتال (با وابستگی فناورانه به شرق)
- جزیره منزوی فناوری (در صورت تشدید تحریمها و سیاستهای انقباضی)
- پل ارتباطی جنوب جهانی و ارائهدهنده مدل سوم حکمرانی (با دیپلماسی فعال میان قدرتها)
گزینه پیشنهادی: مدل تمدنی حکمرانی هوش مصنوعی
پژوهش حاضر به عنوان گزینه استراتژیک پیشنهادی، «ارائه مدل تمدنی حکمرانی هوش مصنوعی» را مطرح میکند؛ مدلی که سه لایه اصلی دارد: خوداتکایی راهبردی در زیرساخت و حاکمیت داده، تعامل هوشمند و انتخابی با پلتفرمهای بینالمللی، و بازتعریف ارزشها و هنجارهای هوش مصنوعی مبتنی بر معیارهای اسلامی‑ایرانی.
توصیههای سیاستی
این گزارش توصیههای خود را در دو افق کوتاهمدت (۲ تا ۳ ساله) و بلندمدت (۱۰ ساله) تدوین کرده است:
توصیههای کوتاهمدت شامل توسعه زیرساخت داده بهمثابه منبع استراتژیک جدید، مهارتمحور کردن آموزش هوش مصنوعی (راهاندازی بوتکمپها و برنامههای پروژهمحور)، و ایجاد کریدورهای فناوری و همکاریهای بینالمللی هدفمند است.
توصیههای بلندمدت نیز بر طراحی الگوی بومی حکمرانی هوش مصنوعی، تأسیس صندوق ثروت آینده مبتنی بر فناوریهای تحولآفرین، و ایجاد شبکه دانشگاهی و پژوهشی فراملی برای تولید دانش بومی تأکید دارد.
پژوهشگران در این گزارش تأکید میکنند که در عصر هوش مصنوعی، کشورها محکوم به انتخاب میان دو الگوی غالب شرقی و غربی نیستند و تمدن اسلامی میتواند با تکیه بر ظرفیتهای تاریخی و ارزشی خود، «راه سومی» را در حکمرانی این فناوری تحولآفرین ارائه دهد.
علاقهمندان جهت مطالعه کامل این اثر میتوانند کلیک کنند.