عصر قم - ایرنا / تزریق ویتامین ب۱۲ (B۱۲) در کلینیک‌های زیبایی و پوست به‌عنوان انرژی‌بخش محبوب شده است، اما متخصصان می‌گویند این تزریق‌ها فقط برای افرادی مفید است که واقعاً کمبود ب۱۲ دارند؛ برای بیشتر افراد، اثر انرژی‌زای آن احتمالاً بیشتر ذهنی است تا واقعی.
اگر وقت خود را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانید، ممکن است صاحبان کلینیک‌های زیبایی و پوست را دیده باشید که تزریق ویتامین ب۱۲ (B۱۲) را به‌عنوان یک انرژی‌بخش توصیف می‌کنند.
به گفته آن‌ها، یک تزریق سریع آن‌ها را سر پا نگه می‌دارد و توصیه می‌کنند هر چند هفته یک‌بار تزریق کنند. ب۱۲ برای سلامت ضروری است و کمبود آن می‌تواند باعث خستگی شدید شود، اما بیشتر افراد به اندازه کافی این ویتامین را دارند و دوزهای اضافی برای آن‌ها احتمالاً کمکی نمی‌کند.
ویتامین ب۱۲ چیست؟
ب ۱۲ به طور طبیعی در غذاهای حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات یافت می‌شود و به برخی غلات صبحانه اضافه می‌شود. این ویتامین به ساخت گلبول‌های قرمز و دی‌اِن‌اِی کمک می‌کند، اعصاب را سالم نگه می‌دارد و در تبدیل غذا به انرژی نقش دارد و شهرت آن به‌عنوان تقویت‌کننده انرژی از همین‌جا می‌آید.
آندریا دین(Andrea Dean)، متخصص خون‌شناسی در مرکز پزشکی دانشگاه لویولا در شیکاگو، می‌گوید: کمبود ب۱۲ می‌تواند به کم‌خونی، مشکلات حافظه، افسردگی و خستگی منجر شود و در موارد شدید، بی‌حسی و سوزن‌سوزن‌شدن دست و پا ایجاد کند.
چرا برخی افراد کمبود ب۱۲ دارند؟
خوردن غذاهای حاوی ب۱۲ برای جذب آن کافی نیست؛ معده باید اسید کافی و پروتئینی به نام فاکتور داخلی (intrinsic factor) تولید کند. وقتی افراد با وجود رژیم متعادل کمبود ب۱۲ دارند، اغلب به دلیل یک بیماری مانند گاستریت (التهاب معده) است که تولید اسید معده را کاهش می‌دهد، یا به دلیل کم‌خونی پرنیشیوز، یک بیماری خودایمنی که تولید فاکتور داخلی را متوقف می‌کند.
جراحی کاهش وزن یا معده، بیماری‌های گوارشی مانند سلیاک یا کرون، مصرف بیش از حد الکل، متفورمین (داروی دیابت) و داروهای کاهنده اسید معده نیز خطر کمبود ویتامین ب۱۲ را افزایش می‌دهند. وگان‌ها و برخی گیاه‌خواران هم ممکن است کمبود پیدا کنند، مگر اینکه غذاهای غنی‌شده یا مکمل مصرف کنند.
ویتامین ب۱۲ و انرژی؛ افسانه یا واقعیت؟
افرادی که به دلیل کمبود ویتامین ب۱۲ خسته‌اند یا احساس می‌کنند ذهنشان کند شده، مصرف این ویتامین کمبود انرژی‌شان را برطرف می‌کند. اما اگر سطح ویتامین ب۱۲ کافی باشد، دریافت مقدار بیشتر نه باعث می‌شود کمتر احساس خستگی کنید و نه عملکرد ورزشی‌تان را بهتر می‌کند. دین این را به پرکردن باک بنزین تشبیه می‌کند: اگر باک پر باشد، بنزین بیشتر سرعت ماشین را افزایش نمی‌دهد.
برخی افراد پس از تزریق ب۱۲ احساس انرژی بیشتری می‌کنند که ممکن است اثر دارونما (درمان بی‌اثر) باشد؛ یعنی انتظار بهبود، خودش باعث احساس بهبود می‌شود، حتی اگر ماده مؤثری در کار نباشد. دین می‌گوید: می‌دانیم بخشی از این احساس کاملاً ذهنی است.
برای صاحبان کلینیک‌ها، انگیزه مالی هم در میان است: هر تزریق برای کلینیک هزینه ناچیزی دارد، اما به بیمار چند ده برابر آن فروخته می‌شود یعنی کلینیک هزینه کمی می‌پردازد و سود بالایی می‌برد.
ب۱۲ عموماً ایمن است، حتی در دوزهای بالا، زیرا بدن آنچه را نیاز ندارد دفع می‌کند؛ اما اگر سطح این ویتامین در بدن طبیعی باشد، تزریق‌ها احتمالاً ارزش هزینه‌شان را ندارند.
چه زمانی آزمایش کنیم؟
خستگی دلایل زیادی دارد؛ از خواب ناکافی و کم‌کاری تیروئید گرفته تا کمبود آهن. دین می‌گوید: فقط ب۱۲ نیست. آزمایش ب۱۲ یک آزمایش خون ساده است. بیشتر آزمایشگاه‌ها سطح کمتر از ۲۰۰ یا ۲۵۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر (pg/mL) را پایین می‌دانند، اما دین آستانه سخت‌گیرانه‌تری دارد: او هر کسی را با سطح زیر ۴۰۰ pg/mL درمان می‌کند، حتی اگر آزمایشگاه آن را طبیعی بداند. برای سطوح مرزی و وجود علائم، پزشکان می‌توانند متیل‌مالونیک اسید و هوموسیستئین، موادی که به تأیید کمبود ویتامین ب۱۲ کمک می‌کنند، را اندازه‌گیری کنند. اگر سطح ب۱۲ پایین باشد، پزشک باید علت آن را هم پیدا کند.
درمان چگونه است؟
ب۱۲ به صورت قرص یا تزریق مصرف می‌شود. تزریق برای کمبود شدید، علائم عصبی یا شرایطی مانند کم‌خونی پرنیشیوز که مانع جذب ب۱۲ می‌شود، بهترین گزینه است. دین می‌گوید وقتی علائم عصبی وجود دارد، مسئله را جدی می‌گیریم. برای بسیاری از افراد، قرص هم به اندازه تزریق مؤثر است و هزینه کمتری دارد.