عصر قم - قم- غربت حضرت فاطمه زهرا(س) پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) با ایستادگی در برابر انحراف و دفاع از حق ولایت، روایتی ماندگار از بصیرت و مسئولیت‌پذیری در تاریخ اسلام است.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها- محدثه نجف‌زاده: مدینه پس از رحلت رسول خوبی‌ها، دیگر آن مدینه‌ای نبود که پیامبر خدا(ص) در کوچه‌هایش قدم می‌زد و مردم، حضور او را مایه آرامش جان خویش می‌دانستند.
شهر پس از رحلت رسول اکرم(ص)، جامه‌ای از غربت بر تن کرده بود و خانه‌ای که روزگاری محل نزول وحی بود، اکنون در سکوتی سنگین، داغدار فراق پدر و شاهد رنج‌های دختر او بود.
برای حضرت فاطمه زهرا(س)، رحلت پیامبر اکرم(ص) تنها فقدان پدری مهربان نبود، بلکه آغاز دوره‌ای کوتاه اما سرنوشت‌ساز بود که در آن، داغ فراق با نگرانی نسبت به آینده جامعه اسلامی درهم آمیخت.
مدینه برای بانوی جوانی که پیامبر(ص) او را با محبت و احترام ویژه خطاب می‌کرد، ناگهان به شهری آکنده از خاطرات پدر و نشانه‌های غربت تبدیل شد.
خانه وحی پس از رحلت پیامبر(ص)، شاهد روزهایی بود که اندوه فراق با نگرانی نسبت به سرنوشت امت همراه شده بود و حضرت زهرا(س) در چنین شرایطی، به جای آنکه اندوه خویش را تنها در خلوت خانه محصور کند، با سخن و حضور اجتماعی خود نسبت به تحولات جامعه واکنش نشان داد.
در گزارش‌های تاریخی و روایی، از محلی در اطراف مدینه یاد شده است که حضرت زهرا(س) در روزهای پس از رحلت پیامبر(ص) برای گریستن و سوگواری به آنجا می‌رفت و این مکان بعدها به «بیت‌الاحزان» شهرت یافت.
روایت شده است که حضرت زهرا(س) همراه فرزندان خردسالش، امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، از خانه خارج می‌شد و ساعاتی را در آن مکان به سوگواری می‌گذراند و این گریه‌ها در فرهنگ شیعه، تنها نشانه داغ شخصی یک دختر در فراق پدر تلقی نشده است.
اشک‌های فاطمه(س) با نگرانی از سرنوشت امت گره خورد
در روزهای پس از رحلت پیامبر(ص)، حضرت زهرا(س) بار سنگین اندوه را بر دوش می‌کشید، از یک سو داغ پدر و از سوی دیگر مشاهده شرایطی که پس از رحلت رسول خدا(ص) بر جامعه اسلامی حاکم شده بود.
حضرت فاطمه(س) در سخنان خود از حق امیرالمؤمنین علی(ع) دفاع کرد و نسبت به فاصله گرفتن جامعه از مسیر ترسیم‌شده توسط پیامبر اکرم(ص) هشدار داد و از همین رو، در فرهنگ شیعه، مواضع آن حضرت تنها واکنشی عاطفی به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) تلقی نمی‌شود.
فاطمه زهرا(س) در این مسیر، هزینه سنگینی پرداخت، بانویی که هنوز در جوانی بود و در فاصله کوتاهی پس از رحلت پدر، با رنج‌هایی روبه‌رو شد که آثار آن در واپسین روزهای زندگی‌اش آشکار بود.
در روایت‌های تاریخی و روایی مربوط به واپسین روزهای زندگی حضرت، از شدت یافتن بیماری و ضعف جسمانی ایشان سخن گفته شده است و در چنین شرایطی، حضرت زهرا(س) همچنان بر مواضع خود درباره ولایت و حقوق امیرالمؤمنین(ع) پای فشرد.
آنچه جایگاه حضرت زهرا(س) را در تاریخ اسلام برجسته می‌کند، تنها مظلومیت ایشان نیست، بلکه موضع روشنی است که در برابر آنچه انحراف از مسیر ولایت می‌دانست، اتخاذ کرد.
آن بانوی بزرگ اسلام در روزگاری که بسیاری سکوت کرده بودند، سخن گفت و در شرایطی که دفاع از حق آسان نبود، از جایگاه امیرالمؤمنین(ع) دفاع کرد.
حضرت زهرا(س) با حضور در عرصه اجتماعی و بیان استدلال‌های خود، نشان داد که دفاع از حقیقت، محدود به جنسیت نیست و زن مسلمان نیز می‌تواند در حساس‌ترین بزنگاه‌های تاریخ، با حفظ کرامت و عفاف، مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کند.
حضرت زهرا(س) دفاع از ولایت را مسئولیتی تاریخی دانست
سخنان حضرت زهرا(س) صرفاً برای اثبات یک حق شخصی نبود، بلکه آن حضرت مسئله را با آینده امت اسلامی و مسیر هدایت جامعه مرتبط می‌دانست.
از همین منظر، خطبه فدکیه و دیگر مواضع حضرت زهرا(س) در میراث شیعه، صرفاً متنی درباره یک مطالبه مالی نیست، بلکه دربرگیرنده مباحثی توحیدی، نبوی، اجتماعی و سیاسی و تبیینی درباره جایگاه امامت و ولایت است.
حضرت زهرا(س) در این مسیر، میان محبت به پدر، داغ فراق، مسئولیت خانوادگی و دفاع از حقیقت پیوند برقرار کرد و اجازه نداد رنج و اندوه، او را از روشنگری درباره آنچه وظیفه خود می‌دانست بازدارد.
در واپسین روزهای زندگی حضرت زهرا(س)، روایت‌های تاریخی از گفت‌وگوهای ایشان با امیرالمؤمنین(ع) و وصیت‌های آن حضرت حکایت دارد و از جمله مهم‌ترین مواردی که در منابع شیعی آمده، وصیت حضرت به دفن شبانه است.
این وصیت در حافظه تاریخی شیعه به عنوان نشانه‌ای از نارضایتی حضرت زهرا(س) از برخی افراد و حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) تفسیر شده است.
پنهان ماندن مزار حضرت زهرا(س) در طول قرن‌ها، به یکی از نشانه‌های ماندگار در روایت مظلومیت آن حضرت تبدیل شده است، بانویی که جایگاهش نزد پیامبر اکرم(ص) والا بود اما نشانی قطعی از محل دفن او در دست نیست.
مزار ناشناخته حضرت زهرا(س) در فرهنگ شیعه تنها یک مسئله تاریخی نیست، بلکه بخشی از روایت مظلومیت آن حضرت و اعتراضی خاموش به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) تلقی می‌شود.
وصیت به دفن شبانه، نشانه‌ای ماندگار در تاریخ فاطمی
حضرت زهرا(س) در مدت کوتاه زندگی پس از پدر، رنج‌های فراوانی را تحمل کرد، اما آنچه نام او را در تاریخ ماندگار ساخت، تنها مصائب جسمانی نبود.
او در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ اسلام، از حقیقتی دفاع کرد که آن را ادامه مسیر پیامبر(ص) می‌دانست و برای این دفاع، از آرامش و آسایش خویش گذشت.
در نگاه شیعه، حضرت زهرا(س) بانویی است که در برابر تحولات پس از رحلت پیامبر(ص)، موضعی روشن اتخاذ کرد و دفاع از ولایت را بخشی از مسئولیت دینی و اجتماعی خود دانست.
همین موضع، نام حضرت زهرا(س) را از یک روایت صرفاً خانوادگی فراتر برد و او را به چهره‌ای اثرگذار در روایت تاریخی شیعه از تحولات پس از رحلت پیامبر(ص) تبدیل کرد.
امروز پس از قرن‌ها، مدینه همچنان شاهد زیارت میلیون‌ها عاشق اهل‌بیت(ع) است، اما نشانی قطعی از مزار بانویی که پیامبر اکرم(ص) درباره مقام و محبت او سخنان فراوانی بیان کرده، در دست نیست.
همین ناشناخته بودن مزار، برای شیعیان نمادی از غربت و مظلومیت حضرت زهرا(س) است و پرسشی تاریخی را همچنان زنده نگه داشته است.
فاطمه زهرا(س) در منظومه اعتقادی شیعه، تنها دختر پیامبر(ص)، همسر امیرالمؤمنین(ع) و مادر حسنین(ع) نیست، بلکه بانویی است که در دفاع از ولایت، مسئولیت اجتماعی و دینی خود را در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ اسلام به نمایش گذاشت.
مزار پنهان روایتی ماندگار از غربت حضرت زهرا(س)
روایت زندگی حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص)، روایتی از پیوند داغ پدر با مسئولیت اجتماعی و دفاع از حقیقت است؛ بانویی که اندوه فراق، او را از بیان مواضعش درباره سرنوشت امت بازنداشت.
در این روایت، اشک‌های فاطمه(س)، خطبه و سخنان او، دفاع از امیرالمؤمنین(ع) و وصیت به دفن شبانه، هر یک بخشی از تصویری است که در حافظه شیعه از زندگی کوتاه پس از رحلت پیامبر(ص) شکل گرفته است.
حضرت زهرا(س) در این مسیر، غربت خویش را به روایت مظلومیت حق پیوند زد و نام خود را در تاریخ اسلام با دفاع از ولایت و روشنگری درباره مسیر جامعه اسلامی ماندگار کرد.
سلام بر فاطمه زهرا(س)، بانویی که در روزهای پس از رحلت پدر، میان داغ فراق و مسئولیت دفاع از حقیقت ایستاد و با سخن، رفتار و مواضع خود، روایتی ماندگار از مسئولیت‌پذیری در برابر تحولات جامعه اسلامی بر جای گذاشت.
حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص) پرچمدار دفاع از ولایت بود
حجت الاسلام والمسلمین علی زند قزوینی در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: در فرهنگ اسلامی، حضرت زهرا(س) تنها مادر فرزندان امیرالمؤمنین(ع) و ائمه اطهار(ع) نیست، بلکه شخصیت ایشان در جایگاهی فراتر از این نسبت خانوادگی قرار دارد و از ایشان به عنوان ام‌ابیها یاد شده است.
وی افزود: حضرت زهرا(س) همواره در کنار پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) در مسیر دفاع از دین حضور داشت و نقش ایشان در حفظ حقیقت و تبیین مسیر صحیح امت اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) جایگاهی ویژه دارد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در روایات و معارف اسلامی، حضرت زهرا(س) جایگاهی ممتاز دارد و تعبیرهایی مانند ام‌ابیها و ام‌الوجود نشان‌دهنده عظمت شخصیت این بانوی بزرگ اسلام است.
حضرت زهرا(س) در اقلیتِ مدافعان حق ایستاد
وی با اشاره به بررسی مفهوم اکثریت و اقلیت در قرآن کریم گفت: در آیات متعددی از قرآن، اکثریت به دلیل نداشتن معرفت، تعقل، تفکر و تدبر مورد نکوهش قرار گرفته‌اند و در مقابل، گروه‌های اندکِ پایبند به حق و حقیقت مورد تمجید قرار گرفته‌اند.
زند قزوینی افزود: قرآن کریم در موارد متعددی از گروه اندک مؤمنان و شاکران سخن گفته است و این مسئله نشان می‌دهد که معیار حقانیت، تعداد افراد نیست بلکه ملاک، قرار گرفتن در مسیر حق و پایبندی به حقیقت است.
وی با اشاره به سیره حضرت زهرا(س) اظهار کرد: پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، شرایط جامعه اسلامی به گونه‌ای شد که دفاع از ولایت امیرالمؤمنین(ع) با دشواری‌های فراوان همراه بود و در چنین شرایطی حضرت فاطمه زهرا(س) در شمار مهم‌ترین مدافعان حق قرار گرفت.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: حضرت زهرا(س) در آن دوره با حضور در عرصه روشنگری، نسبت به انحراف ایجادشده هشدار داد و تلاش کرد حقیقت برای مردم آشکار شود و حجت الهی در برابر جامعه باقی بماند.
حضرت زهرا(س) برای دفاع از ولایت روشنگری کرد
زند قزوینی گفت: حضرت فاطمه زهرا(س) در روزهایی که امیرالمؤمنین(ع) در معرض فشار و بیعت‌خواهی قرار داشت، سکوت نکرد و با حضور در میان مردم و بیان مواضع خود، از حق ولایت دفاع کرد.
وی افزود: حضرت زهرا(س) حتی شبانه به سراغ برخی از مهاجران و انصار رفت و درباره چرایی کنار گذاشتن امیرالمؤمنین(ع) از جایگاه حقیقی خود سخن گفت و آنان را نسبت به مسئولیتی که در برابر حق داشتند متوجه کرد.
وی با اشاره به پاسخ حضرت زهرا(س) درباره جایگاه امام اظهار کرد: یکی از استدلال‌های مهم حضرت این بود که امام به کعبه تشبیه می‌شود و این مردم هستند که باید به سوی امام حرکت کنند، همان‌گونه که کعبه محل رجوع مردم است و کعبه برای مردم حرکت نمی‌کند.
این استاد حوزه علمیه قم بیان کرد: حضرت زهرا(س) با چنین استدلال‌هایی نشان داد که مسئله ولایت امیرالمؤمنین(ع) موضوعی شخصی یا خانوادگی نیست بلکه مسئله‌ای مرتبط با مسیر هدایت جامعه اسلامی و امت پیامبر(ص) است.
وی با اشاره به نقش حضرت زهرا(س) در دوران پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) گفت: در شرایطی که بسیاری از افراد از دفاع از ولایت فاصله گرفتند، حضرت فاطمه زهرا(س) به عنوان یک شخصیت محوری در دفاع از امیرالمؤمنین(ع) ایستادگی کرد.
زند قزوینی افزود: در منابع تاریخی و روایی، گزارش‌هایی درباره حضور حضرت زهرا(س) در دفاع از امیرالمؤمنین(ع) و تلاش برای جلوگیری از بردن ایشان به مسجد نقل شده است و این حوادث از تلخ‌ترین مقاطع تاریخ صدر اسلام به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: حضرت زهرا(س) در این مسیر تنها به بیان مواضع عمومی اکتفا نکرد و در عمل نیز در برابر جریان شکل‌گرفته ایستاد و دفاع از ولایت را تا واپسین روزهای زندگی خود ادامه داد.
این استاد حوزه علمیه قم اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سیره حضرت زهرا(س)، پیوند میان معرفت، بصیرت و اقدام است و ایشان در زمانی که دفاع از حق هزینه سنگینی داشت، از مسئولیت خود در برابر دین و ولایت فاصله نگرفت.
حضرت زهرا(س) الگوی ایستادگی در برابر انحراف شد
زند قزوینی با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) در استمرار مسیر هدایت گفت: اگرچه در برخی مقاطع تاریخی شمار مدافعان حق اندک بود، اما همین گروه اندک توانستند پرچم حقیقت را برافراشته نگه دارند و حضرت زهرا(س) در یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ اسلام چنین نقشی را بر عهده داشت.
وی افزود: حضرت فاطمه زهرا(س) با وجود شرایط دشوار پس از رحلت پیامبر(ص)، از روشنگری دست نکشید و با دفاع از امیرالمؤمنین(ع) نشان داد که سکوت در برابر انحراف، راه حل حفظ دین نیست.
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به مظلومیت حضرت زهرا(س) بیان کرد: شهادت حضرت فاطمه(س) تنها یک حادثه تاریخی نیست بلکه یادآور دوره‌ای است که حق و باطل در برابر یکدیگر قرار گرفتند و بانوی اسلام در آن شرایط برای دفاع از ولایت و حقیقت ایستادگی کرد.
وی گفت: حضرت زهرا(س) در آن روزهای سخت، مسئولیت خود را در برابر پیامبر اکرم(ص)، دین و ولایت به انجام رساند و نام ایشان به عنوان بانویی که در دفاع از حق و حقیقت از هیچ تلاشی فروگذار نکرد، در تاریخ اسلام ماندگار شد.
زند قزوینی در پایان با اشاره به پیوند مکتب حضرت زهرا(س) با فرهنگ مقاومت و دفاع از حق اظهار کرد: مهم‌ترین درس سیره صدیقه طاهره(س) این است که حقانیت با تعداد پیروان سنجیده نمی‌شود و انسان مؤمن باید در هر شرایطی حقیقت را بشناسد و در حد توان خود از آن دفاع کند.