- نوشته شده توسط:
عصر قم
-
سه شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵
عصر قم - رئیس دانشکده دین و رسانه با تبیین دیدگاه‌های رهبر شهید انقلاب درباره امپریالیسم رسانه‌ای، پنج مؤلفه اصلی سلطه رسانه‌ای را در منظومه فکری ایشان تشریح کرد و گفت: مقابله با این سلطه نیازمند تقویت زیرساخت‌های رسانه‌ای، تولید محتوای معتبر و رقابت‌پذیر، حضور فعال در عرصه بین‌المللی و افزایش سواد رسانه‌ای مخاطبان است.
عصر قم - رئیس دانشکده دین و رسانه با تبیین دیدگاه‌های رهبر شهید انقلاب درباره امپریالیسم رسانه‌ای، پنج مؤلفه اصلی سلطه رسانه‌ای را در منظومه فکری ایشان تشریح کرد و گفت: مقابله با این سلطه نیازمند تقویت زیرساخت‌های رسانه‌ای، تولید محتوای معتبر و رقابت‌پذیر، حضور فعال در عرصه بین‌المللی و افزایش سواد رسانه‌ای مخاطبان است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، کمال اکبری، رئیس دانشکده دین و رسانه، در یازدهمین پیش‌نشست این همایش با موضوع «رسانه انقلابی و فضای مجازی در مکتب امام مجاهد شهید»، به بررسی انتقادی امپریالیسم رسانه‌ای در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر سلطه فرهنگی، هژمونی رسانه‌ای و جنگ شناختی پرداخت .
وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده در سخنان دیگر ارائه‌دهندگان نشست، اظهار داشت: بخش قابل‌توجهی از موضوع انسجام فکری رهبر شهید انقلاب در حوزه رسانه و فضای مجازی در سخنان پیشین مطرح شد؛ ازاین‌رو، بحث خود را بر تحلیل انتقادی امپریالیسم رسانه‌ای و سازوکارهای بازتولید سلطه سیاسی و فرهنگی متمرکز می‌کنم .
رسانه؛ یکی از منابع اصلی قدرت اجتماعی و سیاسی
اکبری با بیان اینکه رسانه‌ها در جهان امروز به یکی از منابع مهم قدرت اجتماعی و سیاسی تبدیل شده‌اند، گفت: توسعه فناوری‌های ارتباطی، گسترش شبکه‌های ماهواره‌ای و اجتماعی، افزایش نفوذ اینترنت و شکل‌گیری شبکه‌های تعاملی با تأثیرپذیری از هوش مصنوعی، موجب شده است جریان اطلاعات از مرزهای جغرافیایی عبور کند و نگرش‌ها، ارزش‌ها و رفتار جوامع را تحت تأثیر قرار دهد .
رئیس دانشکده دین و رسانه افزود: گسترش این تحولات، زمینه شکل‌گیری نظریه‌هایی همچون امپریالیسم رسانه‌ای و امپریالیسم فرهنگی را فراهم کرده است. رهبر شهید انقلاب نیز در بیانات خود به این مسئله توجه داشتند و از جمله در دیدار با اعضای مجمع جهانی اتحادیه رادیو و تلویزیون‌های اسلامی، درباره سازوکار فعالیت امپریالیسم رسانه‌ای و چگونگی پیشبرد اهداف آن سخن گفتند .
وی با اشاره به بیانات رهبر شهید درباره اهداف جریان سلطه رسانه‌ای، تصریح کرد: در برخی از دیدارها، از جمله دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، به این مسئله اشاره شده است که دشمن از طریق ابزارهای رسانه‌ای درصدد ایجاد اضطراب، یأس، ناامیدی، احساس بن‌بست و بدبینی اجتماعی است. بر همین اساس، باید بررسی کنیم که امپریالیسم رسانه‌ای در اندیشه رهبر شهید چگونه به‌عنوان سازوکاری برای بازتولید سلطه سیاسی و فرهنگی مفهوم‌سازی شده و چه راهبردهایی برای مقابله با آن می‌توان از بیانات ایشان استخراج کرد .
سه سطح فعالیت امپریالیسم رسانه‌ای
عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما با تقسیم سازوکار فعالیت امپریالیسم رسانه‌ای به سه سطح ساختاری، گفتمانی و اجتماعی ـ فرهنگی، توضیح داد: در سطح ساختاری، مسئله مالکیت رسانه‌ها، تمرکز قدرت و کنترل جریان اطلاعات مطرح است. نظام امپریالیسم رسانه‌ای با ایجاد تمرکز در مالکیت و مدیریت ابزارهای ارتباطی، می‌کوشد جریان اطلاعات را در اختیار بگیرد و بر مسیر انتشار آن اثر بگذارد .
اکبری ادامه داد: در سطح گفتمانی، شیوه بازنمایی واقعیت، تحریف اخبار و جهت‌دهی به افکار عمومی اهمیت پیدا می‌کند. در این سطح، رسانه‌ها با انتخاب و برجسته‌سازی برخی واقعیت‌ها و نادیده‌گرفتن بخش‌های دیگر، روایتی خاص از تحولات ارائه می‌کنند و تلاش دارند همان روایت را به‌عنوان برداشت غالب در جامعه تثبیت کنند .
وی با اشاره به تحولات رسانه‌ای جنگ اخیر، اظهار داشت: امروز نشانه‌هایی از شکاف در ساختار روایت‌سازی رسانه‌های سلطه مشاهده می‌شود. در گذشته، روایت تولیدشده از سوی این رسانه‌ها به‌گونه‌ای عرضه می‌شد که حتی در درون جوامع خودشان نیز کمتر با مخالفت جدی روبه‌رو بود؛ اما اکنون روایت‌های معارض و متفاوتی در برابر روایت مسلط شکل گرفته است. به‌اعتقاد وی، این وضعیت را می‌توان در اختلاف‌نظرهای برخی نخبگان و جریان‌های سیاسی در اروپا و آمریکا درباره روایت رسمی تحولات نیز مشاهده کرد .
رئیس دانشکده دین و رسانه سطح سوم فعالیت امپریالیسم رسانه‌ای را سطح اجتماعی و فرهنگی دانست و افزود: در این سطح، تأثیر رسانه بر هویت، ارزش‌ها، اعتماد اجتماعی و استقلال فرهنگی جوامع دنبال می‌شود. جریان سلطه می‌کوشد در کنار کنترل ساختارهای ارتباطی و جهت‌دهی به روایت‌ها، بر هویت و نظام ارزشی جوامع هدف نیز اثر بگذارد .
اکبری با اشاره به ناکامی دشمن در تحقق اهداف خود در قبال ایران، گفت: اگر این سه سطح از توانمندی و کارآمدی موردنظر دشمن برخوردار بود، شرایط امروز کشور متفاوت می‌شد. دشمن تنها به تغییر نظام سیاسی ایران نمی‌اندیشید، بلکه به‌گفته وی، اهدافی فراتر از آن، از جمله فروپاشی نظام و تضعیف تمدن و جغرافیای ایران را دنبال می‌کرد؛ بااین‌حال، تحولات به‌گونه‌ای پیش رفت که به‌جای تحقق آن اهداف، زمینه بروز چالش‌ها و تغییراتی در درون جبهه مقابل فراهم شد .
پنج مؤلفه سلطه رسانه‌ای در اندیشه رهبر شهید
دبیر دومین همایش دین، فرهنگ و رسانه‌های نوین با اشاره به بررسی سخنرانی‌ها و بیانات رهبر شهید انقلاب، پنج مؤلفه اصلی را در تبیین سلطه رسانه‌ای از منظر ایشان برشمرد و اظهار داشت: امپراتوری رسانه‌ای و تمرکز قدرت ارتباطی، تحریف واقعیت و ساخت روایت رسانه‌ای، سلطه رسانه‌ای و تهاجم فرهنگی، جنگ رسانه‌ای و مدیریت افکار عمومی و در نهایت استقلال رسانه‌ای و تولید روایت جایگزین، پنج مؤلفه‌ای هستند که می‌توان در این منظومه فکری شناسایی کرد .
وی در تشریح مؤلفه نخست، یعنی امپراتوری رسانه‌ای و تمرکز قدرت ارتباطی، گفت: در بیانات رهبر شهید درباره امپراتوری رسانه‌ای، سه کارکرد اصلی مورد توجه قرار گرفته است؛ نخست، تعریف و تعیین اخبار و اطلاعاتی که باید منتشر شوند؛ دوم، پنهان‌کردن برخی واقعیت‌ها و سوم، القای سیاست‌ها از طریق ابزارهای ارتباطی. این سه کارکرد در کنار یکدیگر و با تأثیر متقابل، به پیشبرد اهداف نظام سلطه رسانه‌ای کمک می‌کنند .
اکبری با تأکید بر اهمیت مؤلفه دوم، یعنی تحریف واقعیت و ساخت روایت رسانه‌ای، بیان کرد: در برابر روایتی که دشمن تولید و منتشر می‌کند، ما نیز باید روایت واقعی خود را ارائه دهیم. صرف مواجهه با اخبار و روایت‌های رسانه‌های رقیب کافی نیست؛ بلکه باید بتوانیم روایت‌های خود را به‌صورت فعال و هدفمند تولید کنیم و در عرصه رسانه‌ای به جریان بیندازیم .
وی در همین زمینه، پیشنهادی برای ادامه مباحث علمی این نشست مطرح کرد و گفت: لازم است در نشست‌های آینده، به‌صورت جمعی بررسی کنیم که در جریان جنگ اخیر چه روایت‌های کلان و خردی از سوی ما تولید شده است، کدام روایت‌ها توانسته‌اند در برابر روایت دشمن قرار بگیرند و چه روایت‌های دیگری را می‌توان طراحی و در رسانه‌های مختلف منتشر کرد. باید به مجموعه‌ای از روایت‌های مشخص برسیم و عناصر اصلی و ادبیات مناسب برای تثبیت روایت کلان خود را شناسایی کنیم .
رئیس دانشکده دین و رسانه در تبیین مؤلفه سوم، یعنی ارتباط سلطه رسانه‌ای با تهاجم فرهنگی، اظهار داشت: رسانه‌ها می‌توانند در انتقال و تثبیت الگوهای مصرف، سبک زندگی، ارزش‌های اجتماعی و نظام‌های فکری نقش‌آفرینی کنند. ازاین‌رو، مقابله با تهاجم فرهنگی صرفاً با واکنش به محصولات رسانه‌ای طرف مقابل محقق نمی‌شود؛ بلکه باید در سطح فرهنگی به بازتولید نظام ارزشی خود بپردازیم و در سطح گفتمانی نیز مفاهیم و ادبیات متناسب با هویت فرهنگی خود را تولید کنیم .
وی افزود: تولید این ادبیات و مفاهیم، بخشی از همان روایت‌سازی است که می‌تواند در برابر روایت‌های جریان سلطه قرار گیرد. ما باید بتوانیم در عرصه کنش گفتمانی، الگوهای فرهنگی خود را معرفی و تثبیت کنیم و در برابر الگوهای تحمیلی، توان نظری و رسانه‌ای داشته باشیم .
جنگ رسانه‌ای و مدیریت افکار عمومی
اکبری چهارمین مؤلفه را جنگ رسانه‌ای و مدیریت افکار عمومی دانست و گفت: یکی از اهداف جریان سلطه، تأثیرگذاری بر افکار عمومی از طریق ایجاد اضطراب، یأس، ناامیدی و بدبینی میان مردم و مسئولان است. این جریان تلاش می‌کند اعتماد اجتماعی را تضعیف کند و میان مردم و مسئولان فاصله بیندازد .
وی با انتقاد از بازنشر ناخواسته روایت‌های دشمن در فضای داخلی، اظهار داشت: گاهی غفلت‌های رسانه‌ای موجب می‌شود به‌جای آنکه روایت‌های دشمن را به‌درستی شناسایی و نقد کنیم، همان روایت‌ها را در داخل کشور تکرار کنیم و حتی مسئولانی را که سال‌ها برای نظام فعالیت کرده‌اند، بر اساس چارچوب روایی دشمن متهم سازیم. درحالی‌که یکی از اهداف جریان سلطه، ایجاد بدبینی میان مردم و مسئولان است .
عضو هیئت‌مدیره انجمن علمی ارتباطات و تبلیغ حوزه علمیه تأکید کرد: نباید اجازه دهیم روایت دشمن به مبنای قضاوت و داوری ما درباره مسائل داخلی تبدیل شود. لازم است با هوشمندی، روایت درست و مستند را ارائه کنیم و از شکل‌گیری فضای بی‌اعتمادی و بدبینی در جامعه جلوگیری کنیم .
وی پنجمین مؤلفه را استقلال رسانه‌ای و تولید روایت جایگزین دانست و خاطرنشان کرد: استقلال رسانه‌ای زمانی تحقق پیدا می‌کند که بتوانیم در برابر انحصار رسانه‌ای جریان سلطه، زیرساخت، محتوا، شبکه و روایت مستقل خود را داشته باشیم و در عرصه‌های مختلف ارتباطی، صرفاً مصرف‌کننده پیام‌ها و روایت‌های دیگران نباشیم .
ضرورت تقویت زیرساخت‌ها و حضور رسانه‌ای در جهان اسلام
رئیس دانشکده دین و رسانه در ادامه، راهبردهای مقابله با سلطه رسانه‌ای را در چند سطح تشریح کرد و گفت: در سطح ساختاری، توسعه زیرساخت‌ها و شبکه‌های رسانه‌ای ضرورت دارد. ما به رسانه‌های متنوع و متکثر نیاز داریم و باید در کنار رسانه‌های عمومی، رسانه‌های نخبه‌گرا را نیز برای ارتباط با نخبگان جهان، به‌ویژه جهان اسلام، توسعه دهیم .
اکبری افزود: اگر نتوانیم نخبگان جهان اسلام را به‌صورت هدفمند تحت پوشش رسانه‌ای قرار دهیم و واقعیت‌ها را به آنان منتقل کنیم، نمی‌توانیم بر افکار عمومی این جوامع تأثیر مثبت بگذاریم. برای نمونه، در برخی رسانه‌های کشورهای عربی، گاهی ایران با ادبیاتی به‌عنوان دشمن معرفی می‌شود؛ درحالی‌که به‌اعتقاد وی، دشمن اصلی این کشورها رژیم صهیونیستی و آمریکا هستند. این مسئله نشان می‌دهد که روایت رسانه‌ای جریان سلطه تا چه اندازه می‌تواند بر ادبیات و جهت‌گیری رسانه‌های دیگر کشورها اثر بگذارد .
وی تصریح کرد: اگر بتوانیم نخبگان جهان اسلام را با خود همراه کنیم و واقعیت‌ها را به‌درستی در اختیار آنان قرار دهیم، این همراهی می‌تواند به تغییر رویکرد رسانه‌های آن جوامع نیز کمک کند. در این زمینه، باید عملکرد گذشته خود را ارزیابی کنیم و برای افزایش اثرگذاری رسانه‌ای در جهان اسلام برنامه داشته باشیم .
اکبری سطح دوم مقابله با سلطه رسانه‌ای را سطح محتوایی دانست و گفت: در این سطح باید اخبار و محتوای معتبر، حرفه‌ای و رقابت‌پذیر تولید کنیم. صرف برخورداری از رسانه و ابزار ارتباطی کافی نیست؛ محتوایی که منتشر می‌کنیم باید از اعتبار، کیفیت و توان رقابت با محصولات رسانه‌ای دیگر برخوردار باشد .
وی در تشریح سطح فرهنگی نیز بر ضرورت تقویت هویت فرهنگی و افزایش توان نقد حرفه‌ای محصولات رسانه‌ای جریان مقابل تأکید کرد و افزود: در سطح ارتباطی، باید حضوری فعال در عرصه رسانه‌های بین‌المللی و شبکه‌های جدید ارتباطی داشته باشیم و این شبکه‌ها را ایجاد و تقویت کنیم .
سواد رسانه‌ای و روایت حضور اجتماعی مردم
دبیر دومین همایش دین، فرهنگ و رسانه‌های نوین، سطح مخاطب را یکی دیگر از عرصه‌های مهم مقابله با امپریالیسم رسانه‌ای دانست و اظهار داشت: باید سواد رسانه‌ای و توانایی ارزیابی منابع اطلاعاتی را در میان گروه‌های مختلف جامعه افزایش دهیم. جامعه باید با اندیشه‌ها و رویکردهای دشمن آشنا شود و در کنار آن، ما نیز با تولید محتوای مناسب، مبانی و رویکردهای خود را برای مخاطبان تبیین کنیم .
وی با اشاره به حضور اقشار مختلف مردم در میدان و خیابان، این حضور را ظرفیتی مهم برای روایت‌سازی رسانه‌ای توصیف کرد و گفت: جامعه‌ای که ماه‌ها در میدان حضور پیدا می‌کند، سرمایه‌ای ارزشمند است و نباید این ظرفیت را نادیده گرفت. در میان افرادی که در این اجتماعات حضور دارند، از استاد تمام دانشگاه و استاد درس خارج حوزه علمیه تا بازاری، کاسب و اقشار مختلف مردم دیده می‌شوند؛ افرادی با موقعیت‌ها و مسئولیت‌های متفاوت که در کنار یکدیگر حضور پیدا می‌کنند .
اکبری ادامه داد: این حضور نشان می‌دهد که مردم اهمیت ایستادگی در برابر دشمن را درک کرده‌اند و آن را یک وظیفه و اقدام مؤثر می‌دانند. باید این واقعیت اجتماعی را به‌درستی روایت و برجسته کنیم که حضور در میدان، مختص یک گروه یا قشر خاص نیست، بلکه اقشار مختلف مردم و گروه‌های سنی متفاوت در آن مشارکت دارند .
وی تأکید کرد: استاد دانشگاه، دانشجو، روحانی، اندیشمند و فعال فرهنگی و علمی، علاوه بر حضور در عرصه‌های علمی، پژوهشی و فرهنگی، می‌توانند در میدان اجتماعی نیز حضور داشته باشند. مواجهه با هجوم چندلایه دشمن، نیازمند حضور چندلایه جامعه است و نباید عرصه کنشگری را به گروه خاصی محدود کرد .
رئیس دانشکده دین و رسانه در پایان ابراز امیدواری کرد که با تقویت زیرساخت‌های رسانه‌ای، تولید محتوای حرفه‌ای و روایت‌سازی فعال، جامعه بتواند در برابر هجوم رسانه‌ای و امپریالیسم رسانه‌ای دشمن ایستادگی کند .
اکبری در پایان سخنان خود با گرامیداشت یاد و خاطره امام خمینی(ره)، رهبر شهید انقلاب و شهدای دفاع از کشور، از جمله سرداران، عالمان و اندیشمندان شهید، برای رزمندگان اسلام آرزوی نصرت کرد و برای رهبر انقلاب اسلامی نیز از درگاه خداوند متعال توفیق و یاری مسئلت کرد .
تا کنون هیچ نظری ارسال نشده است ...