عصر قم - سخنگوی سازمان غذا و دارو، با تحلیل آمار فروش دارو در ۶ ماهه نخست سال گفت: ترکیب داروهای پرفروش، علاوه بر نمایش ظرفیت صنعت داروسازی، نشانه‌هایی از تغییر الگوی بیماری‌ها و سبک زندگی است.
محمد هاشمی اظهار کرد: آمار فروش دارو اگر نه مطلقا اما می‌تواند تصویری از وضعیت سلامت جامعه، الگوی تقاضای دارویی، نیازهای درمانی و برخی تحولات اجتماعی و فرهنگی ارائه دهد و بررسی آن در کنار شاخص‌های اقتصادی صنعت داروسازی، به شناخت دقیق‌تر وضعیت نظام سلامت کمک کند.
وی با اشاره به فروش حدود ۲۸ میلیارد و ۳۰۰ میلیون واحد دارو در ۶ ماهه نخست سال جاری افزود: سهم ۹۸.۹ درصدی داروهای تولید داخل از نظر تعداد، بیانگر ظرفیت گسترده صنعت داروسازی کشور در تأمین نیازهای دارویی است. در مقابل، سهم ۱۳ درصدی واردات از ارزش ریالی فروش، در برابر سهم ۱.۱ درصدی آن از نظر تعداد، نشان می‌دهد برخی داروهای وارداتی، به ویژه در گروه‌های تخصصی و فناوری‌محور، ارزش اقتصادی بالاتری دارند.
هاشمی ادامه داد: برای دستیابی به تصویری دقیق از وضعیت بازار دارویی، لازم است آمار تعداد و ارزش فروش در کنار شاخص‌هایی مانند میزان مصرف واقعی، تعداد بیماران، الگوی تجویز و وضعیت دسترسی بررسی شود؛ زیرا هر یک از این شاخص‌ها بخشی از واقعیت نظام دارویی کشور را نشان می‌دهد.
بیماری‌های مزمن و تغییر سبک زندگی در آینه بازار دارویی
سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به حضور داروهایی مانند آتورواستاتین، آسپرین، لوزارتان، آملودیپین، متفورمین و انسولین در فهرست داروهای پرفروش کشور گفت: این ترکیب نشان‌دهنده جایگاه مهم بیماری‌های غیرواگیر و مزمن، به‌ویژه بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و اختلالات متابولیک، در الگوی تقاضای دارویی جامعه است.
وی افزود: بروز و گسترش این بیماری‌ها علاوه بر عوامل ژنتیکی و زیستی، با مؤلفه‌هایی مانند تغذیه، کم‌تحرکی، شهرنشینی، تغییر سبک زندگی و شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز ارتباط دارد. از این رو، کنترل بار بیماری‌های مزمن به برنامه‌ریزی هماهنگ در حوزه پیشگیری، آموزش عمومی و اصلاح رفتارهای مرتبط با سلامت نیاز دارد.
هاشمی تأکید کرد: افزایش آگاهی درباره پیشگیری، خودمراقبتی، تغذیه سالم و فعالیت بدنی باید در کنار فراهم بودن دسترسی به دارو دنبال شود تا زمینه حرکت تدریجی نظام سلامت از درمان‌محوری به سمت ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها فراهم شود.
تیرزپاتاید و بازتاب تغییر نگرش جامعه به سلامت و تناسب اندام
وی با اشاره به قرار گرفتن تیرزپاتاید در رتبه نخست داروهای پرفروش از نظر ارزش ریالی با ۲۸.۴ همت فروش اظهار کرد: جایگاه این دارو از منظر اجتماعی نیز قابل‌توجه است؛ چراکه داروهای جدید حوزه متابولیسم و مدیریت وزن، علاوه بر کاربردهای درمانی، در کانون توجه عمومی نسبت به سلامت، تناسب اندام و کیفیت زندگی قرار گرفته‌اند.
سخنگوی سازمان غذا و دارو افزود: افزایش توجه به مدیریت وزن و درمان چاقی می‌تواند فرصتی برای ارتقای آگاهی عمومی درباره ارتباط وزن بدن با سلامت متابولیک و بیماری‌های مزمن باشد؛ در عین حال، ضروری است مصرف این داروها از تبلیغات، مدهای اجتماعی و انتظارات غیرواقع‌بینانه درباره کاهش وزن تأثیر نپذیرد.
هاشمی تصریح کرد: داروهای این گروه باید بر اساس اندیکاسیون‌های تأییدشده، شرایط بالینی و تشخیص پزشک مصرف شوند و در کنار آن، اصلاح سبک زندگی و مداخلات غیردارویی نیز مورد توجه قرار گیرد.
فرهنگ تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک؛ ضرورت مقابله با مقاومت میکروبی
وی با اشاره به فروش ۶۴۷ میلیون واحد آموکسی‌سیلین در شش‌ماهه نخست سال و قرار گرفتن این دارو در میان پنج قلم نخست از نظر تعداد فروش گفت: این میزان فروش، ضرورت توجه جدی‌تر به الگوی تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را نشان می‌دهد. البته برای ارزیابی دقیق وضعیت مصرف، باید آمار فروش در کنار اطلاعات نسخه‌های پزشکی، مقدار داروی تجویزشده، مدت درمان و نوع عفونت بررسی شود.
هاشمی با اشاره به اهمیت مقابله با مقاومت میکروبی افزود: مصرف بی‌رویه و تجویز نامتناسب آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند به افزایش مقاومت میکروبی منجر شود؛ پدیده‌ای که به‌تدریج اثربخشی داروهای موجود را کاهش می‌دهد و درمان عفونت‌های باکتریایی را با دشواری بیشتری مواجه می‌کند.
وی ادامه داد: یکی از چالش‌های فرهنگی در این حوزه، تصور عمومی درباره ضرورت مصرف آنتی‌بیوتیک برای درمان سرماخوردگی و بیماری‌های مشابه است؛ در حالی که بیشتر سرماخوردگی‌ها منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت‌های ویروسی اثربخشی ندارند. مصرف این داروها بدون تشخیص و تجویز مناسب، علاوه بر تحمیل هزینه، می‌تواند سلامت فرد و جامعه را در معرض مخاطره قرار دهد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به اظهارات وزیر بهداشت درباره مشاهده نسخه‌هایی حاوی تجویز ۱۰۰ عدد آموکسی‌سیلین برای سرماخوردگی و اطلاق نسبت «بی فرهنگی» به آن، تصریح کرد: چنین نمونه‌هایی ضرورت توجه هم‌زمان به فرهنگ تجویز در میان ارائه‌دهندگان خدمات سلامت و فرهنگ مصرف در میان مردم را نشان می‌دهد. این موضوع بیانگر اهمیت مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای در نسخه‌نویسی و ضرورت توجه به اصول علمی و نیاز واقعی بیمار هنگام تجویز دارو است.
هاشمی خاطرنشان کرد: مقابله با مقاومت میکروبی به اصلاح الگوی تجویز، پرهیز از مصرف خودسرانه، رعایت دستور پزشک و افزایش آگاهی عمومی نیاز دارد. همچنین پایش مستمر الگوی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و مقاومت عوامل میکروبی باید مبنای تصمیم‌گیری‌های تخصصی قرار گیرد.
تجویز و مصرف سرم؛ ضرورت اصلاح باورهای نادرست درباره درمان
وی با اشاره به قرار گرفتن سدیم کلراید تزریقی در میان سه قلم نخست داروهای پرفروش کشور از نظر ارزش ریالی با فروش ۷.۲ همت در شش‌ماهه نخست سال گفت: جایگاه این فرآورده در آمار فروش، توجه به الگوی مصرف مایعات تزریقی و ضرورت بررسی تناسب تجویز آنها با نیاز واقعی بیماران را مطرح می‌کند.
هاشمی افزود: سرم‌درمانی در شرایط مشخص بالینی، از جمله کم‌آبی شدید، اختلالات مایعات و الکترولیت‌ها و برخی وضعیت‌های درمانی، کاربرد ضروری دارد؛ با این حال، تجویز آن باید بر اساس ارزیابی وضعیت بیمار و تشخیص پزشک انجام شود. تصور اینکه تزریق سرم در هر نوع ضعف، بی‌حالی یا سرماخوردگی به بهبود سریع‌تر منجر می‌شود، می‌تواند به شکل‌گیری تقاضای غیرضروری برای این خدمت درمانی بینجامد.
وی ادامه داد: تجویز غیرضروری یا نامتناسب مایعات وریدی، به‌ویژه از نظر حجم، نوع محلول و سرعت تزریق، می‌تواند بیمار را با عوارضی مانند اضافه‌بار مایعات و اختلالات الکترولیتی مواجه کند. از این رو، سرم‌درمانی نیز باید مانند سایر مداخلات پزشکی بر پایه شواهد علمی و نیاز واقعی بیمار انجام شود.
سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: آمار فروش سدیم کلراید تزریقی به‌تنهایی میزان مصرف غیرمنطقی سرم را مشخص نمی‌کند، اما می‌تواند ضرورت بررسی نسخه‌ها، موارد تجویز در مراکز درمانی و الگوی مصرف این فرآورده را برجسته کند. ارتقای آگاهی عمومی درباره کاربرد واقعی سرم و پرهیز از درخواست آن بدون ضرورت پزشکی، در کنار نظارت بر تجویزهای غیرضروری، می‌تواند به مصرف منطقی منابع نظام سلامت کمک کند.
دسترسی به داروهای تخصصی؛ موضوعی فراتر از تأمین و توزیع
هاشمی با اشاره به حضور فرآورده‌هایی مانند ایمونوگلوبولین وریدی و داروهای تخصصی سرطان در فهرست اقلام پرفروش از نظر ارزش ریالی اظهار کرد: این داروها اهمیت روزافزون فناوری‌های پیشرفته دارویی و ضرورت توسعه ظرفیت‌های علمی و تولیدی کشور در این حوزه را نشان می‌دهند.
وی افزود: برای بیماران مبتلا به سرطان، بیماری‌های نادر و اختلالات نقص ایمنی، دسترسی مستمر به دارو می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تداوم درمان و کیفیت زندگی داشته باشد. از این رو، سیاست‌های تأمین و توزیع این فرآورده‌ها باید با ملاحظاتی مانند عدالت در سلامت، توان مالی بیماران و حمایت‌های بیمه‌ای همراه باشد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: توسعه تولید داروهای پیشرفته در کنار تقویت پوشش بیمه‌ای، حمایت از بیماران و توزیع متوازن دارو در مناطق مختلف کشور، می‌تواند زمینه بهره‌مندی عادلانه‌تر مردم از ظرفیت‌های درمانی را فراهم کند.
اعتماد عمومی و امنیت روانی خانواده‌ها در گرو دسترسی پایدار به دارو
وی با بیان اینکه دارو برای بسیاری از خانواده‌ها بخشی از نیازهای مستمر زندگی است، گفت: خانواده‌ای که یکی از اعضای آن به بیماری مزمن مبتلاست، برای تأمین دارو به اطمینان از استمرار دسترسی و امکان برنامه‌ریزی برای هزینه‌های درمان نیاز دارد. بنابراین، پایداری تأمین دارو با امنیت روانی خانواده‌ها، کیفیت زندگی بیماران و اعتماد عمومی به نظام سلامت پیوند خورده است.
هاشمی افزود: تجربه مردم در مواجهه با داروخانه‌ها، پزشکان، بیمه‌ها و نظام تأمین دارو در شکل‌گیری اعتماد اجتماعی مؤثر است. شفافیت در اطلاع‌رسانی، ارائه اطلاعات معتبر درباره وضعیت تأمین و معرفی مسیرهای دسترسی به دارو نیز می‌تواند اطمینان عمومی را تقویت کند.
وی ادامه داد: کیفیت ارتباط نظام سلامت با مردم، از جمله اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع درباره داروها، نحوه مصرف و شرایط دسترسی، بخش مهمی از مسئولیت اجتماعی نهادهای متولی سلامت به شمار می‌رود.
تولید داخل؛ ظرفیت صنعتی و سرمایه اجتماعی کشور
سخنگوی سازمان غذا و دارو در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سهم ۹۸.۹ درصدی تولید داخل از نظر تعداد فروش دارو اظهار کرد: این ظرفیت حاصل فعالیت مجموعه‌ای از متخصصان، پژوهشگران، داروسازان، مهندسان، نیروهای تولیدی و فعالان زنجیره تأمین است که در پایداری نظام سلامت نقش‌آفرینی می‌کنند.
هاشمی افزود: معرفی توانمندی‌های صنعت داروسازی کشور، تقویت اعتماد عمومی به کیفیت و اثربخشی داروهای تولید داخل و آشنایی جامعه با تلاش فعالان این صنعت می‌تواند به افزایش سرمایه اجتماعی و حمایت عمومی از تولید دانش‌بنیان کمک کند.
وی تصریح کرد: اعتماد عمومی به تولید داخل باید بر پایه کیفیت، ایمنی، اثربخشی و نظارت مستمر شکل بگیرد و معرفی دستاوردهای صنعت نیز با شفافیت و ارائه اطلاعات معتبر همراه باشد.
ضرورت تبدیل آمارهای دارویی به مبنای برنامه‌های فرهنگی و آموزشی
هاشمی با تأکید بر اینکه اصلاح الگوی مصرف دارو به مشارکت هم‌زمان مردم و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت نیاز دارد، گفت: فرهنگ دارویی جامعه در تعامل میان رفتار بیماران، شیوه تجویز پزشکان، مشاوره داروسازان و نحوه اطلاع‌رسانی رسانه‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین، ارتقای سواد دارویی باید هم به افزایش آگاهی مردم درباره مصرف صحیح دارو و پرهیز از خوددرمانی توجه داشته باشد و هم بر تجویز مبتنی بر شواهد علمی، پرهیز از درمان‌های غیرضروری و رعایت ملاحظات تخصصی در نسخه‌نویسی تأکید کند.
وی افزود: آمار فروش دارو می‌تواند به شناخت بهتر رفتار سلامت جامعه و شناسایی اولویت‌های آموزشی کمک کند. بر همین اساس، موضوعاتی مانند مصرف منطقی دارو، پیشگیری از بیماری‌های مزمن، مقابله با مقاومت میکروبی، اصلاح باورهای نادرست درباره سرم‌درمانی، ارتقای سواد دارویی و حمایت از بیماران نیازمند داروهای تخصصی باید در برنامه‌های فرهنگ‌سازی مورد توجه قرار گیرد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو خاطرنشان کرد: این سازمان در کنار وظایف تخصصی نظارتی، تأمینی و تنظیم‌گری، ظرفیت مؤثری برای مشارکت در ارتقای سواد سلامت و دارویی جامعه دارد. در این مسیر، همکاری رسانه‌ها، دانشگاه‌های علوم پزشکی، انجمن‌های علمی، داروسازان و سایر گروه‌های مرجع برای انتقال پیام‌های معتبر و اصلاح رفتارهای مرتبط با تجویز و مصرف دارو اهمیت زیادی دارد.
هاشمی در پایان تأکید کرد: بازار دارویی کشور می‌تواند تصویری از تحولات اجتماعی، سبک زندگی، الگوی بیماری‌ها و انتظارات مردم از نظام سلامت ارائه دهد؛ بهره‌گیری هوشمندانه از این داده‌ها نیز زمینه طراحی سیاست‌های مؤثرتر در حوزه سلامت و ارتقای کیفیت زندگی جامعه را فراهم می‌کند.
منبع: خبرگزاری مهر