عصر قم - ابراهیمی گفت: فراهم‌کردن فرصت تجربه ارزشمندی، واگذاری مسئولیت متناسب با توانایی‌ها و احترام به شخصیت و استقلال نوجوان، از راهکارهای مهم پرورش عزت‌نفس در فرزندان است.
به گزارش سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، در سومین نشست از سلسله‌نشست‌های مهارت ارتباط و همدلی در خانواده «خانه گفت‌وگو» با عنوان «رویکردهای تربیتی در پرورش عزت‌نفس نوجوان» کانال پاسخ‌سرای مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان با حضور زهرا ابراهیمی، کارشناس اخلاق دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان، استاد حوزه و فعال رسانه‌ای، به پرسش‌های مخاطبان درباره چالش‌های تربیتی دوران نوجوانی با رویکرد عزت نفس پاسخ داده شد.
ابراهیمی با اشاره به اهمیت عزت‌نفس در دوران نوجوانی گفت: تقویت این ویژگی صرفاً با گفتن جملاتی مانند «تو ارزشمندی» یا تعریف و تمجید از فرزند محقق نمی‌شود، بلکه والدین باید زمینه‌ای فراهم کنند تا نوجوان ارزشمندی خود را در عمل تجربه کند.
وی با اشاره به راهکارهای تقویت این ویژگی در نوجوانان افزود: سپردن مسئولیت‌های متناسب با توانایی‌ها و ظرفیت‌های نوجوان، فراهم‌کردن فرصت فعالیت و تجربه‌کردن و توجه به استعدادها و علاقه‌مندی‌های او می‌تواند به شکل‌گیری این تجربه کمک کند.
این کارشناس اخلاق و تربیت همچنین تأکید کرد که تعریف‌های اغراق‌آمیز، نادیده‌گرفتن خطاها یا برچسب‌زدن به فرزند، جایگزین مناسبی برای فراهم‌کردن فرصت رشد و تجربه موفقیت نیست.
وقتی تربیت به تحمیل تبدیل می‌شود
ابراهیمی با تأکید بر ضرورت توجه به شخصیت نوجوان، نسبت به شیوه‌هایی از تربیت دینی که بر اجبار و نظارت مداوم استوارند، هشدار داد.
وی توضیح داد: فشار برای انجام رفتارهای دینی، بدون فراهم‌کردن زمینه شناخت و درک، ممکن است به‌جای تقویت عزت‌نفس، به آن آسیب بزند.
این کارشناس اخلاق و تربیت خاطرنشان کرد که وظیفه والدین تنها واداشتن فرزند به انجام رفتارهای مورد انتظار نیست، بلکه باید به رشد شناخت، درک ارزشمندی خود و شکل‌گیری آگاهی درونی او کمک کنند.
ابراهیمی در ادامه، خودانتقادی شدید، نارضایتی از ظاهر، ترس از شکست، پرهیز از پذیرفتن مسئولیت‌های تازه و وابستگی افراطی به تأیید دیگران را از جمله نشانه‌هایی دانست که در بررسی وضعیت عزت‌نفس نوجوان باید مورد توجه قرار گیرند.
وی همچنین با اشاره به تأثیر رفتار والدین بر نگاه نوجوان به خود، گفت: مقایسه نوجوان با دیگران و به‌کاربردن برچسب‌هایی مانند «ناتوان» یا حتی نسبت‌دادن ویژگی‌هایی فراتر از توانایی واقعی او می‌تواند در شکل‌گیری نگاه نوجوان به خود اثر منفی بگذارد.
این کارشناس اخلاق و تربیت تأکید کرد که والدین باید به‌جای قضاوت‌های کلی، به توانایی‌ها، نیازها و شرایط واقعی فرزند توجه کنند.
احترام به نوجوان، به معنای نادیده‌گرفتن خطاها نیست
ابراهیمی با اشاره به اهمیت حفظ حریم شخصی نوجوان گفت: خطاهای فرزند نباید در جمع یا نزد دیگران آشکار شود.
وی در عین حال تأکید کرد که والدین می‌توانند خطا را بررسی کنند، درباره آن بازخورد بدهند و پیامدهای متناسبی در نظر بگیرند، بی‌آنکه شخصیت نوجوان را زیر سؤال ببرند یا او را در معرض تحقیر قرار دهند.
این کارشناس اخلاق و تربیت همچنین بر ضرورت برخورد سنجیده با اشتباهات فرزندان تأکید کرد و گفت: نوجوان باید فرصت داشته باشد احساسات خود را مدیریت کند، درباره تجربه‌اش بیندیشد و برای اصلاح رفتار خود اقدام کند.
ابراهیمی با اشاره به اهمیت مرزبندی روشن در تربیت نوجوان اظهار کرد: برخورد مناسب با نوجوان نه به معنای رهاکردن او و بی‌توجهی به خطاهایش است و نه به معنای واکنش‌های شتاب‌زده و کنترل همه‌جانبه رفتار او.
وی افزود: والدین باید ضمن مشخص‌کردن انتظارات و حدود رفتاری، متناسب با سن و توانایی فرزند به او فرصت تصمیم‌گیری، پذیرش مسئولیت و اصلاح اشتباهات را بدهند.
این کارشناس اخلاق و تربیت همچنین نظرخواهی از نوجوان در تصمیم‌های خانوادگی را مورد تأکید قرار داد؛ چراکه این کار می‌تواند به او نشان دهد که دیدگاهش جدی گرفته می‌شود و در خانواده جایگاه دارد.
خانواده و مدرسه؛ دو ضلع مهم در پرورش عزت‌نفس
ابراهیمی در بخش دیگری از این نشست، به نقش خانواده و مدرسه در شکل‌گیری عزت‌نفس نوجوان پرداخت و گفت: برخوردهای تحقیرآمیز، برچسب‌زدن به دانش‌آموزان و بی‌توجهی به شرایط فردی آنان می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات تربیتی شود.
وی با اشاره به اقداماتی که می‌تواند به حمایت بهتر از نوجوانان کمک کند، تعامل سازنده میان خانواده و مدرسه، توجه به رفتارهای پرخطر، اطلاع‌رسانی مناسب به والدین و پیگیری مسائل دانش‌آموزان را از جمله موارد قابل توجه در این زمینه برشمرد.
ابراهیمی در ادامه به تأثیر فضای مجازی و تأییدطلبی نوجوانان اشاره کرد و گفت: نیاز به دیده‌شدن و پذیرفته‌شدن، مقایسه خود با دیگران و تلاش برای جلب تأیید مخاطبان می‌تواند بر تجربه نوجوان از ارزشمندی خود اثر بگذارد.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش سواد رسانه‌ای، توجه خانواده‌ها و مدارس به این موضوع و کمک به نوجوانان برای شناخت استعدادها و علایقشان را ضروری دانست.
این کارشناس اخلاق و تربیت همچنین تشویق نوجوان به تولید محتوای متناسب با توانایی‌هایش را در برابر مصرف منفعلانه محتوا و مقایسه مداوم خود با دیگران مطرح کرد و آن را فرصتی برای بروز مهارت‌ها و تجربه توانمندی‌های نوجوان دانست.
پرورش عزت‌نفس با شناخت، مسئولیت و احترام
ابراهیمی در جمع‌بندی مباحث این نشست، بر اهمیت فراهم‌کردن فرصت تجربه ارزشمندی، واگذاری مسئولیت، برخورد واقع‌بینانه با خطاها و احترام به شخصیت و استقلال نوجوان در پرورش عزت‌نفس تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها در کنار تعیین مرزهای تربیتی، باید فضایی فراهم کنند که فرزند بتواند توانایی‌های خود را بشناسد، تجربه کند، اشتباه کند و برای اصلاح مسیر خود فرصت داشته باشد.
در پایان، چند کتاب از جمله «آزادی معنوی» و «تعلیم و تربیت در اسلام» از شهید مرتضی مطهری، «نامه‌های بلوغ» از علی صفایی حائری و «عزت نفس معنوی» از محمد فرهوش، به‌عنوان منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر معرفی شد.