عصر قم - با وجود شریعت‌ستیزی رضاخان و حکومت پهلوی در برهه‌ای از تاریخ معاصر و همچنین موج مارکسیسم در ایران، جامعه واکنش معکوس و مقاومت دینی را در پی می‌گیرد و مشهد در این مرحله سرنوشت‌ساز، مرکز آغاز حرکت‌های دینی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) - ابنا - از مشهد مقدس ؛ خراسان و مشهد به برکت مرقد مطهر امام رضا علیه السلام در دوره معاصرکانون آغاز حرکت‌های دینی پرامتداد در مکتب اهل‌بیت(ع) بوده است.
خراسان از دوران ائمه اطهار(ع)، پهنه بروز هسته‌ها و جریان‌های شیعی و هوادار اهل‌بیت(ع) بوده است. حرکت ابومسلم خراسانی از قیام‌های مشهور در اذهان شیعیان است که با ادعای حمایت از اهل‌بیت(ع) صورت پذیرفت.
در روایات و منابع کهن شیعه، احادیث معتبر و متعددی از رفت و آمد شیعیان از خراسان به مدینه و مراکز خلافت برای ملاقات با امامان یا رساندن نامه و پرسش‌ها و وجوهات‌شان به آنها حکایت دارد.
حضور امام رضا علیه‌السلام در خراسان، استقرار شیعه را در این دیار، وسعت می‌بخشد و نقطه عطفی در تاریخ تشیع می‌گردد و خراسان را به منزلگاه اهل‌بیت(ع) در شرق جهان اسلام تبدیل می‌نماید.
در قرون میانه اسلامی برپایی برخی حکومت‌های شیعی مانند سربداران در سبزوارِ خراسان و درخواست آنها از علمای تراز اول شیعه در جهان اسلام مانند شهید اول برای کسب دستورالعمل اداره زندگی و جامعه از دیگر نقاط شاخص از نقش خراسان در ترویج مکتب اهل‌بیت(ع) است.
این روند با تشکیل سلسله مقتدر صفویه و رسمیت یافتن مذهب تشیع در سراسر ایران وارد مرحله تازه‌ای می‌شود و در این مقطع، توجه به خراسان به عنوان یکی از اعتاب مقدسه و مرکز زیارتی شیعیان با مرمت و عمران حرم امام رضا(ع) و مسیرهای منتهی به آن، رونق مضاعف می‌یابد و با هجرت عالمانی همچون شیخ حر عاملی یا شیخ بهایی و توجه آنان به خراسان به یک مهد علمی تبدیل می‌شود.
همه اینها نمونه‌هایی از زیربناهای تاریخی جایگاه دینی مشهد و خراسان است. بر این اساس در دوران معاصر با گسترش اندیشه بازگشت به اسلام در جهان اسلام، توجه به دینداری رشد روزافزونی پیدا می‌کند و مشهد نیز سهم خود را ایفاء می‌نماید.
با وجود شریعت‌ستیزی رضاخان و حکومت پهلوی در برهه‌ای از تاریخ معاصر و همچنین موج مارکسیسم در ایران، جامعه واکنش معکوس و مقاومت دینی را در پی می‌گیرد و مشهد در این مرحله سرنوشت‌ساز، مرکز آغاز حرکت‌های دینی می‌شود. حضور آیت‌الله العظمی میلانی از مراجع بزرگ دینی در این دوره بر اهمیت مشهد می‌افزاید و همین بسترها، اقدامات و پدیده‌های متنوعی از دینداری را حمایت و تقویت می‌کند.
دو جریان قوی و مستمر توجه و توسل به امام زمان(عج) با قرائت هفتگی دعای ندبه در هر صبح جمعه و نیز شکل‌گیری عزاداری برای حضرت فاطمه زهرا(س) در قالب سه دهه، مقارن با سه روایت تاریخی شهادت آن حضرت، از مشهدالرضا و جوار حرم مطهر معین الضعفاء آغاز می‌شود و تا انقلاب اسلامی و بعد از آن تا امروز بدون توقف استمرار می‌یابد.
اکنون دعای ندبه و عزاداری فاطمیه از شعائر قطعی شیعیان نه تنها در ایران بلکه جهان تشیع به شمار می‌رود. این سخن به معنای بی‌سابقه بودن یا فقدان اجرای این شعائر در دیگر نقاط ایران و جوامع شیعه نیست اما دست کم مشهد توانست به شعائر مهدوی و فاطمی رونق و توجه دهد.
عشق و ارادت به خاندان اهل‌بیت در سراسر ایران اسلامی قرن‌ها جاری است و قطعا عزای فاطمیه در سه مناسبت آن در گوشه و کنار این سرزمین همه ساله برپا بوده است اما مشهد بر روی شعائر مرتبط با مهدویت و نیز حضرت زهرا(س) از گذشته متمرکز بود و با دعوت مراجع عظام تقلید در قم مانند حضرت آیت‌الله العظمی وحید خراسانی و نیز مرحوم آیت‌الله العظمی فاصل لنکرانی و حضرت آیت‌الله العظمی شیخ جواد تبریزی، عزای فاطمی گسترش چشمگیری پیدا می‌کند.
بعد از دعوت مراجع عظام تقلید و تعیین یک روز تعطیل رسمی برای سالروز شهادت دختر رسول خدا(ص)، دسته‌های عزاداری در مشهد بصورت بی‌سابقه‌ای بیرون آمدند و به عزاداری به مانند ایام دهه نخست محرم و عاشوراء و ایام شهادت امام رضا(ع) پرداختند. این سنت همچنان برقرار است و باقوت ادامه دارد.
در این میان روضه حضرت آیت‌الله مرتضوی از علمای شاخص حوزه علمیه مشهد و از شاگردان برجسته امام خمینی(ره) و مرحوم آیت‌الله العظمی خوبی(ره) از مجالس پرسابقه فاطمیه به روایت هفتاد و پنج روز در مشهد مقدس است.
در حرم مطهر امام رضا(ع) نیز ویژه برنامه‌های عزاداری و معرفت‌افزایی به این مناسبت در حال برگزاری است و در قالب‌های سخنرانی، حلقه‌های معرفت و کتابخوانی و مخصوص بانوان اجرا می‌گردد.
علاوه بر اینها در تمامی محلات مشهد، مراسم عزاداری برای حضرت صدیقه طاهره(س) برپا است اما آنچه امسال این مناسبت را متمایز کرده است تبدیل شدن تجمعات شبانه مردم مبعوث شده مشهدالرضا به روضه‌های حضرت زهرا(س) است. این در حالی است که تجمعات شبانه مردم مقاوم مشهد در حدود 250 گردهمآیی در نقاط مختلف شهر برآورد می‌شود.
موکب‌هایی مردمی در تجمعات دفاع از ایران و اسلام نیز در این روزها تلاش می‌کنند تا خدمات متناسبی عرضه کنند و با دریافت نذورات مرتبط با حضرت فاطمه(س)، یاد و نام مدافع ولایت را زنده نگه می‌دارند.