عصر قم - مدیر حوزه های علمیه خواهران در کارگاه تخصصی «اخلاق و تمدن» بی‌توجهی به شأن اخلاقی انسان‌ها را زمینه‌ساز فجایع بشری دانست.
به گزارش سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور، در کارگاه تخصصی اردوی علمی اعضای هسته پژوهشی حوزه علمیه خواهران استان با محوریت «اخلاق و تمدن»، با تبیین رابطه دوسویه اخلاق و تمدن، نقش ارزش‌های اخلاقی را در شکل‌دهی به سبک زندگی، استحکام نهادهای اجتماعی و حفظ کرامت انسانی تشریح کرد.
وی در این کارگاه که با هدف بررسی ابعاد مختلف ارتباط میان اخلاق و تمدن برگزار شد، با اشاره به اهمیت مطالعات میان‌رشته‌ای در شناخت مسائل اجتماعی و تمدنی اظهار کرد: بررسی تمدن بدون شناخت مبانی اخلاقی و چگونگی تأثیرگذاری آن‌ها بر رفتارهای فردی و جمعی، نمی‌تواند تصویری جامع از عوامل شکل‌گیری و استمرار تمدن‌ها ارائه دهد؛ چراکه اخلاق از عوامل بنیادین سامان‌دهی زندگی اجتماعی و جهت‌دهنده به حرکت جوامع انسانی است.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور با تأکید بر اینکه اخلاق صرفاً به توصیه‌های فردی و بایدونبایدهای رفتاری محدود نمی‌شود، افزود: نظام ارزش‌ها، پسندها و ناپسندها، ترجیحات، آرزوها و معیارهای داوری افراد، تحت تأثیر مبانی اخلاقی شکل می‌گیرد و این مؤلفه‌ها در مقیاس اجتماعی، سبک زندگی و جهت‌گیری فرهنگی و تمدنی یک جامعه را رقم می‌زنند.
وی با تبیین تأثیر اخلاق بر دو عرصه «عامل» و «ساختار» در تحولات اجتماعی خاطرنشان کرد: اخلاق از یک‌سو بر اراده، انتخاب‌ها و رفتار کنشگران اجتماعی اثر می‌گذارد و از سوی دیگر، در شکل‌گیری و کارکرد ساختارها و نهادهای اجتماعی نقش دارد. از این منظر، اخلاق را باید یکی از نیروهای محرک تمدن‌سازی دانست که هم در سطح رفتارهای فردی و هم در سطح نظم اجتماعی اثرگذار است.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده در ادامه، اقتصاد، سیاست، حقوق، خانواده، تعلیم و تربیت و دین‌ورزی را از عرصه‌های تأثیرپذیر از مبانی اخلاقی برشمرد و تصریح کرد: نظام اقتصادی و سیاسی هر جامعه از ارزش‌ها و جهت‌گیری‌های اخلاقی تأثیر می‌پذیرد و نظام حقوقی نیز نمی‌تواند مستقل از بنیان‌های اخلاقی مورد بررسی قرار گیرد. همچنین، کیفیت روابط انسانی، شیوه تربیت نسل‌ها و چگونگی انتقال ارزش‌های فرهنگی، با جایگاه اخلاق در جامعه ارتباطی عمیق دارد.
وی با اشاره به جایگاه خانواده در تداوم و پایداری تمدن‌ها بیان کرد: خانواده یکی از بنیادی‌ترین نهادهای اجتماعی و بستر انتقال ارزش‌ها میان نسل‌هاست و استحکام آن به کیفیت روابط اخلاقی و پایبندی اعضای خانواده به مسئولیت‌ها و ارزش‌های انسانی وابستگی دارد. تضعیف مبانی اخلاقی در این نهاد می‌تواند بر سایر بخش‌های حیات اجتماعی نیز اثر بگذارد.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور همچنین با تشریح رابطه دوسویه اخلاق و تمدن یادآور شد: همان‌گونه که اخلاق در شکل‌گیری تمدن و ساختارهای اجتماعی نقش دارد، تمدن نیز بر شکل‌گیری هویت اخلاقی افراد تأثیر می‌گذارد. سنت‌ها، رویه‌های اجتماعی و الگوهای فرهنگی هر جامعه می‌توانند بر نحوه ابراز احساسات، قضاوت‌های اخلاقی و برداشت افراد از درست و نادرست اثرگذار باشند؛ بنابراین، اخلاق و تمدن در ارتباطی متقابل و پیوسته قرار دارند.
وی با اشاره به نقش «ناخودآگاه جمعی» در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی توضیح داد: بخشی از نگرش‌ها و گرایش‌های اخلاقی در لایه‌های عمیق فرهنگ و هویت جمعی جوامع ریشه دارد و بدون آنکه همواره به‌صورت آگاهانه مورد توجه قرار گیرد، بر تصمیم‌ها و کنش‌های افراد اثر می‌گذارد. توجه به این لایه‌های فرهنگی برای شناخت دقیق‌تر تحولات اخلاقی و تمدنی ضروری است.
شأن اخلاقی انسان؛ مرز میان تمدن و توحش
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور در بخش دیگری از سخنان خود، با تمرکز بر مفهوم «شأن اخلاقی» و ضرورت به‌رسمیت‌شناختن کرامت انسان‌ها، سلب شأن اخلاقی از دیگران را از زمینه‌های مهم شکل‌گیری خشونت‌ها و جنایت‌های بزرگ بشری دانست.
وی با اشاره به نمونه‌هایی همچون برده‌داری در تاریخ و جنایت‌های جاری علیه مردم فلسطین تأکید کرد: هنگامی که یک فرد یا جامعه، دیگری را از دایره انسان‌های برخوردار از شأن و کرامت خارج می‌کند، زمینه توجیه رفتارهای غیرانسانی و بی‌تفاوتی در برابر رنج و آسیب او فراهم می‌شود. در چنین شرایطی، حتی وجدان جمعی نیز ممکن است در برابر رنج انسان‌ها حساسیت خود را از دست بدهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با تأکید بر ضرورت بازشناسی جایگاه اخلاق در مطالعات تمدنی خاطرنشان کرد: شناخت ریشه‌های اخلاقی رفتارهای فردی و اجتماعی و بررسی تأثیر ساختارهای تمدنی بر نگرش انسان‌ها، می‌تواند به درک عمیق‌تر بحران‌های جوامع و شناسایی زمینه‌های شکل‌گیری یا تضعیف ارزش‌های انسانی کمک کند.