عصر قم - تبریز- ائمه جمعه چاراویماق، اهر و سهند در پیام‌های جداگانه‌ای ضمن تبریک انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری صدر، بر تحول حوزوی و پاسخگویی به شبهات نسل جوان تأکید کردند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین علی مطهری صدر به عنوان مدیر حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی، با واکنش و استقبال جمعی از ائمه جمعه استان همراه شد؛ پیام‌هایی که اگرچه در قالب تبریک و آرزوی توفیق برای مدیر جدید صادر شده‌اند، اما در متن آنها مجموعه‌ای از مطالبات و اولویت‌های مهم برای آینده حوزه‌های علمیه استان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
ائمه جمعه چاراویماق، اهر و شهر سهند در این پیام‌ها، ضمن اشاره به سوابق و تجربیات حوزوی و تبلیغی حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری صدر، مدیریت جدید حوزه‌های علمیه استان را فرصتی برای تقویت روندهای آموزشی، تربیتی، پژوهشی و تبلیغی دانسته و بر ضرورت استفاده حداکثری از ظرفیت‌های علمی و انسانی حوزه تأکید کردند.
بررسی محورهای مطرح‌شده در این پیام‌ها نشان می‌دهد که ارتقای کیفیت آموزش، تربیت طلاب توانمند، تحقق حوزه تراز انقلاب، پاسخگویی به مسائل جدید و تقویت پیوند حوزه با نیازهای واقعی جامعه از جمله مهم‌ترین انتظارات مطرح‌شده از مدیریت جدید حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی است.
از مدیریت جدید چه انتظاری می‌رود؟
حجت‌الاسلام علی شیخ‌علیزاده، امام جمعه چاراویماق، حجت‌الاسلام جلیل جلیلی، امام جمعه اهر و امام جمعه شهر سهند، در پیام‌های جداگانه خود ضمن تبریک انتصاب مدیر جدید حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی، بر ظرفیت‌های موجود برای تقویت جایگاه علمی و تبلیغی حوزه‌های استان تأکید کردند.
در این پیام‌ها، حضور مدیری با تجربه در عرصه‌های حوزوی و تبلیغی، زمینه‌ای برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود و حرکت در مسیر برنامه‌های تحولی عنوان شده است.
آنچه در این میان اهمیت دارد، تبدیل ظرفیت‌ها و مطالبات موجود به برنامه‌هایی مشخص و عملیاتی است؛ برنامه‌هایی که بتواند همزمان چند عرصه مهم از فعالیت حوزه، از آموزش و پژوهش گرفته تا تربیت، تبلیغ و ارتباط با جامعه را پوشش دهد.
اصلاح ساختار آموزشی؛ نخستین گام تحول
یکی از مهم‌ترین محورهای مشترک در پیام‌های ائمه جمعه، ضرورت اصلاح و ارتقای ساختار آموزشی حوزه‌های علمیه است.
حوزه علمیه برای ایفای نقش مؤثر خود در جامعه، نیازمند نظام آموزشی پویا، روزآمد و متناسب با نیازهای علمی و فرهنگی زمان است. در این چارچوب، ارتقای کیفیت آموزش، تقویت بنیه علمی طلاب، توجه به روش‌های نوین آموزشی و استفاده از ظرفیت اساتید برجسته می‌تواند بخشی از مسیر تحول در حوزه باشد.
تربیت طلبه‌ای که علاوه بر تسلط بر مبانی و معارف اسلامی، قدرت تحلیل مسائل روز، مهارت گفت‌وگو با مخاطبان و توان پاسخگویی به پرسش‌های جدید را داشته باشد، یکی از ضرورت‌های مهم نظام آموزشی حوزه به شمار می‌رود.
بر همین اساس، اصلاح ساختار آموزشی نباید صرفاً به تغییر برخی فرآیندهای اداری یا آموزشی محدود شود، بلکه باید در نهایت به ارتقای کیفیت تربیت علمی و فکری طلاب منجر شود.
حوزه تراز انقلاب؛ از شعار تا برنامه
یکی دیگر از محورهای مورد تأکید ائمه جمعه، حرکت حوزه‌های علمیه استان در مسیر تحقق حوزه تراز انقلاب اسلامی است.
حوزه تراز انقلاب، در این چارچوب، حوزه‌ای است که ضمن پایبندی به مبانی اصیل علمی و دینی، نسبت به مسائل جامعه نیز حساس و پاسخگو باشد و بتواند در عرصه‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد.
از این منظر، حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، تبلیغی و فرهنگی موجود، نقش پررنگ‌تری در عرصه هدایت فکری و فرهنگی جامعه ایفا کنند.
توجه به مطالبات رهبر معظم انقلاب درباره حوزه‌های علمیه، تقویت روحیه علمی و انقلابی، افزایش ارتباط با نسل جوان و حضور فعال‌تر در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های دوره جدید مورد توجه قرار گیرد.
مسئله‌ای به نام «مسائل مستحدثه»
اما در کنار ساختار آموزشی، یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد تأکید در پیام‌های ائمه جمعه، ضرورت پاسخگویی حوزه به مسائل مستحدثه است؛ مسئله‌ای که امروز بیش از گذشته اهمیت یافته است.
نسل جدید با پرسش‌هایی مواجه است که بسیاری از آنها در دهه‌های گذشته با چنین گستردگی و سرعتی مطرح نبوده‌اند. پرسش‌های اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی جدید، در کنار گسترش فضای مجازی و دسترسی گسترده به اطلاعات، ضرورت حضور فعال‌تر و علمی‌تر حوزه‌های علمیه در عرصه پاسخگویی را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، صرف ارائه پاسخ‌های کلی نمی‌تواند نیاز مخاطب امروز را برطرف کند. پاسخگویی مؤثر نیازمند پژوهش، شناخت دقیق مسئله، ادبیات مناسب و توان گفت‌وگو با مخاطب است از این رو، تربیت طلابی که با مسائل روز جامعه آشنایی داشته باشند و بتوانند در فضایی منطقی و مستدل با پرسش‌ها و شبهات مواجه شوند، یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های حوزه‌های علمیه در شرایط کنونی محسوب می‌شود.
نسل جوان؛ مخاطب اصلی تحول در تبلیغ
بخش مهم دیگری از این رویکرد، به نحوه ارتباط حوزه با نسل جوان بازمی‌گردد نسل جوان امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض انواع روایت‌ها، اطلاعات و دیدگاه‌های مختلف قرار دارد. در چنین فضایی، ارتباط مؤثر با این نسل نیازمند شناخت زبان، دغدغه‌ها و مسائل ذهنی آنان است.
حوزه‌های علمیه می‌توانند با تقویت آموزش‌های تبلیغی و مهارتی، زمینه حضور مؤثرتر طلاب در مدارس، دانشگاه‌ها، مساجد، مراکز فرهنگی و فضای مجازی را فراهم کنند در واقع، اگر قرار است حوزه در پاسخگویی به مسائل فکری جامعه نقش‌آفرین باشد، باید بتواند میان دانش حوزوی و زبان مخاطب امروز ارتباط برقرار کند.
این مسئله، اهمیت تربیت مبلغانی را دوچندان می‌کند که در کنار برخورداری از دانش دینی، با اقتضائات اجتماعی و فرهنگی روز نیز آشنا باشند.
تقویت پیوند حوزه و جامعه
از دیگر محورهای قابل توجه در پیام‌های ائمه جمعه، ضرورت تقویت پیوند حوزه‌های علمیه با جامعه و نیازهای واقعی مردم است حوزه علمیه در طول تاریخ، نهادی اجتماعی و مرتبط با زندگی مردم بوده است و استمرار این ارتباط در شرایط جدید نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
شناخت مسائل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم، توجه به آسیب‌های اجتماعی و حضور فعال در عرصه‌های فرهنگی می‌تواند به حوزه کمک کند تا مسائل جامعه را دقیق‌تر بشناسد و پاسخ‌های متناسب‌تری ارائه دهد.
در این مسیر، مساجد و ائمه جماعات نیز می‌توانند به عنوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های اتصال حوزه و جامعه، نقش مؤثری در انتقال مسائل و دغدغه‌های مردم به بدنه حوزه داشته باشند.
ظرفیت بزرگی که نباید نادیده گرفته شود
آذربایجان شرقی از ظرفیت قابل توجهی در حوزه‌های علمیه، اساتید، فضلا، طلاب، روحانیون و مجموعه‌های فرهنگی برخوردار است؛ ظرفیتی که می‌تواند پشتوانه مهمی برای اجرای برنامه‌های تحولی باشد استفاده از تجربه اساتید و پیشکسوتان، میدان دادن به نیروهای جوان و نخبه، تقویت پژوهش‌های کاربردی و ایجاد تعامل میان مدارس و مراکز حوزوی استان می‌تواند به افزایش هم‌افزایی در مجموعه حوزه منجر شود.
در این میان، شناسایی نقاط قوت و ضعف مدارس علمیه و طراحی برنامه‌های متناسب با اقتضائات هر شهرستان نیز می‌تواند به تحقق بهتر اهداف مدیریت جدید کمک کند.
تحول بدون پژوهش امکان‌پذیر نیست
یکی از الزامات دیگر تحول در حوزه‌های علمیه، توجه جدی به پژوهش‌های مسئله‌محور است.
جامعه امروز با مسائل متنوعی مواجه است که برای پاسخگویی به آنها نیازمند پژوهش‌های دقیق و کاربردی هستیم. حوزه‌های علمیه می‌توانند با هدایت ظرفیت پژوهشی طلاب و فضلا به سمت مسائل واقعی جامعه، فاصله میان پژوهش‌های حوزوی و نیازهای روز را کاهش دهند.
پژوهش درباره مسائل فرهنگی و اجتماعی، موضوعات مرتبط با نسل جوان، مسائل نوپدید فضای مجازی و دیگر موضوعات مورد نیاز جامعه می‌تواند به افزایش قدرت پاسخگویی حوزه کمک کند از سوی دیگر، پیوند میان پژوهش و آموزش نیز می‌تواند سبب شود طلبه در فرآیند تحصیل، از همان ابتدا با مسئله‌محوری و روش تحقیق آشنا شود.
تربیت طلبه برای میدان واقعی جامعه
تحول در حوزه در نهایت باید خود را در تربیت نیروی انسانی توانمند نشان دهد.
طلبه‌ای که وارد عرصه تبلیغ، آموزش، پژوهش یا فعالیت اجتماعی می‌شود، باید مجموعه‌ای از توانمندی‌ها را در اختیار داشته باشد؛ از دانش عمیق دینی گرفته تا قدرت تحلیل، مهارت ارتباطی، شناخت مسائل جامعه و توانایی پاسخگویی به شبهات این موضوع ضرورت بازنگری مستمر در برنامه‌های تربیتی و آموزشی را بیشتر می‌کند.
حوزه‌های علمیه می‌توانند با شناسایی نیازهای واقعی عرصه تبلیغ و جامعه، برنامه‌های آموزشی و تربیتی خود را به سمت تربیت نیروهایی سوق دهند که آمادگی بیشتری برای حضور در میدان‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی داشته باشند.
لزوم تدوین نقشه راه برای دوره جدید
صدور پیام‌های متعدد از سوی ائمه جمعه استان، علاوه بر جنبه تبریک، می‌تواند نشانه‌ای از اهمیت دوره جدید مدیریت حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی و انتظارات موجود از این مدیریت باشد.
در این شرایط، تدوین یک نقشه راه روشن برای دوره جدید می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ نقشه‌ای که در آن اولویت‌های آموزشی، پژوهشی، تربیتی و تبلیغی مشخص شده و برای هر بخش، اهداف و شاخص‌های قابل ارزیابی تعریف شود همچنین ارزیابی مستمر عملکرد مدارس و برنامه‌ها، استفاده از نظرات اساتید و فضلا و توجه به بازخورد طلاب می‌تواند به اصلاح مستمر برنامه‌ها کمک کند.
هم‌افزایی؛ حلقه مفقوده بسیاری از برنامه‌ها
تحول در حوزه‌های علمیه تنها با اقدامات یک مجموعه یا یک مدیر محقق نمی‌شود و نیازمند همکاری مجموعه‌ای از نهادها و ظرفیت‌های حوزوی و فرهنگی است همکاری میان مدارس علمیه، اساتید، فضلا، ائمه جمعه، ائمه جماعات، مراکز فرهنگی و تبلیغی و سایر مجموعه‌های مرتبط می‌تواند به ایجاد یک جریان هماهنگ برای تحقق اهداف حوزه کمک کند.
در این میان، پیام‌های صادرشده از سوی ائمه جمعه استان می‌تواند بستری برای تقویت همین هم‌افزایی و گفت‌وگو درباره آینده حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی باشد.
تأکید بر حفظ هویت حوزوی در کنار روزآمدی
تحول آموزشی و ساختاری، به معنای فاصله گرفتن از هویت تاریخی و علمی حوزه نیست؛ بلکه هدف آن می‌تواند تقویت همان هویت در مواجهه با نیازهای جدید باشد حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی از پیشینه علمی و فرهنگی قابل توجهی برخوردارند و استفاده از این میراث، در کنار توجه به اقتضائات روز، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری الگویی متوازن از حوزه سنتی، پویا و پاسخگو باشد.
در این نگاه، حفظ عمق علمی و اخلاقی حوزه در کنار توجه به مهارت‌های جدید، پژوهش‌های کاربردی و شیوه‌های نوین تبلیغ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
امید به فصل تازه در حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی
ائمه جمعه چاراویماق، اهر و شهر سهند در پیام‌های خود ضمن تبریک انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری صدر، برای وی در مسئولیت جدید آرزوی موفقیت کردند و ابراز امیدواری کردند این انتصاب منشأ خیر و برکت برای حوزه‌های علمیه استان باشد.
در بخشی از این پیام‌ها آمده است:
«بی‌تردید این انتصاب که نویدبخش حرکتی نوین در دستگاه تعلیم و تربیت دینی استان است، زمینه را برای تعمیق معارف اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و تقویت پیوند حوزه با نیازهای جامعه فراهم خواهد آورد. امید است در سایه عنایات حضرت ولی‌عصر(عج)، شاهد رشد و بالندگی روزافزون حوزه‌های علمیه در مسیر خدمت به اسلام و انقلاب اسلامی باشیم.
این پیام‌ها در مجموع، بر مجموعه‌ای از اولویت‌های مشترک تأکید دارند؛ اصلاح ساختار آموزشی، ارتقای کیفیت تربیت طلاب، تقویت پژوهش، پاسخگویی به مسائل مستحدثه، توجه به نسل جوان، تحقق حوزه تراز انقلاب و تقویت پیوند حوزه با جامعه.
اکنون مدیریت جدید حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی در شرایطی فعالیت خود را آغاز می‌کند که توجه به این اولویت‌ها و تبدیل آنها به برنامه‌های مشخص و عملیاتی می‌تواند مسیر فعالیت‌های آینده حوزه را ترسیم کند از سوی دیگر، بهره‌گیری از ظرفیت گسترده اساتید، فضلا و طلاب استان و ایجاد فضای هم‌افزایی میان مجموعه‌های مختلف حوزوی می‌تواند پشتوانه‌ای برای اجرای برنامه‌های تحولی باشد.
در نهایت، آنچه از مجموع پیام‌های صادرشده از سوی ائمه جمعه استان می‌توان دریافت، تأکید بر ضرورت حوزه‌ای علمی، پویا، پاسخگو، مسئله‌محور و متصل به نیازهای جامعه است؛ حوزه‌ای که ضمن صیانت از مبانی و هویت اصیل خود، بتواند برای پرسش‌های جدید جامعه پاسخ‌های مستدل، روزآمد و اقناع‌کننده ارائه دهد.
به نظر می‌رسد دوره جدید مدیریت حوزه‌های علمیه آذربایجان شرقی، از این منظر، می‌تواند فرصتی برای بازخوانی ظرفیت‌های موجود، شناسایی نیازهای جدید و طراحی برنامه‌هایی برای تقویت جایگاه علمی، تربیتی و تبلیغی حوزه در استان باشد؛ مسیری که تحقق آن نیازمند برنامه‌ریزی، هم‌افزایی و مشارکت همه ظرفیت‌های حوزوی و فرهنگی آذربایجان شرقی خواهد بود.
نویسنده: وحید نستوهی