عصر قم - عراق در تلاش است با دریافت معافیت از محدودیتهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران از گسترش پیامدهای اقتصادی توقف پروازهای میان دو کشور جلوگیری کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ دولت عراق در تلاش است برخی فرودگاههای این کشور را از محدودیتهای آمریکا علیه بخش هوانوردی ایران مستثنا کند. اقدامی که با هدف مهار پیامدهایی انجام میشود که از توقف پروازها فراتر رفته و فعالیت اقتصادی مرتبط با فرودگاهها، حملونقل و گردشگری زیارتی را در عراق، تحت تأثیر قرار داده است. آن هم در کشوری که سالانه میزبان میلیونها زائر خارجی است.
براساس گزارش پایگاه خبری «الجزیره نت»، دفتر رسانهای نخستوزیر عراق اعلام کرد که بغداد در حال گفتوگوی مستقیم با طرف آمریکایی برای مستثنا کردن برخی فرودگاهها از این اقدامات است تا پروازها به ایران به دلایلی از جمله درمان، تحصیل، زیارت و سایر امور غیرنظامی از سر گرفته شوند.
این تلاش دولت عراق همزمان با اعتراض پارلمانی در این کشور، صورت گرفته است. «محسن المندلاوی» نایبرئیس مجلس نمایندگان عراق، ممنوعیت پروازهای غیرنظامی ایران در فرودگاههای عراق را تصمیمی شتابزده و بررسینشده، توصیف کرد و گفت که اگر این تصمیم پس گرفته نشود، مجلس آماده برگزاری جلسه فوقالعاده است.
تحریمها به خدمات هوانوردی رسید
این بحران پس از اقداماتی آغاز شد که وزارت خزانهداری آمریکا در هشتم سپتامبر اعلام کرد. این اقدامات ۳۶ نهاد مرتبط با بخش هوانوردی ایران را هدف قرار داد و به گفته واشنگتن، تمام شرکتهای هواپیمایی فعال باقیمانده ایران را شامل میشد.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین سه مجوز مرتبط با هوانوردی را تعلیق کرد و به شرکتهای خارجی درباره خطرات ارائه خدمات به شرکتهای مشمول تحریم هشدار داد.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) نیز مجوزی موقت برای تسویه برخی معاملات که پیشتر مجاز بودند صادر کرد. مجوزی که اعتبار آن در ۲۳ سپتامبر پایان یافت.
مشکل عراق فقط تحریم مستقیم فرودگاهها نیست
حساسیت این اقدامات برای عراق از آنجا ناشی میشود که خطر تحریمها به شرکتهایی که خدمات لازم برای انجام پروازها را ارائه میکنند نیز سرایت کرده است.
خبرگزاری عراق گزارش داده است که برخی شرکتهای خدمات زمینی در فرودگاههای عراق به دلیل نگرانی از تحریمهای آمریکا از ارائه خدمات به هواپیماهای ایرانی خودداری کردهاند.
بنابراین، موضوع به معنای آن نیست که آمریکا مستقیماً فرودگاههای عراق را به روی پروازهای ایرانی بسته باشد. بلکه محدودیتهای اعمالشده علیه شرکتهای هواپیمایی و خطرات ناشی از رعایت مقررات تحریمی، شرکتها و نهادهای طرف معامله با این خطوط هوایی را با ریسک مواجه کرده است.
در نتیجه، خدمات ضروری برای ادامه پروازها به ایران در فرودگاههای عراق عملاً مختل شدهاند.
میلیونها زائر و بازار گسترده خدمات
اهمیت اقتصادی این پرونده به دلیل حجم رفتوآمد میان دو کشور بیشتر میشود.
علاوه بر سفر عراقیها به ایران برای درمان و تحصیل، سفرهای زیارتی یکی از عوامل اصلی تقاضا برای حملونقل، اقامت، رستورانها، خردهفروشی و سایر خدمات در شهرهایی مانند نجف، کربلا و بغداد است.
آمارهای مربوط به موسم اربعین، ابعاد این بازار را نشان میدهد.
ستاد مرکزی اربعین در دفتر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق اعلام کرده بود که در جریان موسم سال ۲۰۲۶ میلادی از آغاز ماه محرم تا زمان اعلام آمار، ۲.۱ میلیون زائر خارجی وارد عراق شدهاند و روند ورود زائران در آن زمان همچنان ادامه داشته است.
در برآوردی گستردهتر، آستان مقدس حسینی اعلام کرد حدود ۲۰ میلیون زائر در اربعین سال ۲۰۲۶ میلادی شرکت کردهاند که بیش از ۵ میلیون نفر از آنها زائران عرب و خارجی از بیش از ۱۷۲ کشور بودهاند.
با این حال، این ارقام تعداد ایرانیان یا مسافرانی را که از طریق حملونقل هوایی وارد عراق شدهاند مشخص نمیکند. همچنین تاکنون آمار رسمی جامعی که رفتوآمد هوایی مسافران میان عراق و ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی را تفکیک کند، منتشر نشده است.
از همین رو، برآورد دقیق زیان مستقیم ناشی از توقف پروازها در حال حاضر امکانپذیر نیست.
فرودگاه نجف در مرکز تأثیرات
فرودگاه نجف به دلیل ارتباط مستقیم فعالیت آن با گردشگری زیارتی، حساسیت بیشتری دارد.
بر اساس دادههای این فرودگاه، از ابتدای ماه محرم سال جاری یعنی ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶ تا اواخر همان ماه، ۱۸۷ پرواز ورودی و خروجی و بیش از ۳۲ هزار مسافر در این فرودگاه ثبت شده است.
فرودگاه نجف پس از حدود دو ماه توقف در ماه آوریل بهتدریج پروازهای بینالمللی خود را از سر گرفت. نخستین پروازهای ازسرگرفتهشده متعلق به شرکت ایرانایر و از مبدأ تهران بود.
پس از آن نیز اعلام شد که شرکت معراج برای راهاندازی پروازهایی میان تهران و مشهد با نجف آمادگی دارد.
در سطح کل عراق، فرودگاههای این کشور در ماه ژوئن ۶۶۵۸ پرواز غیرنظامی ورودی و خروجی ثبت کردند. از این تعداد، ۳۱۴۶ پرواز از طریق فرودگاه بغداد، ۱۳۸۸ پرواز از طریق اربیل و ۱۰۲۰ پرواز از طریق نجف انجام شد.
بر این اساس، فرودگاه نجف حدود ۱۵ درصد از مجموع پروازهای غیرنظامی ورودی و خروجی عراق در آن ماه را به خود اختصاص داده است.
از دست رفتن بخشی از ترافیک هوایی مرتبط با ایران به معنای کاهش فعالیتی است که فقط به درآمدهای فرودگاهی محدود نمیشود، بلکه خدمات زمینی، حملونقل و سایر خدمات مرتبط با مسافران را نیز دربر میگیرد. هرچند دادههای موجود امکان تعیین ارزش مالی دقیق این اثر را فراهم نمیکنند.
نقش حملونقل زمینی
توقف پروازها به معنای قطع رفتوآمد میان دو کشور نیست، زیرا گذرگاههای زمینی از قبل نیز بخش قابل توجهی از جریان زائران را پوشش میدهند.
پیش از اربعین سال ۲۰۲۶ میلادی، کمیته عالی زیارتهای میلیونی عراق اعلام کرده بود با طرف ایرانی درباره سازماندهی عبور ۲ هزار زائر در ساعت از مرز خسروی میان عراق و ایران توافق شده است.
همچنین قرار بود که اتوبوسهای ایرانی برای انتقال زائران به شهرهای مقدس وارد هاک عراق شوند.
بنابراین، انتظار میرود محدودیتهای هوایی بخشی از جابهجایی مسافران بین ایران و عراق را از مسیر هوایی به مسیر زمینی منتقل کند، نه اینکه لزوماً سفر میان دو کشور را متوقف کند.
با این حال، این تغییر میتواند زمان و هزینه سفر را بهویژه برای بیماران، دانشجویان و سالمندان افزایش دهد. همچنین بخشی از هزینههای سفر را از فرودگاهها، شرکتهای هواپیمایی و شرکتهای خدمات زمینی دور میکند.
تلاش عراق برای حفظ اقتصاد سفر
از این منظر، تلاش عراق برای دریافت معافیت صرفاً به دنبال ازسرگیری چند مسیر هوایی مشخص نیست.
دولت عراق تلاش میکند که یک کانال مهم برای جابهجایی افراد و همچنین اقتصاد مرتبط با زیارت و خدمات را حفظ کند، بدون آنکه شرکتها و فرودگاههای عراقی را در معرض خطر تحریمهای آمریکا قرار دهد.
در مقابل، ادامه محدودیتها میتواند به بازتوزیع فعالیت اقتصادی میان بخشهای مختلف حملونقل منجر شود و بخشی از بازار سفر میان ایران و عراق را از صنعت هوانوردی دور کند.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸