عصر قم - جماران / خبرگزاری «رویترز» به نقل از منابع نزدیک به مذاکرات گزارش داد که تهران و واشنگتن در نیویورک در حال بررسی یک توافق مرحلهای برای خروج از وضعیت جنگی هستند؛ توافقی که میتواند با بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران و لغو محاصره اقتصادی از سوی آمریکا آغاز شود، اما اختلاف بر سر اینکه کدام طرف نخست از اهرم فشار خود عقبنشینی کند، همچنان مهمترین مانع دستیابی به تفاهم است.
خبرگزاری «رویترز» در گزارشی به بررسی مذاکرات ایران و آمریکا برای دستیابی به یک توافق مرحلهای و خروج از وضعیت جنگی پرداخت و نوشت: منابع نزدیک به مذاکرات اعلام کردند که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی در نیویورک در حال بررسی مسیری مرحلهبندیشده برای خروج از وضعیت جنگی هستند؛ مسیری که شامل بازگشایی تنگه هرمز توسط تهران و لغو محاصره اقتصادی ایران از سوی واشنگتن خواهد بود.
این تنگه به اهرم اصلی چانهزنی در تلاشها برای پایان دادن به درگیری تقریباً هفتماهه میان آمریکا و ایران تبدیل شده است؛ در شرایطی که ایران به دنبال رهایی از محاصره آمریکا ـــ که اقتصادش را مختل کرده ـــ است و واشنگتن خواهان عبور آزادانه کشتیها از مسیر جهانی عرضه نفت است که اکنون توسط تهران مسدود شده است.
به گفته دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و دو منبع دیپلماتیک غربی که با رویترز گفتگو کردهاند، این مذاکرات با مانع بزرگی روبروست زیرا هیچیک از طرفین نمیخواهد نخستین کسی باشد که اهرم فشار خود را واگذار میکند؛ با این حال، در پسِ موضع ایران، درک هزینههای اقتصادی ناشی از رویارویی طولانیمدت نهفته است.
یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که محتملترین راه برای پایان دادن به این بنبست، یک توافق مرحلهبندیشده است که در آن ایران در ازای لغو محاصره اقتصادی توسط آمریکا و احتمالاً دسترسی به داراییهای مسدود شده، اجازه کشتیرانی در تنگه هرمز را صادر کند.
او در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «یکی از راههای پیش رو، حل بحران به صورت مرحلهای است. گام نخست، پایان دادن به محاصره و بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود.»
این امر مستلزم آن است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با راهکار موقت دیگری موافقت کند؛ آن هم پس از آنکه توافق اولیه پیشین در ماه ژوئیه شکست خورد. به گفته این منابع، چالش اصلی پیش روی مذاکرهکنندگان تنها ترسیم چارچوب توافق نیست، بلکه اطمینان از این است که امتیازات رد و بدل شده به اندازهای پایدار باشند که اعتماد هر دو طرف را جلب کنند.
ترامپ گفته است که معتقد است آمریکا و ایران میتوانند پس از انتخابات میاندورهای کنگره در ۳ نوامبر، به توافق برسند. یک مقام ارشد اروپایی نیز اظهار داشت که ایرانیها «فهرست بسیار بلندبالایی از مطالبات دارند.»
یک مقام کاخ سفید گفت با اینکه «ایران به شدت نیازمند توافق است، اما رئیسجمهور ترامپ دست بالا را در اختیار دارد و هر تصمیمی که به نفع ایالات متحده باشد را اتخاذ خواهد کرد.» به گفته این مقام، ترامپ همچنان «در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، آماده گفتگو با ایران» است اما نیازی به مذاکره ندارد؛ چرا که ایالات متحده با در اختیار داشتن کنترل تنگه هرمز و با توجه به اقتصاد ایران که در حال «فروپاشی» است، در «موضعی بسیار قدرتمند» قرار دارد.
این مقام مدعی شد که «تحریمهای کمرشکن» و «یکی از موفقترین محاصرههای تاریخ»، اقتصاد ایران را فلج کرده و این کشور را کاملاً بیپول ساخته است. به گفته او، ترامپ ترجیح میدهد به جای اینکه بازیچه تهران قرار گیرد، اجازه دهد روند «فروپاشی اجتنابناپذیر ایران» طی شود.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا، گفت که احتمال دستیابی به توافق پیش از انتخابات را تنها ۳۰ درصد میداند، اما هر دو طرف ممکن است دلایل قویتری برای انعقاد توافق پیش از انتخابات میاندورهای (نسبت به پس از آن) داشته باشند.
راس گفت: «این محاصره است که واقعاً ایرانیها را تحت فشار شدید قرار داده و آنها را خفه میکند.»
دستیابی به توافق پیش از انتخابات میاندورهای میتواند به نفع ترامپ باشد؛ زیرا بازگشایی تنگه هرمز میتواند تنشها در خلیج فارس را کاهش دهد، قیمت نفت را مهار کند و به پایین آمدن قیمت بنزین در آمریکا — که از نظر سیاسی موضوعی حساس است — کمک نماید.
احتمال دستیابی ایران به گشایش اقتصادیِ بسیار ضروری، ممکن است در زمانی بیشتر باشد که ترامپ همچنان انگیزه سیاسی بالایی برای انعقاد توافق دارد.
راس افزود که پس از انتخابات میاندورهای، ممکن است ترامپ با محدودیتهای کمتری روبرو شود و تمایل بیشتری به تشدید فشارها یا بررسی گزینههای نظامی داشته باشد.