عصر قم - معاونت آموزشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، در سندی با عنوان «نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان» ضمن بررسی مشکلات معرفتی دانشجویان، ریشههای این مشکلات و نیازهای معارفی آنان را در هشت حوزه دروس معارف اسلامی احصا کرده است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سند «نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان» با هدف کمک به مدرسان معارف، مبلغان و مجموعههای فرهنگی دانشگاهها تهیه شده و در آن تلاش شده است نیازهای واقعی و پرسشهای معرفتی دانشجویان شناسایی و برای طراحی محتوای آموزشی کاربردیتر مورد توجه قرار گیرد .
بر اساس مقدمه این سند، آموزش عمومی معارف اسلامی در دانشگاهها با دو هدف اصلی دنبال میشود؛ نخست، پرورش ابعاد معنوی و روحانی دانشجویان و دوم، بهرهگیری از کارکردهای اجتماعی دین بهعنوان نیرویی برای انسجام و وحدت اجتماعی. از همین رو، سند تأکید میکند که راهبردها و روشهای آموزشی باید متناسب با این اهداف تنظیم شوند .
در این گزارش همچنین تأکید شده است که مأموریت گروههای معارف اسلامی صرفاً انتقال مجموعهای از اطلاعات دینی نیست، بلکه انتقال و تقویت باورها و ارزشهای اسلامی و انقلابی در نسل جدید نیز از اهداف این آموزشها به شمار میرود؛ بنابراین سیاستگذاری آموزشی باید بر اساس نیازها و خلأهای واقعی معرفتی و دینی دانشجویان صورت گیرد .
پرسشهای دانشجویان؛ مبنای شناسایی مشکلات معرفتی
بر اساس روش تدوین این سند، معاونت آموزشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها برای افزایش اثربخشی و جذابیت آموزش معارف اسلامی، پرسشهای پرتکرار دانشجویان در کلاسهای معارف و مراکز پاسخگویی را مورد بررسی قرار داده است .
در این فرآیند، پرسشهای دانشجویان بهعنوان «مشکلات معرفتی و معارفی» دستهبندی شده و سپس ریشههای هر یک از این مشکلات بررسی شده است. در مرحله بعد نیز نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان بر اساس همین ریشهها استخراج شده است .
سند در بخش نخست، مجموعهای گسترده از مشکلات معرفتی دانشجویان را در هشت درس «اندیشه اسلامی ۱»، «اندیشه اسلامی ۲»، «تاریخ اسلام»، «تاریخ فرهنگ و تمدن»، «انقلاب اسلامی ایران»، «دانش خانواده و جمعیت»، «اخلاق اسلامی» و «تفسیر موضوعی قرآن» دستهبندی کرده است .
از خداشناسی و معنای زندگی تا علم و دین
در بخش مربوط به نیازهای درس اندیشه اسلامی، موضوعاتی همچون شناخت صحیح از خدا و آثار خداشناسی در زندگی، آگاهی از فلسفه آفرینش انسان و جهان، شناخت انسان و جایگاه او، محدودیتهای علم بشری و نیاز به دین، مسئله قضا و قدر، مدیریت تمایلات و تقویت اراده، باور به معاد و شناخت عالم غیب مورد توجه قرار گرفته است .
از دیگر نیازهای مطرحشده در این بخش میتوان به فهم صحیح مفهوم جبر و اختیار، شناخت تفاوتهای موجود در آفرینش، مسئولیتپذیری در برابر گناهان و کوتاهیها، برداشت صحیح از مفهوم آزادی، شناخت رابطه عقل و دین، هماهنگی میان علم و شریعت و آگاهی از سازگاری اسلام با علم اشاره کرد .
این سند همچنین بر تقویت قدرت تفکر و تعقل دانشجویان، شناخت صحیح علوم تجربی و غیرتجربی و وحیانی، توجه به ظرفیتهای عقل، شناخت آسیبهای فرهنگ لیبرالیسم، سواد رسانهای و مصونیت در برابر تبلیغات و شبهات تأکید دارد .
توجه به تاریخ اسلام و پرسشهای تاریخی دانشجویان
در حوزه تاریخ اسلام، نیازهایی همچون درک اهمیت امور دینی و تاریخ زندگی پیشوایان دینی، شناخت جایگاه زن در اسلام، آشنایی با سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، شناخت جریانهای سیاسی صدر اسلام، بررسی مسئله جنگ و بردهداری و شناخت وضعیت اجتماعی عصر پیامبر(ص) مطرح شده است .
در این بخش، بر ضرورت آموزش کاربردی تاریخ و توجه به هویت مذهبی نیز تأکید شده و موضوعاتی همچون نحوه مواجهه با برخی روایتهای تاریخی، شناخت زمینههای شکلگیری برخی رخدادهای صدر اسلام و بررسی مستند مسائل تاریخی در شمار نیازهای معرفتی دانشجویان قرار گرفته است .
تمدن، هویت ملی و مواجهه با غرب
در حوزه تاریخ فرهنگ و تمدن، سند بر شناخت ظرفیتهای تمدنساز ایران و اسلام، تقویت خودباوری، آشنایی با نقاط درخشان تمدن اسلامی، روحیه نقد و بررسی تمدن غرب، شناخت مفهوم صحیح تمدن و تفاوت الگوی پیشرفت اسلامی با الگوهای غربی تأکید میکند .
شناخت مفاخر ایران پیش و پس از اسلام، نسبت هویت ملی و هویت دینی، مطالعه منابع معتبر تاریخی، پرهیز از نگاه گزینشی به تاریخ و شناخت تحولات تاریخی ایران نیز از دیگر نیازهای مطرحشده در این بخش است .
نیازهای معرفتی در حوزه انقلاب اسلامی
در بخش مربوط به انقلاب اسلامی ایران، موضوعاتی مانند شناخت رابطه دین و سیاست، آشنایی با تاریخ معاصر ایران، شناخت اسناد و وقایع مربوط به لانه جاسوسی، افزایش سواد رسانهای، آشنایی با عملکردها و دستاوردهای نظام اسلامی و شناخت مفهوم عدالت مورد توجه قرار گرفته است .
این سند همچنین بر شناخت رابطه اسلام و دموکراسی، آشنایی با تجربه دموکراسی در جمهوری اسلامی ایران، قضاوت منصفانه و غیرحزبی درباره عملکرد دولتها، شناخت جریانهای سیاسی و اصطلاحات سیاسی و آگاهی از ظرفیتهای مختلف کشور تأکید دارد .
در همین بخش، یکی از نیازهای مورد اشاره، توجه به این نکته است که مشکلات اقتصادی و فساد اداری موجود در جامعه، بهخودیخود دلیل ناکارآمدی اصل نظام دینی تلقی نشود و میان عملکرد دولتها و اصل نظام تفکیک صورت گیرد .
خانواده، ازدواج و مسائل اجتماعی جوانان
در حوزه «دانش خانواده و جمعیت»، نیازهای معرفتی دانشجویان طیف گستردهای از موضوعات مربوط به ازدواج، خانواده، روابط عاطفی، حجاب، حقوق اعضای خانواده و تربیت فرزند را دربرمیگیرد .
در این بخش بر توجه به همه کارکردهای خانواده و ازدواج، ضرورت و فواید ازدواج بهنگام، یادگیری مهارتهای ازدواج، شناخت آسیبهای روابط عاطفی پیش از ازدواج، مدیریت تمایلات و احساسات، توجه به آثار رسانه و سینما بر خانواده و شناخت حقوق متقابل زن و مرد تأکید شده است .
همچنین آشنایی با توصیههای کاربردی دین درباره خانواده، حقوق فرزندان، جایگاه والدین، حضانت، تجربه دیگران در مسئله ازدواج و کاهش فاصله میان والدین و فرزندان از دیگر نیازهای مطرحشده در این سند است .
اخلاق اسلامی؛ از خودشناسی تا سواد رسانهای
در بخش اخلاق اسلامی، خودشناسی و اعتماد به نفس، مهارت مدیریت تمایلات نفسانی، شناخت جایگاه انسان، رهایی از خودبینی و توجه به منافع دیگران از جمله نیازهای معرفتی دانشجویان معرفی شده است .
سند همچنین بر تفکیک رفتار نادرست برخی افراد مذهبی از اصل دین، افزایش سواد رسانهای، شناخت آسیبهای فرهنگی، تقویت درک صحیح از شادی و غم و رعایت تعادل میان خوف و رجا در آموزههای اسلامی تأکید دارد .
ضرورت فهم صحیح قرآن و روش تفسیر
در حوزه تفسیر موضوعی قرآن نیز نیازهایی مانند درک جامعیت قرآن، جاودانگی معارف آن، انس با قرآن، شناخت رسالت تربیتی قرآن و آگاهی از روشها و قواعد تفسیر مورد توجه قرار گرفته است .
از جمله موضوعات دیگر میتوان به توانایی برداشت صحیح از آیات، شناخت ناسخ و منسوخ، توجه به تفسیر قرآن به قرآن، شناخت اسلوب بیانی قرآن، پرهیز از برداشت گزینشی و سطحی از آیات، توجه همزمان به آیات رحمت و عذاب و شناخت رابطه قرآن و سنت اشاره کرد .
تأکید بر تبدیل نیازها به محتوای آموزشی کاربردی
در مقدمه بخش سوم این سند تصریح شده است که پس از شناسایی مشکلات معرفتی دانشجویان و استخراج ریشههای آنها، نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان بر اساس همین ریشهها احصا شده است .
بر اساس این سند، دستیابی به این نیازها میتواند زمینه تدوین و تدریس محتوایی کاربردی، جذاب و اثربخش برای دروس معارف اسلامی را فراهم کند. همچنین تأکید شده است که با تطبیق این نیازها با اهداف تعیینشده برای دروس معارف اسلامی در اسناد بالادستی و جلسات هدفگذاری، میتوان محتوای مفیدتری برای ارتقای نگرشها و گرایشهای دینی نسل جوان دانشجو تولید و ارائه کرد .
این سند همچنین یادآور میشود که نیازهای درجشده در ابتدای هر بخش که با قلم متفاوت مشخص شدهاند، بیانگر اولویت آنها هستند .
گفتنی است متن کامل این متن آموزشی را میتوانید از اینجا دانلود کنید.