«فقاهت محققانه، سلوک پدرانه و زیست مؤمنانه»حضرت آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی (قدس‌الله‌نفسه‌الزکیه)

عصر قم - حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی در کشاکش امواج پرالتهاب سیاسی و فراز و نشیب‌های دهه‌های اخیر، همواره لنگرگاه آرامش، اعتدال و مدارای اسلامی بودند. مشی ایشان در قبال فعالان و چهره‌های گوناگون اجتماعی و سیاسی، مشی پدری مهربان، سلیم‌النفس و فارغ از تعصبات جناحی بود. در سخت‌ترین بحران‌ها و تلاطم‌ها، توصیه‌های ایشان مروج گفتگو، رأفت اسلامی، جذب حداکثری و آرامش‌بخشی به جامعه بود؛ رویکردی اصیل که از عمق آموزه‌های نبوی و علوی سرچشمه می‌گرفت و پیوندی عمیق میان جامعه و نهاد مرجعیت برقرار می‌ساخت.

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا | حیات پربرکت حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی، مصداق اتمّ «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم» بود. ایشان در دورانی که غوغای تریبون‌ها و تمایلات رسانه‌ای، بسیاری از عرصه‌ها را متأثر کرده بود، زیست سنتی و باوقار سلف صالح را پاس داشتند. آرامش باطنی، دوری گزیدن از جدل‌های فرساینده و پرهیز از افتادن در حواشی زودگذر دنیوی، چهره‌ای از دین‌داری ناب و پیراسته را به نمایش می‌گذاشت.
اهتمام عمیق و روزمره آیت الله شبیری زنجانی به دعا، تعقیبات، و رازونیازهای خلوت‌نشینانه، پیوند عقلانیت علمی را با لطافت معنوی آشکار می‌کرد؛ به‌گونه‌ای که شاگرد در همان بدو ورود به حریم ایشان، رایحه اخلاص و بی‌اعتنایی به زخارف دنیا را استشمام می‌کرد.
امامت جماعت سالیان متمادی ایشان در مسجد بالاسر حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (سلام‌الله‌علیها)، صرفاً یک وظیفه و اقامه یک فریضه نبود، بلکه نماد پیوند بی‌واسطه فقیه جامع‌الشرایط با بدنه جامعه مؤمنین و تمسک به ولایت اهل‌بیت (ع) به شمار می‌رفت. ایشان با خضوعی مثال‌زدنی و سلوکی آرام و بدون تشریفات، در میان زائران و مجاوران حاضر می‌شدند؛ آن سجده‌های طولانی و قرائت‌های خاشعانه در جوار مضجع شریف کریمه اهل بیت سلام الله علیها، فضای حرم را عطرآگین و دل‌ها را به یاد مبدأ و معاد متوجه می‌ساخت و تجسم عینی فروتنی یک مرجع عالی‌مقام در آستان آل‌الله بود.
حلقه درس خارج فقه و اصول معظم‌له، یکی از دقیق‌ترین، منظم‌ترین و پربارترین مکاتب آموزشی حوزه علمیه قم در نیم‌قرن اخیر محسوب می‌شد. استاد تنها به القای فتاوا بسنده نمی‌کرد، بلکه شیوه اندیشیدن اجتهادی، روحیه نقادی منصفانه و صبوری در مواجهه با تراث فقها را به نسل جدید تزریق می‌نمود. ایشان مجتهدانی محقق، منصف و اهل فن پرورش دادند که امروز خود از ارکان علمی حوزه‌ها و دانشگاه‌ها به شمار می‌روند؛ شیوه‌ای که در آن «تربیت علمی» از «تهذیب نفسانی» تفکیک‌ناپذیر بود.
شاخصه منحصربه‌فرد علمی حضرت استاد، تسلط اعجاب‌انگیز و استثنایی ایشان بر علم رجال، درایه، تاریخ طبقات راویان، کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی بود؛ دانشی که نقشی بی‌بدیل در مباحث پیشافقهی ایفا می‌کند. دقت‌های تحلیلی ایشان در کشف اسناد پنهان، تصحیح راویان مشتبه و بازشناسی متن احادیث از لایه‌های تحریف یا سوءفهم نسخ، فقه ایشان را به فقهی استوار، وثیق و مبنایی تبدیل کرده بود. برای ما که سال‌ها از نزدیک شاهد فرآیند استنباط ایشان بودیم، این دقت‌های موشکافانه درس بزرگی از امانت‌داری علمی و پاسداری از میراث معصومین (علیهم‌السلام) تلقی می‌شد.
ورود آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی به عرصه خطیر مرجعیت، مصداق بارز «فرار از منصب و تن دادن به تکلیف شرعی» بود. ایشان پس از اصرارهای مکرر مصلحان و اهل تحقیق و احساس بار مسئولیت در قبال مؤمنین، این امانت سنگین را پذیرفتند. هرگز در دفاتر و بیوت ایشان کمترین اثری از خودنمایی، رقابت‌های عرفی، تبلیغات رسانه‌ای یا تمایل به اشتهار دیده نمی‌شد؛ تا جایی که بارها و بارها اطرافیان و علاقه‌مندان را از هرگونه اقدامی که حتی شائبه ترویج و تبلیغ شخصی داشته باشد، منع فرموده و سادگی و بی‌پیرایگی بیوت کهن را تا آخرین نفس حفظ کردند.
شاید ماندگارترین یادگار و صدقه جاریه حضرت استاد، «انسان‌سازی علمی» و پرورش نسلی از نخبگان، مجتهدان و محققان تراز اول در بستر مکتب اجتهادی خویش بود. معظم‌له کلاس درس را نه به تکرار طوطی‌وار آراء، بلکه به کارگاهی زنده برای تقویت حس تفحص، انصاف علمی و حریت فکری تبدیل کرده بودند؛ از این رو، شاگردان برآمده از محضر ایشان امروز از استوانه‌های فقاهت، استادی دانشگاه و پژوهشگران شاخص جهان تشیع به شمار می‌روند.
در ساحت تراث مکتوب نیز، آثاری چون کتاب ارزشمند و چندجلدی «کتاب النکاح» و «کتاب الحج» که دربردارنده فقه عمیق و اصیل ایشان است، در کنار پژوهش‌های رجالی منحصربه‌فرد، تعلیقات، تقریرات و آثار گرانسنگی همچون مجموعه تاریخ‌نگارانه و سندی «جرعه‌ای از دریا» ، گنجینه‌ای فاخر و ماندگار از دانش فقهی، رجالی و شرح‌حال‌نگاری به یادگار گذاشته است؛ آثاری که به دلیل تکیه بر اسناد کهن و مداقه‌های دقیق، تا دهه‌ها چراغ راه فقاهت، پژوهش‌های متنی و حوزه‌های علمیه خواهد بود.
نگاه حضرت استاد به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، نه برخاسته از احساسات زودگذر، بلکه مبتنی بر وظیفه شرعی، عقلانیت دینی و پاسداری از کیان شیعه بود. ایشان با درک عمیق از جایگاه رهبری معظم انقلاب و خطراتی که مذهب و موجودیت تشیع را در جهان معاصر تهدید می‌کند، همواره به عنوان تکیه‌گاهی آرام‌بخش و ناصحی خیرخواه برای نظام ایستادند. حمایت‌های ایشان همواره اصیل، سنجیده و توأم با دلسوزی پدرانه و متکی بر حفظ مصالح کلان امت اسلامی و حوزه‌های علمیه بود.
حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی در کشاکش امواج پرالتهاب سیاسی و فراز و نشیب‌های دهه‌های اخیر، همواره لنگرگاه آرامش، اعتدال و مدارای اسلامی بودند. مشی ایشان در قبال فعالان و چهره‌های گوناگون اجتماعی و سیاسی، مشی پدری مهربان، سلیم‌النفس و فارغ از تعصبات جناحی بود. در سخت‌ترین بحران‌ها و تلاطم‌ها، توصیه‌های ایشان مروج گفتگو، رأفت اسلامی، جذب حداکثری و آرامش‌بخشی به جامعه بود؛ رویکردی اصیل که از عمق آموزه‌های نبوی و علوی سرچشمه می‌گرفت و پیوندی عمیق میان جامعه و نهاد مرجعیت برقرار می‌ساخت.
عاش سعیداً و مات سعیداً؛ رضوان و غفران واسعه الهی نثار روح ملکوتی‌اش باد.
علیرضا احمدی قره زاغ