تبلیغ دین بدون مخاطب‌شناسی به نتیجه نمی‌رسد

عصر قم - حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری گفت: مبلغ باید متناسب با نیاز، ظرفیت و علاقه مخاطب سخن بگوید و از موعظه صرف به سمت مربیگری و کار میدانی حرکت کند؛ چراکه تبلیغ مؤثر نیازمند شناخت دقیق مخاطب و ارائه نظام‌مند معارف دینی است.

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری در بیست و یکمین نشست سراسری رسالات که به همت جامعه ایمانی مشعر در مجتمع یاوران مهدی قم برگزار شد، با اشاره به اهمیت تبلیغ تخصصی و مخاطب‌شناسی در عرصه دین، اظهار داشت: آخرین صحبت امام شهید ما در دیدار با مبلغین درباره «مخاطب‌شناسی» بود و این نشان‌دهنده اهمیت این موضوع در عرصه تبلیغ است.
وی با استناد به زیارت جامعه کبیره گفت: اهل بیت(ع) سفارش کردند «قید العلم بالکتاب» و در زیارت جامعه می‌خوانیم «بموالاتکم علمنا الله معالم دیننا». این تعبیر نشان می‌دهد که منبرها، مسجدها، هیئت‌ها و حرم‌ها باید به دانشگاه و درمانگاه تبدیل شوند. وقتی می‌گوییم دانشگاه و درمانگاه، باید اقتضائات آن را هم به مردم بگوییم.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری با اشاره به آیه «اذا قرا القرآن فاستمعوا له» افزود: یکی از وظایف ما این است که مردم را به گوش دادن حرف خدا دعوت کنیم. در روایات داریم که وقتی روایت می‌گویید، باید قید العلم بالکتابه را رعایت کنید. یعنی هم بنویسید و هم به دیگران منتقل کنید.
تقسیم‌بندی سه‌گانه نصرت الهی در قرآن
وی با اشاره به راه‌های نصرت الهی در قرآن گفت: اولین راه نصرت خدا، ایجاد ترس و اضطراب در دل دشمن است. در جنگ احد، مسلمانان شکست خوردند اما خدا در ادامه کار، ترس را در دل دشمنان انداخت. دومین راه، ایجاد آرامش و سکینه در دل مؤمنان است. خداوند می‌فرماید «هو الذی أنزل السکینه فی قلوب المؤمنین» و این آرامش باعث ازدیاد ایمان می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری افزود: سومین راه نصرت خدا، ایجاد فکر و اندیشه در دل مؤمن است. خداوند به حضرت نوح(ع) فکر ساختن کشتی را القا کرد و این فکر، نصرت الهی بود. چهارمین راه، نصرت خدا در قالب یک فرد است. خداوند به حضرت موسی(ع) فرمود «وجعلنا وزیراً من أهلی هارون أخی» و این نصرت در قالب فرد بود. در جنگ بدر نیز پیامبر فرمود خدایا اگر این ۳۱۳ نفر کشته شوند، کسی تو را نمی‌پرستد، و خدا فرمود تو را به علی(ع) نصرت دادم.
وی با اشاره به بحث مدیریت جهادی گفت: آقا فرمودند ما برای پیشبرد اهداف نظام مقدس جمهوری اسلامی مدیر جهادی می‌خواهیم. مدیر جهادی را با قرآن معنا کنیم. جهاد در تولید، جهاد در مصرف و جهاد در توضیح. جهاد در تولید یعنی هر کسی هر توانمندی دارد. جهاد در مصرف یعنی اصلاح الگوی مصرف و پرهیز از اسراف و تبذیر. جهاد در توضیح یعنی انفاق و خمس و زکات و اطعام و احسان.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری تصریح کرد: مردم در این سه محور همراه ولی بودند یا نبودند؟ یک صدا گفتند نه. مشکلات اقتصادی است. همین جا به برکت ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی فکر کردم که بالاترین امتیاز حضرت عبدالعظیم، پرسش بود. هر کاری می‌خواست بکند می‌پرسید از امام هادی(ع) این کار درسته یا غلط. تکلیفش را می‌پرسید تا به تکلف نیفتد.
وی با اشاره به دوگانه تکلیف و تکلف گفت: ما یک تکلیف داریم و یک تکلف. تکلیف آن چیزی است که خداوند بر ما واجب کرده و اگر انجام دهیم، خدا پشتیبانی می‌کند. اما تکلف آن چیزی است که ما فکر می‌کنیم تکلیف است ولی تکلیف ما نیست. مثال واضحش ازدواج است. آیت‌الله مظاهری فرمودند خدا خرج ازدواج را می‌دهد، خرج برج و بارو را نمی‌دهد. تکلیف ازدواج این است که خانواده پسر و دختر به این نقطه برسند که بروند یک عاقل بیاید عقد کند، محضر ثبت کند. اما تکلف این است که قرض کنند، تالار بگیرند، ماشین بگیرند، دوربین فیلمبرداری بگیرند.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری با اشاره به خاطره‌ای گفت: ساعت دو شب بود از فرودگاه مهرآباد آمدم بیرون. جوانی گفت حاج آقا بیا با ما بریم. سوار ماشین شدم. گفتم ازدواج کردی یا نه؟ گفت حاج آقا من تازه دامادم. گفت تازه عروسم صبح تا شب کار می‌کند، تازه دامادم صبح تا شب کار می‌کند، شب مثل دو تا جنازه می‌افتیم کنار همدیگر. گفتم چهار سال با هم کار می‌کنیم تا قسط تالار عروسی تمام شود؟ گفتم کی گفته بود؟ گفت ما آخوندا گفتیم. گفتم نه، خدا گفته. مردم گفتند.
مربیگری در تبلیغ؛ فراتر از موعظه
وی با اشاره به تفاوت موعظه و مربیگری گفت: بیشتر منبری‌ها موعظه می‌کنند یا مربیگری؟ خدمت آقای شهید بودیم. روز شهادت موسی بن جعفر(ع) بود. ایشان فرمودند که به مبلغین بگید بنی‌امیه و بنی‌عباس با معلم اخلاق بودن اهل بیت مشکلی نداشتند، با مربی بودنشون مشکل داشتند. موعظه یعنی کنار گود نشستن و گفتن «لنگش کن». اما مربیگری یعنی وسط گود بودن و کار میدانی کردن.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری افزود: آقا راجع به شهید مطهری فرمودند مطالبمونو نظام‌مند بدیم. اول، وسط، آخر. یک پک بدیم به مردم. اگر زندگی حضرت زهرا(س) را می‌خواهیم به مردم بگوییم، یک بسته بدهیم، ولو کوتاه، ولو دسته‌بندی شده و کوتاه بگیم خودشون برن مطالعه کنند.
وی با اشاره به سه اصل مخاطب‌شناسی گفت: ما با نیاز مخاطب حرف بزنیم، مخاطب پذیرش می‌کند. اگر پای منبر ما سر و صدا می‌کنند، اگر شلوغ می‌کنند، اگر حرف می‌زنند، چون من طلبه نیاز مخاطب را تشخیص نداده‌ام. با نیاز حرف بزنیم، مسئله زندگی منه، گره منه، مشکل منه، نیاز منه. با ظرفیت مخاطب حرف بزنیم، هضم می‌کند. با علاقه مخاطب حرف بزنیم، جذب می‌شود و لذت می‌برد.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری با اشاره به خاطره‌ای از باشگاه سپاهان اصفهان گفت: چند سال پیش ما را دعوت کردند. حدود هزار تا ورزشکار دختر و پسر با تیپ و قیافه‌های عجیبی نشسته بودند. رفتم گفتم بسم الله الرحمن الرحیم. شما ورزشکارا سه تا ویژگی قشنگ دارید. یکی از بهترین راه‌های ارتباط‌گیری با مخاطب، تایید و تبدیل و تخریب است. پیغمبر دو سه تا ویژگی جامعه جاهلیت را تایید کرد. تایید راه ارتباط برقرار کردن است. بعد تبدیل کرد، دستشونو گرفت آروم آروم. عصبیت قومی را به عصبیت دینی تبدیل کرد. بد را تخریب کرد، زنده به گور کردن دختران را دفعی، مال و شراب را تدریجی.
وی با اشاره به جلسه‌ای با هنرپیشه‌ها گفت: در وزارت ارشاد جلسه‌ای گذاشته بودند و همه هنرپیشه‌ها دعوت کرده بودند. گفتم شما کارگردان چقدر قشنگ نقش بازی می‌کنید. گفتم کارگردان محورید. کارگردان چه کار می‌کند؟ سه تا کار ویژه اصلی دارد. تبیین نقش‌ها، تنظیم دیالوگ‌ها، تزیین آرایش‌ها. کارگردان نقش‌ها را به ما گفته: نقش فرزندی و بالوالدین احسان، نقش همسری لتسکن الیها، نقش والدینی المال والبنون زینه الحیات الدنیا، نقش اجتماعی کنتم خیر امه. دیالوگ‌ها را هم گفته: قولوا قولاً سدیداً، قولوا قولاً لطیفاً. آرایش‌ها را هم گفته: تو خونتون بهترین لباساتو بپوش، جذاب‌ترین لباساتو برای همسرت بپوش.
فرمانده محور بودن؛ قوی‌سازی و تهدیدها
وی با اشاره به ادبیات نظامی گفت: برای فرماندهان نظامی صحبت کردیم. گفتم شما فرمانده محورید. فرمانده چه کار می‌کند؟ قوی‌سازی می‌کند، تهدیدها را می‌گوید، آرایش جنگی را می‌گوید. حضرت زهرا(س) چقدر قوی بود؟ یه نفر می‌کشید، چهل نفر حریفش نشدند. چه نیروی الهی داشت. قرآن می‌گوید ۱۲۰ آیه راجع به شیطان‌شناسی داریم. مهم‌ترینش آیه ۲۷ سوره اعراف است. آقا می‌فرماید جنگیدن با دشمن مثل شطرنج‌بازیه. شیطان ابرقدرت برنامه‌ریز است. هر جا ما غفلت کنیم، شیطان رفته کار کرده. غوغای بزرگش نکنید ولی برنامه می‌ریزد.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری با اشاره به بدل‌سازی شیطان گفت: شیطان فوق تخصص نیازشناسی با آدرس غلط است. به حضرت آدم گفت «هل أدلکما علی شجره الخلد و ملک لا یبلی». نیاز شما جاودانگی است، آدرس غلط. شیطان فوق تخصص ظاهرسازی با باطن خبیث است. آقا فرمودند پنجه فولادین دستکش مخملی. شیطان فوق تخصص سوءاستفاده از واسطه‌های ارزشی است. قسم خورد، بدل ساخت. بدل خدا را ساخته، بدل پیغمبر را ساخته، سامری غزل امیرالمومنین را ساخت، معاویه و یزید بدل امیرالمومنین را ساختند. الان ۶۴ تا بدل امام زمان(عج) در زندان اوین است. بدل مرجع تقلید، آخوند نمی‌تواند بسازد. کسینجر گفت انقلاب اسلامی ایران به دست روحانیت آغاز شد، شکستش هم باید به دست روحانیت باشد.
وی با اشاره به نظام‌مندی در تبلیغ گفت: ما سه تا منظومه از قرآن در می‌آید که فقط تیترش را می‌گویم. اول، مدرسه که باز می‌شود معلم به بچه‌ها می‌گوید اگر درساتونو گوش بدید، مشقاتونو بنویسید، امتحاناتون موفق می‌شید. با این ادبیات آموزشی، قرآن هم گفته اگر حرف‌های خدا و پیغمبر را گوش بدید. امروز همه تلاش دشمن این است که مردم حرف‌های خدا، پیغمبر و ولی خدا را گوش ندهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری افزود: رمز کلام خدا و ولی خدا باز کردن چشم عقل است، آخر را اول بیاورد. از کجا معلوم حرف‌های قرآن درست باشد؟ امام رضا(ع) راهی یاد داده: احتمال بده حرف‌های خدا درست است، امتحان کن، اعتقاد پیدا می‌کنی، اعتماد پیدا می‌کنی، تفویض می‌کنی. وقتی اعتماد پیدا کردی، کارتو واگذار می‌کنی به خدا، خدا می‌شود مدیر برنامه‌ت. مرحله ششم پرسش است، تکلیفت چیه تا به تکلف نیفتی. اطاعت وسط کار، استقامت آخر کار، تبلیغ صبر و مقاومت.
سه امتحان الهی؛ دارایی، نداری، گرفتاری
وی با اشاره به سه امتحان الهی گفت: کل امتحان‌های عالم سه تا بیشتر نیست. امتحان دارایی‌ها، نداری‌ها، گرفتاری‌ها. امتحان دارایی‌ها موفقیتش به «هذا من فضل ربی» و شکر است. امتحان نداری‌ها به «سبحان الله» و تسلیم است. امتحان گرفتاری‌ها به «الله اکبر» و صبر است. مردم الان جز کدام دسته‌اند؟ به خدا می‌گویند مشکل بزرگی دارم یا به مشکل می‌گویند خدای بزرگی دارم؟ اگر الله اکبر گو باشیم، به خدا نمی‌گوییم مشکل بزرگی دارم، به مشکل می‌گوییم خدای بزرگی دارم.
حجت‌الاسلام والمسلمین ماندگاری در پایان گفت: یکی از بحث‌های قشنگی که می‌توانیم در فاطمیه بگوییم، اسرار تسبیح حضرت زهراست. رمز پیروزی در امتحانات الهی. الحمدلله، سبحان الله، الله اکبر. یاد کدام تسبیح می‌افتید؟ بعد با لا اله الا الله که تکمیلش کنید که اساس بعثت انبیا بوده. امروز مردم ما پای لا اله الا الله ایستادند، فمن یکفر بالطاغوت، مرگ بر آمریکا. خدایا خدایا تا انقلاب مهدی از نهضت خمینی محافظت کن. اگر خدا و امام زمان ما را تایید نکنند، هیچ غلطی نمی‌توانیم بکنیم. اگر می‌خواهد امام زمان دعامون کند، روزی یک خط روضه برای حضرت بخوانیم. لحظه اذان ظهر استجابت دعاست. صبح به صبح بعد از نماز صبح می‌گوییم صلی الله علیک یا اباعبدالله. هر کس به اندازه وسعش تلاش کند، انشاءالله امام زمان دعاش می‌کند.