۲۸ هزار بار در روز؛ بدون یک لحظه توقف!

عصر قم - دستگاه تنفّس به عنوان پالایشگاه بدن، همکاری صمیمانه، و شگفت آوری با قلب دارد. خون حامل اکسیژن از بطن چپ با فشار به سوی دورترین نقاط بدن حرکت می کند، و پس از تحویل اکسیژن به سلّول ها، گازکربنیک را گرفته و از بطن راست قلب به ریه ها تحویل می دهد. نیاز بدن به اکسیژن، بیش از احتیاج آن به موادّ غذایی است. در دو حفره بینی، موهایی قرار دارد که به تصفیه هوا می پردازد، از سوی دیگر، لوله های بینی که به واسطه ترشّح غدّه ای خاص، همواره گرم و مرطوب است، از ورود هوای سرد و خشک به ریه ها جلوگیری می کند.

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: تصفیه خانه بدن یکی از دستگاه های مهم بدن و به نوبه خود فوق العاده جالب و دارای موقعیّت بسیار حسّاس می باشد.
این دستگاه که همان دستگاه تنفّس است، در ادامه زندگی بدن سهم بسزایی دارد، چنانچه اگر بیش از ۵ دقیقه تعطیل شود، انسان دچارخفگی شده و در اشخاص عادی موجب مرگ می گردد. مهم ترین نقش این کارگاه در بدن، تصفیه و دفع موادّ سمّی خون وبدن است وبه همین جهت باید آن را تصفیه خانه و پالایشگاه بدن نامید.
دستگاه تنفّس با دستگاه قلب، همکاری بسیار صمیمانه، دقیق، منظّم و شگفت آوری دارد. اینک قسمتی از وظایف این پالایشگاه حیرت انگیز را به طور اختصار از نظر شما می گذرانیم.
خونِ شریانی هنگامی که از بطن چپ با فشار به سوی دورترین نقاط بدن حرکت می کند، حامل مادّه حیاتی اکسیژن است و همان طور که دیدیم، خون مزبور وقتی که در مویرگ های بیشمار بدن پخش گردید، مادّه حیاتی اکسیژن را تحویل سلّول ها داده و گازکربنیک را ـ که یک گاز سمّی است ـ از آنها باز پس می گیرد و با رنگی تیره و افسرده راه قلب را در پیش می گیرد.
این خون نه تنها مادّه حیاتی اکسیژن را از دست داده بلکه مسموم هم می باشد، به همین جهت دیگر قابل استفاده بدن نیست و می دانیم که به خارج هم ریخته نمی شود و نباید هم چنین باشد؛ زیرا خون به هر صورت از موادّ گران بها و پرارزش بدن ماست که جز در موارد ضروری نمی توان از آن چشم پوشی کرد.
بنابراین خون مزبور به پاس فداکاری و خدماتی که انجام داده باید به صورت قابل استفاده درآید. برای این منظور، قلب، این خون را به خود پذیرفته و آن را از راه بطن راست به ریه ها تحویل می دهد. خون کثیف ـ به ترتیبی که خواهیم دید ـ در پالایشگاه ریه ها تصفیه شده و دوباره شفّافیّت، نشاط و موادّ حیاتی از دست رفته را باز می یابد و باز از آنجا برای انجام مأموریّت جدید خود رهسپار قلب می گردد.
باید دانست که احتیاج بدن و سلّول های آن به این مادّه حیاتی که از راه تنفّس تأمین می شود، به مراتب بیشتر از نیازمندی آن به موادّ غذایی است و مقاومت بدن در مقابل نبودن موادّ غذایی، خیلی بیشتر از مقاومت آن در مقابل کمبود اکسیژن می باشد؛ به دلیل اینکه انسان ممکن است لااقل یک روز با گرسنگی به سر برد، در صورتی که بیش از ۵ دقیقه نمی تواند بدن را از تنفّس اکسیژن هوا محروم بدارد، به همین جهت پس از دستگاه گردش خون (قلب) که با توقّف آن به سرعت، مرگ دامنگیر شخص می گردد، دستگاه تنفّس را می توان حسّاس ترین دستگاه بدن دانست و این در اثر موقعیّت فوق العاده ای است که در بدن دارا می باشد!
قدرت عجیب شش ها یکی دیگر از شگفتی های جهان آفرینش است. این عضو لطیف اسفنجی شکل، دارای مقاومت و قدرتی است که به طور متوسّط در هر دقیقه، ۲۰ مرتبه و در هر ۲۴ ساعت، در حدود ۲۸۸۰۰ مرتبه باز و بسته شده و خون را تصفیه می کند. به این ترتیب، سالیانه در حدود چهار هزار تن خون را تصفیه کرده و از خود عبور می دهد. بر این اساس، در یک عمر متوسّط، ممکن است ۲۵۰ هزار تن خون، در آن تصفیه گردد و هرگز این همه فعّالیّت و کار طاقت فرسا، آن را خسته نمی کند و هیچ وقت اتّفاق نیفتاده که ما در تنفّس، حرکت و فعّالیّت ریه های خود در حال عادی، احساس خستگی نماییم.
هوای مورد احتیاج برای تنفّس، همه جا هست ولی چه بسا اتّفاق افتاده که هوای اطراف انسان کثیف و غبار آلوده است. بنابراین اگر هوا با همان وضع وارد ریه ها شود ممکن است در کار ریه ها تولید اشکال و ناراحتی کند، به همین دلیل در مجرای طبیعی ورود هوا، برنامه ای پیش بینی شده که از ورود کثافات و گرد و غبار جلوگیری می کند.
گرچه این موضوع، جزئی به نظر می رسد ولی دو نکته در آن قابل توجّه است؛ اوّلا، در دو حفره بینی، که مجرای طبیعی و معمولی هوا می باشد، موهایی وجود دارد که در مسیر عبور هوا تشکیل شبکه ای می دهد. هوا در هنگام عبور از آن تا اندازه ای تصفیه شده، گرد و غبار و کثافات خود را از دست می دهد.
ثانیاً، لوله بینی همواره در اثر جریان اشک ـ که همیشه از گوشه چشم وارد آن می شود ـ و ترشّحات غدّه خاصّی، که در خودبینی قرار دارد، به اندازه مناسبی گرم و مرطوب است. این کار باعث می شود که هوای تنفّسی، جهت ورود به ریه ها آماده و مناسب گردد، زیرا بسیاری از اوقات، هوای مزبور، سرد و خشک است و اگر به همان ترتیب داخل ریه ها گردد، ایجاد سرماخوردگی و یا امراض دیگر ریوی می کند؛ بنابراین لازم است که چنین هوایی قبل از ورود به ریه ها، گرم و مرطوب شود. این مهم در هنگام عبور از دو حفره بینی، تأمین می گردد. به همین جهت باید تا جایی که امکان دارد به خاطر مسایل بهداشتی، از تنفّس به وسیله دهان پرهیز کرده و فقط با بینی تنفّس نمود. (۱)
پی نوشت:
(۱). گرد آوری از کتاب: آفریدگار جهان، آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی، مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم، ۱۳۷۹ ه. ش، ص ۱۴۱.