عصر قم - پیشنشست همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» با موضوع «تأملی جامعهشناختی بر زیستبومهای فرزندآوری در ایران» برگزار شد.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، پیشنشست همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» با موضوع «تأملی جامعهشناختی بر زیستبومهای فرزندآوری در ایران» برگزار شد.
در این نشست، دکتر غلامرضا تاجبخش، عضو هیئت علمی گروه اجتماعی دانشگاه آیتالله بروجردی و محمدمحسن حقیقی، پژوهشگر حوزه جمعیت، با بررسی ابعاد مختلف زیستبوم فرزندآوری، بر ضرورت عبور از سیاستهای تکبعدی و مشوقهای کوتاهمدت و حرکت به سمت سیاستگذاری جامع، هماهنگ و چندسطحی تأکید کردند.
فرزندآوری از رفتار سنتی به تصمیمی پیچیده تبدیل شده است
تاجبخش با بیان اینکه فرزندآوری را نمیتوان صرفاً یک تصمیم فردی یا خانوادگی دانست، اظهار داشت: فرزندآوری یک کنش اجتماعی است که در بستر پیچیدهای از ساختارهای اقتصادی، نهادی و فرهنگی شکل میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: در جهان امروز، شتاب تحولات اقتصادی و فناوری، فرزندآوری را به کانونی از تنشهای ساختاری تبدیل کرده است و دوگانههایی مانند بازار کار و زندگی خانوادگی، فرد و مسئولیت اجتماعی و امنیت اقتصادی و نااطمینانی نسبت به آینده، در تصمیم فرزندآوری اثرگذار هستند.
عضو هیئت علمی گروه اجتماعی دانشگاه آیتالله بروجردی افزود: تحولات ناشی از آموزش عالی، اشتغال زنان، فرایند اشتغال مردان، ارزشهای فردگرایانه و دیگر تحولات اجتماعی موجب شده است که فرزندآوری از یک مرحله بدیهی در چرخه زندگی به تصمیمی پرهزینه، زمانبر، پرمخاطره و پرریسک تبدیل شود.
وی افزود: از این منظر، «زیستبوم فرزندآوری» مفهومی برای توضیح شبکه درهمتنیدهای از عوامل و نهادهایی است که از مرحله شکلگیری قصد فرزندآوری تا تولد و پرورش فرزند، بر رفتار باروری خانوادهها اثر میگذارند.
زیستبوم فرزندآوری شبکهای از عوامل اقتصادی، فرهنگی و نهادی
تاجبخش مفهوم «زیستبوم فرزندآوری» را ناظر بر شبکهای درهمتنیده از سیاستهای بازار کار، نظام آموزشی، اشتغال، مسکن، نظام سلامت، حمایتهای نهادی، هنجارهای فرهنگی و گفتمانهای رسانهای دانست و گفت: تنها از رهگذر اصلاحات ساختاری هماهنگ و مداخلات چندسطحی، چندوجهی و چندبعدی میتوان شرایطی فراهم کرد که فرزندآوری بهمثابه انتخابی ممکن و معنادار و سازگار با کیفیت زندگی مردم بازتعریف شود.
وی تأکید کرد: سیاستهای مقطعی و تکبعدی راه به جایی نمیبرند و مداخلات باید چندسطحی و هماهنگ باشند.
وی تصریح کرد: تصمیم خانواده برای فرزندآوری در بستری شکل میگیرد که عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، نهادی و روانشناختی در آن به یکدیگر پیوند خوردهاند و از همین رو، سیاستگذاری جمعیتی نیز نیازمند نگاهی فراتر از مشوقهای مقطعی و کوتاهمدت است.
پژوهشگر حوزه جمعیت با تأکید بر ضرورت بازنگری در نحوه تحلیل کاهش باروری خاطرنشان کرد: کاهش باروری را نباید صرفاً ناشی از کاهش انگیزه دانست، بلکه باید آن را در چارچوب انباشت ریسک و نااطمینانی در زیستجهان خانوادهها تحلیل کرد.
تاجبخش نیز شوکهای اقتصادی، تصور هزینههای بالای فرزندآوری، افزایش سن ازدواج، توسعه شهرنشینی، اشتغال زنان، احساس ناامنی، زندگی آپارتماننشینی و نگرانی زنان از دست دادن جایگاه شغلی را از جمله عوامل مؤثر بر کاهش فرزندآوری برشمرد.
وی ارزشهای نوظهور در جامعه، شبکههای اجتماعی، ارزشهای فردگرایانه، آسیبهای اجتماعی مانند طلاق، فاصله جغرافیایی زوجین با خانوادههای خود و کاهش حمایت خانوادگی را از دیگر عوامل مؤثر دانست و افزود: تصویرسازی نامناسب رسانهها از جمعیت و خانواده، کاهش ارزش اجتماعی مادری و خانهداری و شکلگیری نگاههای کلیشهای نسبت به زن خانهدار یا نقش مادری نیز در همین چارچوب قابل بررسی است.
تقویت زیستبوم فرزندآوری نیازمند حکمرانی یکپارچه است
تاجبخش در جمعبندی سخنان خود گفت: تقویت زیستبومهای فرزندآوری فراتر از یک هدف سیاستی یا اقتصادی است و باید بهعنوان یک کلانپروژه مورد توجه قرار گیرد؛ پروژهای که ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد و ماهیتی بینرشتهای دارد.
وی افزود: به جای مداخلات تکبعدی و مشوقهای مالی کوتاهمدت، باید از طریق همافزایی میان حاکمیت و مردم و با مشارکت همه کنشگران این عرصه، زیستبوم فرزندآوری را تقویت کرد.
تاجبخش خاطرنشان کرد: اگر نظامهای حمایتی را با رویکرد ریسکزدایی بازطراحی کنیم، زیرساختهای فناورانه و خدمات یکپارچه ایجاد کنیم، معنای اجتماعی فرزندآوری را بازتعریف کنیم و والدین را از نظر شناختی و روانی توانمند سازیم، میتوان اقدامات مؤثری برای تقویت فرزندآوری انجام داد.
وی در پایان تأکید کرد: آینده جمعیتی ایران صرفاً به سیاستهای جمعیتی وابسته نیست، بلکه به مجموعهای از شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و نهادی وابسته است و نباید اجازه دهیم ایران در دهههای آینده به کشوری سالخورده تبدیل شود.
محمدمحسن حقیقی، پژوهشگر حوزه جمعیت، نیز در این نشست اظهار داشت: فرزندآوری در جامعه معاصر ایران دیگر صرفاً رفتاری مبتنی بر هنجارهای سنتی نیست، بلکه به تصمیمی آگاهانه تبدیل شده است که در بستر مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، نهادی و روانشناختی شکل میگیرد.
حقیقی نیز با تأکید بر ضرورت حکمرانی یکپارچه در این حوزه اظهار داشت: مواجهه مؤثر با مسئله فرزندآوری نیازمند توجه همزمان به مجموعه عواملی است که از شکلگیری قصد فرزندآوری تا تولد و پرورش فرزند بر تصمیم و رفتار خانوادهها اثر میگذارند.
حقیقی نیز با تأکید بر اینکه زیستبوم فرزندآوری را نمیتوان به یک عامل یا حوزه خاص تقلیل داد، اظهار داشت: این زیستبوم باید در مجموعهای از سطوح اقتصادی، حقوقی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، سلامت، آموزشی، رسانهای و فناورانه مورد بررسی قرار گیرد.
حقیقی نیز تأکید کرد: سیاست جمعیتی باید از مشوقهای کوتاهمدت به سمت ریسکزدایی ساختاری، حکمرانی یکپارچه، ارائه خدمات هماهنگ و توانمندسازی خانوادهها حرکت کند.