عصر قم - نویسنده و تحلیلگر عمانی معتقد است: تنگه هرمز تنها موضوع یک گفتوگوی فنی درباره ناوبری دریایی نیست؛ بلکه به عرصهای برای آزمون دو رویکرد متفاوت تبدیل شده است: امنیت بومی و منطقهای بدون اتکا به قدرتهای خارجی، در برابر تداوم نقشآفرینی نظامی آمریکا در ساختار امنیتی خلیج فارس.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ تنگه هرمز به عنوان شاهراه حیاتی انرژی جهان، نه تنها یک گذرگاه دریایی، بلکه صحنهی برخورد دو دکترین امنیتی متضاد است؛ تلاش تهران برای استقرار امنیت بومی و حذف مداخلهگری خارجی در برابرِ راهبرد واشنگتن برای حفظِ هژمونی نظامی به بهانهی ثبات بینالمللی کاملا مشهود است.
در این میان، نقش میانجیگرانه عمان برای جلوگیری از تشدید تنشهای کنونی در کانون توجه قرار دارد، هر چند که این نقش در گذار از مدیریت بحران به ثبات پایدار با بنبستی ساختاری مواجه است و به رغم کارآمدیهای فنی، هنوز با مشکل نفوذ قدرتهای فرامنطقهای درگیر است.
در همین زمینه زاهر المحروقی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی عمانی، در گفتوگو با ابنا به بررسی روند مذاکرات فنی درباره ترتیبات ناوبری دریایی در تنگه هرمز و مهمتر از آن رسیدن به یک مدل امنیتی مطلوب و محلی به دور از سایه نظامی آمریکا، پرداخته است.
مذاکرات عمان «سوپاپ اطمینان» در بحران هرمز
این تحلیلگر عمانی با اشاره به اختلاف دیدگاه ایران و آمریکا درباره امنیت خلیج فارس، مذاکرات تهران و مسقط را «سوپاپ اطمینان» برای مدیریت تنشهای کنونی دانست و گفت واشنگتن در تلاش برای محدود کردن ظرفیت عمان و ایران در تبدیل امنیت تنگه هرمز به یک اهرم چانهزنی سیاسی، ناکام مانده است.
زاهر المحروقی، در ارزیابی روند مذاکرات فنی درباره ترتیبات ناوبری در تنگه هرمز، تأکید کرد که گفتوگوهای ایران و عمان تاکنون بیشتر در سطح مدیریت بحران و ایجاد کانال ارتباطی برای جلوگیری از تشدید تنشها عمل کرده و هنوز به پایههای لازم برای شکلگیری یک الگوی پایدار امنیتی در منطقه دست نیافته است.
به گفته وی، ریشه این محدودیت را باید در تفاوت اساسی میان دو رویکرد امنیتی جستوجو کرد؛ تهران بر ایجاد یک نظام امنیتی منطقهای با محوریت کشورهای منطقه و بدون حضور قدرتهای خارجی تأکید دارد، در حالی که واشنگتن و شماری از کشورهای منطقه همچنان بر حضور نظامی آمریکا و ائتلافهای بینالمللی بهعنوان پشتوانه امنیت خلیج فارس تکیه میکنند.
المحروقی معتقد است همین شکاف باعث شده است تفاهمهای تهران و مسقط در شرایط کنونی عمدتاً به توافقهای فنی و موقت محدود بماند و ظرفیت آنها برای تبدیل شدن به یک چارچوب امنیتی فراگیر منطقهای کاهش یابد.
هرمز؛ فراتر از یک مسیر کشتیرانی
این تحلیلگر عمانی با اشاره به جایگاه تنگه هرمز در امنیت انرژی جهان، گفت ابتکارات دیپلماتیک ایران و عمان در ایجاد سازوکارهای نظارتی و کاهش احتمال درگیریهای ناخواسته در میدان مؤثر بوده است، اما هنوز نتوانسته به نقشآفرینی قدرتهای فرامنطقهای در امنیت این آبراه پایان دهد.
وی افزود: ایران حضور نظامی آمریکا را در امنیت منطقه نمیپذیرد، در حالی که برخی کشورهای منطقه همچنان آن را برای تضمین امنیت منابع انرژی و آزادی ناوبری بینالمللی ضروری میدانند. به اعتقاد او، همین اختلاف سبب شده است مدیریت امنیت تنگه هرمز در شرایط کنونی در سطحی محتاطانه و منطقهای پیش برود، بدون آنکه یک سازوکار امنیتی مستقل و پایدار شکل گرفته باشد.
المحروقی همچنین رویکرد عمان را در شرایط فعلی یک «سوپاپ اطمینان» و «منطقه حائل» میان طرفهای درگیر توصیف کرد و گفت این الگو در مدیریت بحران موفق بوده است، اما عبور از مرحله کنترل تنش به ثبات امنیتی جامع، نیازمند ایجاد یک چارچوب چندجانبه با مشارکت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس است.
به گفته وی، دستیابی به چنین چارچوبی مستلزم توافق بر سر ترتیبات فنی و امنیتی منطبق با قوانین بینالمللی دریایی است و مسائل فنی مربوط به ناوبری و امنیت آبراه باید از موضوعات پیچیده و مناقشهبرانگیزی مانند برنامه هستهای و موشکهای بالستیک جدا شود.
هرمز در معادله فشار بر ایران
این تحلیلگر عمانی در ادامه، تنگه هرمز را یکی از عناصر مهم در معادله فشار سیاسی و اقتصادی ایران دانست و گفت تهران تلاش میکند امنیت دریایی را با موضوع لغو تحریمهای اقتصادی پیوند بزند، در حالی که آمریکا میکوشد پرونده هرمز را به موضوعی صرفاً فنی درباره تردد کشتیها و کریدورهای دریایی محدود کند.
المحروقی افزود: «ایران به دنبال پیوند امنیت دریایی با پرونده لغو تحریمهای اقتصادی است، اما دولت آمریکا، از طریق مذاکرات با مسقط، صرفاً به دنبال تنظیم ترافیک کشتیها و کریدورهای تاکتیکی است.»
وی در عین حال تصریح کرد که واشنگتن در تلاش برای اعمال فشار بر عمان با هدف محروم کردن تهران از ظرفیت تبدیل امنیت تنگه هرمز به یک ابزار چانهزنی سیاسی گستردهتر، ناکام بوده است.
تلاش آمریکا برای حفظ نقش خود در امنیت خلیج فارس
المحروقی درباره هدف واشنگتن از نظارت بر روند مذاکرات ایران و عمان نیز گفت: آمریکا تلاش دارد مانع شکلگیری ترتیبات منطقهای شود که نقش این کشور را بهعنوان ضامن امنیت انرژی در منطقه به حاشیه براند.
به اعتقاد وی، واشنگتن در کوتاهمدت به دنبال جلوگیری از شکلگیری یک نظام امنیتی کاملاً بومی در خلیج فارس است؛ با این حال، روند تحولات به سمت شکلگیری یک «سیستم امنیتی ترکیبی» حرکت میکند.
او توضیح داد که در چنین مدلی، جزئیات اجرایی و ترتیبات میدانی از طریق هماهنگی میان ایران، عمان و کشورهای حاشیه خلیج فارس مدیریت خواهد شد، اما آمریکا و دیگر قدرتهای بینالمللی همچنان تلاش خواهند کرد چتر راهبردی و موازنههای نظامی در سطح بالاتر را در اختیار خود نگه دارند.
بر این اساس، تنگه هرمز تنها موضوع یک گفتوگوی فنی درباره ناوبری دریایی نیست؛ بلکه به عرصهای برای آزمون دو رویکرد متفاوت تبدیل شده است: امنیت بومی و منطقهای بدون اتکا به قدرتهای خارجی، در برابر تداوم نقشآفرینی نظامی آمریکا در ساختار امنیتی خلیج فارس.
..........................
پایان پیام