عصر قم - اگر صبر را - که صبر به همان معنای پایداری و ایستادگی و استقامت و عقبگرد نکردن است - وصل کنیم به آن پایگاه ذکر الهی، به آن منبع لایزال، این صبر دیگر تمام نمیشود.
خبرگزاری بینالمللی اهلبیت (ع) ـ ابنا: این آیهی شریفه یا به تعبیر بهتر این جملهی مبارک «استعینوا بالصّبر و الصّلوه» در قرآن - در سورهی بقره - در دو جا تکرار شده است: یکی خطاب به اهل کتاب است که میفرماید: «واستعینوا بالصّبر و الصّلوه و انّها لکبیره الّا علی الخاشعین»(۱) یک جا هم خطاب به مؤمنین است که میفرماید: «یا ایّها الّذین امنوا استعینوا بالصّبر و الصّلوه انّ اللَّه مع الصّابرین»(۲). اولاً پیداست که اهمیت این دو عنصر؛ عنصر صبر و عنصر صلوه مورد توجه است و تأثیر اینها در آن چیزی که تشکیل جامعهی اسلامی به خاطر رسیدن به آن است؛ اهداف والای جامعه اسلامی. ثانیاً ارتباط این دو - صبر و صلوه - با یکدیگر و ایستادگی و استقامت و ارتباط و اتصال قلبی و روحی با مبدأ آفرینش. این دو تا با هم از مجموعهی این آیه - بخصوص این بخش مربوط به «یا ایّها الّذین امنوا» - به دست میآید. قبل از این آیهی شریفه، آیهی شریفهی «فاذکرونی اذکرکم و اشکروا لی و لا تکفرون»(۳) بحث ذکر و شکر است.
بعد از این آیهی شریفه، مسئلهی جهاد است؛ «و لا تقولوا لمن یقتل فی سبیل اللَّه اموات بل احیاء و لکن لا تشعرون»(۴). بعد از این آیه، این آیات معروف «و لنبلونّکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال والانفس و الثمرات و بشّر الصابرین»(۵)، «الّذین اذا اصابتهم مصیبه قالوا انّا للَّه و انّا الیه راجعون»(۶) بعد «اولئک علیهم صلوات من ربّهم و رحمه»(۷) آمده که ارتباط کامل بین این دو عنصر، کاملاً از این آیات مفهوم میشود؛ به دست میآید. هم خودِ این دو عنصر اهمیت دارد، هم رابطهی اینها. حالا من بعداً برمیگردم به توضیحی دربارهی صبر و قدری بیشتر بحث میکنم.
اما ارتباط بین صبر و صلوه. البته صلوه را به مفهوم عام صلوه بگیرید؛ یعنی توجه، ذکر، خشوع؛ والّا صورت نماز در حالی که خالی از ذکر باشد، مورد نظر نیست. لذا در آن آیهی شریفه هم که راجع به صلوه فرموده، بعد میفرماید: «و لذکر اللَّه اکبر»(۸). «انّ الصّلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر»(۹). این، یک خاصیت صلوه است؛ اما بزرگتر از نهی از فحشا و منکر، نفس ذکر خداست که در صلوه وجود دارد.
این صلوه یعنی آن ذکر، توجه، خشوع، ارتباط قلبی با خدا، در استحکام صبر تأثیر دارد. حالا که اهمیت صبر - که البته برای شما دوستان معلوم است - بر حسب آیه و روایت و مفاهیم اسلامی فهمیده شد، آن وقت معلوم میشود که صلوه چقدر مهم است؛ ذکر خدا چقدر اهمیت دارد و میتواند این عامل استقرار و ثبات را - که همین صبر است - در دل ما، در روح ما، در زندگی ما، در افق اندیشهی ما هر چه مستحکمتر و جادارتر و جاگیرتر کند. لذا در قرآن هم ملاحظه کنید «واصبر و ما صبرک الّا باللَّه»(۱۰) است. البته «واصبر» در قرآن زیاد است که اگر انسان بخواهد آیات را بخواند، هرکدام یک دریائی از معرفت است. حالا این آیهی شریفهی «واصبر و ما صبرک الّا باللَّه»؛ به کمک خداست که تو میتوانی صبر کنی، یعنی استقامت آن وقتی پایانناپذیر میشود که متصل باشد به منبع پایانناپذیر ذکر الهی. اگر صبر را - که صبر به همان معنای پایداری و ایستادگی و استقامت و عقبگرد نکردن است - وصل کنیم به آن پایگاه ذکر الهی، به آن منبع لایزال، این صبر دیگر تمام نمیشود.
صبر که تمام نشد، معنایش این است که این سیر انسان به سوی همهی قلهها هیچ وقفهای پیدا نخواهد کرد. این قلهها که میگوئیم، قلههای دنیا و آخرت، هر دو است: قلهی علم، قلهی ثروت، قلهی اقتدار سیاسی، قلهی معنویت، قلهی تهذیب اخلاق، قلهی عروج به سمت عرش عالی انسانیت. هیچ کدام از اینها دیگر توقف پیدا نخواهد کرد؛ چون وقفهها در حرکت ما ناشی از بیصبری است. دو لشکر مادی وقتی در مقابل هم صفآرائی میکنند، آن کسی که زودتر صبرش تمام بشود، شکست میخورد؛ آن کسی که دیرتر صبر و مقاومتش تمام بشود، پیروز خواهد شد؛ چون با لحظهای مواجه خواهد شد که طرف مقابل صبر خودش را از دست داده. این مثال خیلی ظاهر و بارز عینیاش است؛ در همهی میدانها همینجور است.
در مواجههی با مشکلات، با موانع طبیعی، با همهی موانعی که سد راه انسان در همهی حرکتهای کمال میشوند، اگر صبر تمام نشود، آن مانع، تمام خواهد شد. اینی که گفته میشود اسلام پیروز است، یعنی این. اینی که میفرماید «و انّ جندالله هم الغالبون» (۱۱)یعنی این. جنداللَّه، حزب اللَّه، بندهی خدا، عباداللَّه، اینها با ارتباط و اتصالشان با آن منبع لایزال، در مقابل همهی مشکلاتی که انسان ممکن است مغلوب آن مشکلات بشود، ایستادگی میکنند. وقتی ایستادگی این طرف وجود داشت، به طور طبیعی در آن طرف زوال وجود خواهد داشت؛ پس این بر او غلبه پیدا خواهد کرد. البته اگر اسممان حزب اللَّه و جنداللَّه باشد، اما آن ارتباط و اتصال را نداشته باشیم، چنین تضمینی وجود ندارد.
بنابراین ارتباط را باید برقرار کرد. این صلوه، اهمیتش اینجاست؛ ذکر خدا اهمیتش اینجاست؛ فرصت ماه رمضان اهمیتش اینجاست. فرصت خودسازی، فرصت تقوا، فرصت سرشارکردن ذخیرهی یقین در دل که در این دعاهای ماه رمضان هم - دعای روزها، دعاهای شبها - این ازدیاد یقین را میبینید که تکرار میشود. پس، این فرصت را بایستی برای این مقاصد مغتنم شمرد. وقتی اینها شد، آن وقت صبر جامعهی اسلامی و امت اسلامی و بندهی مسلمان همان چیزی خواهد شد که میتواند بر همهی مشکلات غلبه پیدا کند. آن وقت هم در میدان سیاست، هم در میدان اقتصاد، هم در میدان اخلاق، هم در میدان معنویت، این جامعه پیش میرود. این واقعیتی که هست، این است. ما باید به این واقعیت خودمان را نزدیک کنیم.
بیانات رهبر شهید در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام ۱۳۸۷/۰۶/۱۹
منبع:
۱. سوره مبارکه البقره آیه ۴۵
وَاستَعینوا بِالصَّبرِ وَالصَّلاهِ ۚ وَإِنَّها لَکَبیرَهٌ إِلّا عَلَی الخاشِعینَ
ترجمه:از صبر و نماز یاری جوئید؛ (و با استقامت و مهار هوسهای درونی و توجه به پروردگار، نیرو بگیرید؛) و این کار، جز برای خاشعان، گران است.
۲. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۳
یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا استَعینوا بِالصَّبرِ وَالصَّلاهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرینَ
ترجمه:ای افرادی که ایمان آوردهاید! از صبر (و استقامت) و نماز، کمک بگیرید! (زیرا) خداوند با صابران است.
۳. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۲
فَاذکُرونی أَذکُرکُم وَاشکُروا لی وَلا تَکفُرونِ
ترجمه:پس به یاد من باشید، تا به یاد شما باشم! و شکر مرا گویید و (در برابر نعمتهایم) کفران نکنید!
۴. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۴
وَلا تَقولوا لِمَن یُقتَلُ فی سَبیلِ اللَّهِ أَمواتٌ ۚ بَل أَحیاءٌ وَلٰکِن لا تَشعُرونَ
ترجمه:و به آنها که در راه خدا کشته میشوند، مرده نگویید! بلکه آنان زندهاند، ولی شما نمیفهمید!
۵. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۵
وَلَنَبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَنَقصٍ مِنَ الأَموالِ وَالأَنفُسِ وَالثَّمَراتِ ۗ وَبَشِّرِ الصّابِرینَ
ترجمه:قطعاً همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، و کاهش در مالها و جانها و میوهها، آزمایش میکنیم؛ و بشارت ده به استقامتکنندگان!
۶. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۶
الَّذینَ إِذا أَصابَتهُم مُصیبَهٌ قالوا إِنّا لِلَّهِ وَإِنّا إِلَیهِ راجِعونَ
ترجمه:آنها که هر گاه مصیبتی به ایشان میرسد، میگویند: «ما از آنِ خدائیم؛ و به سوی او بازمیگردیم!»
۷. سوره مبارکه البقره آیه ۱۵۷
أُولٰئِکَ عَلَیهِم صَلَواتٌ مِن رَبِّهِم وَرَحمَهٌ ۖ وَأُولٰئِکَ هُمُ المُهتَدونَ
ترجمه:اینها، همانها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده؛ و آنها هستند هدایتیافتگان!
۹. سوره مبارکه العنکبوت آیه ۴۵
اتلُ ما أوحِیَ إِلَیکَ مِنَ الکِتابِ وَأَقِمِ الصَّلاهَ ۖ إِنَّ الصَّلاهَ تَنهیٰ عَنِ الفَحشاءِ وَالمُنکَرِ ۗ وَلَذِکرُ اللَّهِ أَکبَرُ ۗ وَاللَّهُ یَعلَمُ ما تَصنَعونَ
ترجمه:آنچه را از کتاب (آسمانی) به تو وحی شده تلاوت کن، و نماز را برپا دار، که نماز (انسان را) از زشتیها و گناه بازمیدارد، و یاد خدا بزرگتر است؛ و خداوند میداند شما چه کارهایی انجام میدهید!
۹. سوره مبارکه العنکبوت آیه ۴۵
اتلُ ما أوحِیَ إِلَیکَ مِنَ الکِتابِ وَأَقِمِ الصَّلاهَ ۖ إِنَّ الصَّلاهَ تَنهیٰ عَنِ الفَحشاءِ وَالمُنکَرِ ۗ وَلَذِکرُ اللَّهِ أَکبَرُ ۗ وَاللَّهُ یَعلَمُ ما تَصنَعونَ
ترجمه:آنچه را از کتاب (آسمانی) به تو وحی شده تلاوت کن، و نماز را برپا دار، که نماز (انسان را) از زشتیها و گناه بازمیدارد، و یاد خدا بزرگتر است؛ و خداوند میداند شما چه کارهایی انجام میدهید!
۱۰. سوره مبارکه النحل آیه ۱۲۷
وَاصبِر وَما صَبرُکَ إِلّا بِاللَّهِ ۚ وَلا تَحزَن عَلَیهِم وَلا تَکُ فی ضَیقٍ مِمّا یَمکُرونَ
ترجمه:صبر کن، و صبر تو فقط برای خدا و به توفیق خدا باشد! و بخاطر (کارهای) آنها، اندوهگین و دلسرد مشو! و از توطئههای آنها، در تنگنا قرار مگیر!
۱۱. سوره مبارکه الصافات آیه ۱۷۳
وَإِنَّ جُندَنا لَهُمُ الغالِبونَ
ترجمه:و لشکر ما پیروزند!