عصر قم - آلمان طی دهههای گذشته یکی از مقصدهای اصلی مهاجران عرب و مسلمان در اروپا بوده است؛ روندی که بهویژه پس از سیاستهای مهاجرتی دولت آنگلا مرکل در سال ۲۰۱۵ شتاب گرفت.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ «رنده عطیه»، پژوهشگر مصری، در گزارشی به بررسی وضعیت مسلمانان در آلمان، روند ادغام آنان در جامعه این کشور، آزادی انجام مناسک دینی، حضور سیاسی مسلمانان و همچنین افزایش اسلامستیزی و نفوذ جریان راست افراطی پرداخته است.
همچنین بخوانید: مسلمانان اروپا؛ قسمت هفتم (بریتانیا)
آلمان طی دهههای گذشته یکی از مقصدهای اصلی مهاجران عرب و مسلمان در اروپا بوده است؛ روندی که بهویژه پس از سیاستهای مهاجرتی دولت آنگلا مرکل در سال ۲۰۱۵ شتاب گرفت.
مرکل در آن زمان با بیان جمله معروف «ما از پس این کار برمیآییم»، آمادگی آلمان برای پذیرش شمار زیادی از پناهجویان سوری و خاورمیانهای را اعلام کرد. بر اساس آمار اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان، جمعیت مسلمانان این کشور بین ۵.۳ تا ۶.۹ میلیون نفر برآورد میشود که حدود ۶.۴ تا ۶.۷ درصد جمعیت آلمان را تشکیل میدهند. مرکز پژوهشی پیو نیز پیشبینی کرده است که سهم مسلمانان از جمعیت آلمان تا سال ۲۰۵۰ دستکم به ۸.۷ درصد برسد.
نویسنده با مرور پیشینه تاریخی روابط آلمان و مسلمانان، ریشههای حضور مسلمانان در این کشور را به موج مهاجرت نیروی کار در دهه ۱۹۶۰ و همچنین تحولات پس از جنگ جهانی اول و دوم مرتبط میداند. اتحاد آلمان و امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول و باقی ماندن شماری از اسرای مسلمان عثمانی در آلمان، از نخستین زمینههای شکلگیری جامعه مسلمان در این کشور بود. پس از جنگ جهانی دوم نیز مهاجرانی از ترکیه، مراکش، یوگسلاوی و مناطق مختلف اتحاد جماهیر شوروی سابق، برای کار، تحصیل یا پناهندگی وارد آلمان شدند و در بازسازی صنعتی این کشور نقش ایفا کردند. در سالهای بعد، این جامعه بهتدریج گسترش یافت و در شهرهای صنعتی غرب آلمان، از جمله برلین، تمرکز بیشتری پیدا کرد.
بر اساس مطالعهای که اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان به درخواست کنفرانس اسلامی آلمان و وزارت کشور این کشور انجام داده، حدود ۷۹ درصد مسلمانان در آلمان از سطح مناسبی از ادغام اجتماعی برخوردارند. این پژوهش نشان میدهد جوانانی که در آلمان متولد شدهاند، عموماً تسلط خوبی بر زبان آلمانی دارند و با نظام ارزشی و فرهنگی جامعه این کشور آشنا هستند. همچنین حدود ۶۵ درصد مسلمانان شرکتکننده در مطالعه گفتهاند که روابط مثبت و مناسبی با دوستانی از پیشینههای قومی و مهاجرتی متفاوت دارند. این مطالعه همچنین تأکید میکند که مذهب بهتنهایی عامل تعیینکنندهای در روند ادغام نیست و میان مسلمانان و مسیحیان دارای پیشینه مهاجرتی، تفاوت معناداری از این نظر مشاهده نشده است.
جامعه مسلمانان آلمان از نظر مذهبی و اجتماعی نیز متنوع است. اهل سنت بزرگترین گروه مسلمانان را تشکیل میدهند و در کنار آنان علویان، شیعیان، صوفیان و اسماعیلیان نیز حضور دارند. نویسنده با اشاره به آزادی انجام مناسک دینی در آلمان، از وجود حدود ۲۸۶۶ مسجد در این کشور خبر میدهد و مسجد جامع دویسبورگ ـ مارکسلوه را بزرگترین مسجد آلمان معرفی میکند. همچنین «روز مساجد باز» که از سال ۱۹۹۷ هر سال در سوم اکتبر، همزمان با روز وحدت آلمان، برگزار میشود، فرصتی برای حضور غیرمسلمانان در مساجد و آشنایی با اسلام و فرهنگ مسلمانان فراهم میکند. با این حال، نویسنده تأکید میکند که در کنار این ظرفیتها، اسلامهراسی و حملات علیه مسلمانان همچنان یکی از چالشهای جدی جامعه مسلمان آلمان است.
حضور مسلمانان در عرصه سیاسی نیز طی چند دهه گذشته افزایش یافته است. بیش از ۴۰۰ نهاد و مؤسسه اسلامی و دهها مرکز وابسته در آلمان در امور مربوط به جامعه مسلمانان فعالیت میکنند. احزاب بزرگ آلمان نیز به دلیل وزن اجتماعی و انتخاباتی مسلمانان، بهتدریج تلاش کردهاند ارتباط خود را با این جامعه تقویت کنند. از جمله میتوان به تشکیل «مجمع ترک ـ آلمان» در حزب دموکرات مسیحی در سال ۱۹۹۷ و «گروه کاری مسلمانان سبز» در حزب سبزها در سال ۲۰۰۶ اشاره کرد. در سال ۲۰۱۰ نیز نخستین حزب سیاسی متشکل از مسلمانان با عنوان «اتحاد برای نوآوری و عدالت» تأسیس شد. انتخاب «آیدان اوزوغوز» بهعنوان وزیر مهاجرت و جمعیت در دولت فدرال آلمان در سال ۲۰۱۳ نیز از نشانههای افزایش حضور مسلمانان در ساختار سیاسی این کشور بود.
با وجود این دستاوردها، گزارش تأکید میکند که رشد نفوذ راست افراطی و گسترش گفتمان اسلامستیزانه، فضای زندگی مسلمانان در آلمان را با چالشهایی مواجه کرده است. بر اساس آمار وزارت کشور آلمان، در سال ۲۰۲۱ حدود ۴۵۰ حمله علیه مسلمانان ثبت شد که بخش قابلتوجهی از آنها شامل توهین و آزار به دلیل پوشش اسلامی، ممانعت از انجام مناسک دینی، آسیب به اموال مسلمانان و حملات فیزیکی بوده است. این رقم اگرچه نسبت به سالهای قبل کاهش یافته، اما همچنان نشاندهنده تداوم اسلامهراسی در این کشور است؛ بهویژه آنکه در سال ۲۰۱۷ بیش از هزار مورد حمله مرتبط با مسلمانان ثبت شده بود که ۲۳۹ مورد آن علیه مساجد و اماکن عبادی انجام شده بود.
در این میان، حزب راستگرای «آلترناتیو برای آلمان» از جمله جریانهایی است که نویسنده آن را از مهمترین مخالفان اسلام در این کشور معرفی میکند. این حزب در سالهای اخیر با طرح ادعای «اسلامیشدن اروپا» تلاش کرده است نگرانیهای جمعیتی و فرهنگی درباره رشد جمعیت مسلمانان را به موضوعی سیاسی تبدیل کند. به اعتقاد برخی کارشناسان و فعالان مسلمان مورد استناد گزارش، افزایش این گفتمان بیش از آنکه بازتابدهنده دیدگاه عموم جامعه آلمان باشد، تحت تأثیر رشد جریانهای راست افراطی و اهداف سیاسی آنها قرار دارد.
گفتنی است حزب مذکور هفتۀ گذشته در انتخابات ایالتی آلمان به پیروزی رسید.
در عین حال، برخی فعالان مسلمان بر مشکلات داخلی جامعه مسلمانان نیز تأکید دارند. «احمد الشاذلی»، مبلغ مصری ساکن آلمان، معتقد است جامعه آلمان در مجموع از جوامع مهاجر، بهویژه مسلمانان، پذیرش قابلتوجهی دارد و بسیاری از موارد آزار و اذیت در نتیجه تحریک جریانهای راستگرا یا بزرگنمایی حوادث پراکنده در فضای اسلامهراسی رخ میدهد. او در عین حال، نبود هماهنگی و وحدت میان انجمنها و نهادهای اسلامی را یکی از مهمترین ضعفهای جامعه مسلمانان میداند و معتقد است اختلافات فرقهای و جناحی مانع از شکلگیری یک صدای واحد برای دفاع از منافع مسلمانان شده است.
گزارش در نهایت تصویری دوگانه از وضعیت مسلمانان در آلمان ارائه میدهد: از یک سو، جامعهای بزرگ و متنوع که توانسته است در حوزههای اجتماعی، فرهنگی، دینی و سیاسی جایگاه قابلتوجهی در جامعه آلمان پیدا کند و بر اساس مطالعات رسمی، سطح بالایی از ادغام را تجربه کرده است؛ و از سوی دیگر، جامعهای که همچنان با افزایش گفتمان نفرت، اسلامهراسی و قدرتگیری جریان راست افراطی مواجه است. نویسنده بر این باور است که مهمترین چالش پیشروی مسلمانان آلمان نه فقدان ظرفیت برای ادغام، بلکه مقابله با نفرتپراکنی و ایجاد هماهنگی و چشماندازی مشترک میان طیفهای مختلف جامعه مسلمانان است.
..............
پایان پیام