عصر قم - مدیر حوزههای علمیه سراسر کشور با تشریح سه گونه مواجهه با تحولات نوپدید در عرصه علوم و فناوری، از برگزیدن «راه حکیمانه» توسط حوزه در قبال علوم شناختی، فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی خبر داد و بر ضرورت اهتمام بیشتر بر این مسیر تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، آیتالله علیرضا اعرافی مدیر حوزههای علمیه سراسر کشور در آیین رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی موسسه علم، تمدن و عرفان که صبح امروز در مجموعه آل البیت برگزار شد، با اشاره به مواجهه جوامع بشری با تحولات شتابان علمی و فناورانه، اظهار داشت: در برابر هر تحول نوظهوری در عرصه علوم، فناوریها و سبکهای جدید زندگی، سه نوع مواجهه قابل تصور است که امام راحل(ره) نیز در حوادث گوناگون با آنها دستوپنجه نرم کردند .
وی به تشریح سه گانه مواجهه با تحولات پرداخت و بیان داشت: اولین نوع مواجهه، مواجهه منفعلانه و ذوقزده همراه با بهرهگیری شتابزده و سطحی از پدیدههای نو است که در بسیاری از جوامع و حتی در میان برخی از ما نسبت به برخی تحولات علمی و فناورانه شاهد آن هستیم .
مدیر حوزه های علمیه افزود: دومین مواجهه، مواجهه غفلتزده و رویگردان، همراه با نادیدهانگاری و نفی تحولات بزرگ است که در عرصه حوزوی و غیرحوزوی و در میان ملتهای عالم تجربه شده است و سومین مواجهه، راه خردمندانه و حکیمانه است.
آیتالله اعرافی با تأکید بر اینکه صاحبان حکمت و اندیشه و بهرهمندان از معارف ناب اسلام راه سومی را برگزیدهاند، تصریح کرد: راه سوم، راه فهم دقیق، دریافت عمیق، تلاش برای شناخت هوشمندانه و حکیمانه، نقد درست و بهرهگیری مبتنی بر مبانی و موازین عقلی و دینی است .
مدیر حوزههای علمیه خاطرنشان کرد: این منهج که از بزرگان دین آموختهایم، امروز نیز در مواجهه با علوم شناختی، فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی در حوزه برگزیده شده است و امیدواریم محققان و پژوهشگران با همین نگاه حکیمانه در این قلمرو گام بردارند .
تباین نداشتن علوم شناختی و معارف دینی
آیتالله اعرافی در ادامه با اشاره به نسبت علوم شناختی و فناوریهای پیشرفته با منابع دینی، اظهار داشت: علوم شناختی، فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی با متون اسلامی و معارف الهی تباین ندارند، بلکه همپوشانیهای وسیعی میان آنها وجود دارد .
وی دو محور اصلی برای پژوهشگران را « سخن دین در قلمرو هوش مصنوعی و بهرهگیری از تحولات در کارهای علمی و پژوهشی اسلامی» ترسیم و با تاکید بر لزوم بهرهگیری از تحولات در کارهای علمی و پژوهشی اسلامی ابراز کرد: کاربست هوش مصنوعی را می توان در پنج تا هفت حوزه برشمرد که عبارتاند از: تعمیق در منابع و متون اصلی، منابع و متون ثانویه، علوم اسلامی و نظامات اسلامی، تبلیغ و ترویج معارف الهی، الگوسازی برای عینیت اسلام در ساحتهای فردی و اجتماعی، حکمرانی اسلامی، تمدن اسلامی با نگاه جامع و کلان .
مدیر حوزههای علمیه تأکید کرد: حوزه های علمیه نمیتوانند خود را از این تأثیرات کنار ببینند و باید پیشاپیش و فعالانه وارد این میدان شوند .
سخن دین در قلمرو هوش مصنوعی
آیتالله اعرافی معکوس مسئله را نیز حائز اهمیت دانست و عنوان کرد: اسلام در قلمرو هوش مصنوعی نیز سخن دارد و باید سخن دین و معارف الهی در این پیکره روشن شود. این محور شامل پنج ساحت است که عبارتند از فلسفه هوش مصنوعی با رویکرد اسلامی و حکمی، فقه و حقوق هوش مصنوعی، کلام و الهیات هوش مصنوعی، اخلاق هوش مصنوعی و نهایتاً نظام اسلامی در قلمرو هوش مصنوعی .
ضرورت بازخوانی پیکره علوم با پیوست هوش مصنوعی
وی با تأکید بر دایره گسترده علوم شناختی و هوش مصنوعی، اظهار داشت: به نظر میرسد باید با نگاهی باز، عمیق، مجتهدانه و مبتنی بر اصالتهای خودی، پیکره علوم اسلامی را با پیوست هوش مصنوعی بازخوانی کنیم که این خود کاری حساس و دشوار است .
مدیر حوزه های علمیه تصریح کرد: ما باید کلام و فقه و دانش فاخر و اصیل تاریخی خود را با پرسشهای جدید از قلمرو هوش مصنوعی مواجه کنیم و پاسخهای تازهای تولید نماییم .
آیت الله اعرافی با اشاره به تحولات شتابان فناوریهای نوین در جهان، اظهار داشت: ضروری است در تمامی ساحتهای علوم اسلامی، از فقه و اخلاق گرفته تا فلسفه و حکمت متعالیه، خوانش و قرائتی جدید صورت گیرد. این پیکره دانشی ما نیازمند مداقهای نوین است تا بتواند با پیوند میان مباحث سنتی و واقعیتهای امروز، به نیازهای زمانه پاسخ دهد.
وی با تأکید بر لزوم تعامل میان حوزه و دانشگاه در این زمینه افزود: در این مسیر، همکاری با متخصصان دانشگاهی یک ضرورت اجتنابناپذیر است تا بتوانیم با بهرهگیری از ظرفیتهای دو نهاد، به تحول در علوم انسانی و اسلامی دست یابیم .
آیتالله اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل فرصتها و تهدیدهای ناشی از پیشرفتهای فناورانه، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی پرداخت و خاطرنشان کرد: کشورهای غربی مطالعات گستردهای در باب تأثیرات این تحولات بر اقتصاد، سیاست، حکمرانی و آینده تمدن بشری انجام دادهاند. ما نیز در حوزه دفاعی و امنیتی، با بهرهگیری از تجربیات جنگهای اخیر، باید با حساسیت بیشتری نسبت به آسیبهای احتمالی هوش مصنوعی عمل کنیم .
وی با اشاره به دیدار خود با شهید آیتالله رئیسی، از اهتمام ویژه آن شهید والامقام به مباحث علمی و فناوری یاد کرد و بیان داشت: پیشرفتهای خیرهکننده علمی و فناورانه کشور، مرهون پیگیریهای دقیق و جزبهجز آن شهید عزیز است. ایشان در تولید اقتدار علمی، پیشگام بودند و این مسیر باید با جدیت تداوم یابد .
مدیر حوزههای علمیه در پایان ضمن اشاره به بازتاب جهانی قدرت و ایستادگی ملت ایران در برابر متجاوزان خاطرنشان کرد: ما برای حفظ این عظمت، رسالت سنگینی بر دوش داریم تا بر پایه اجتهاد عمیق و میراث گرانسنگ فقهای بزرگ، آفاق نویی را در عرصه دانش و تمدن بگشاییم.
وی تاکید کرد: هدف ما در این مسیر، نیروسازی حوزوی و دانشگاهی، کادرسازی برای تمدن نوین اسلامی و تولید دانش برای پیشبرد و دفاع از ارزشهای الهی است.