از مهاجرت تا تمدن‌سازی؛ واکاوی ۷۰ سال حضور مسلمانان در سوئد

عصر قم - در پی افزایش اقدامات خشونت‌بار و سوزاندن قرآن کریم توسط حامیان جریان راست افراطی در پنج شهر سوئد، وضعیت امنیت مسلمانان در این کشور بار دیگر تحت بررسی‌های بین‌المللی قرار گرفته است. رنده عطیه، پژوهشگر مصری، در گزارشی تحلیلی که در تارنمای “نون‌پست” منتشر شده، با ارجاع به هشدارهای شورای حقوق بشر سازمان ملل، ابعاد بحران رو به رشد جرایم نژادپرستانه علیه مسلمانان در سوئد را واکاوی کرده است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ در پی حوادث خشونت‌بار اخیر در پنج شهر سوئد که پس از اقدام توهین‌آمیز طرفداران حزب راست افراطی «استرام کورس» (مسیر سخت) به رهبری «راسموس پالودان» در سوزاندن قرآن کریم رخ داد، موضوع مسلمانان این کشور بار دیگر در کانون توجه رسانه‌ها و مراکز تحقیقاتی قرار گرفته است. سوئد که همواره به عنوان کشوری پذیرا شناخته می‌شد، اکنون با چالش‌های تازه‌ای روبروست؛ به‌طوری که شورای حقوق بشر سازمان ملل نسبت به افزایش نرخ جرایم نژادپرستانه علیه مسلمانان در این کشور هشدار داده است.
همچنین بخوانید: اسلام در اروپا؛ قسمت پنجم (جمهوری قبرس)
تاریخچه هفتاد ساله حضور مسلمانان
روابط مستقیم مسلمانان با سوئد به بیش از ۷۰ سال پیش و دوران جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد؛ زمانی که استکهلم مقصد نخستین گروه مهاجران تاتارتبار از فنلاند شد. در دو دهه پس از جنگ، موج دوم مهاجرت با ماهیت نیروی کار از ترکیه، شمال آفریقا، فلسطین و کشورهای یوگسلاوی آغاز شد که منجر به تشکیل نخستین انجمن‌ها و باشگاه‌های اسلامی گردید. با فرارسیدن دهه ۷۰ میلادی، ماهیت مهاجرت به سمت سیاسی و بشردوستانه تغییر یافت و پناهجویانی از لبنان، کردستان، بنگلادش، اوگاندا و فلسطین راهی شهرهای مختلف سوئد از جمله گوتنبرگ و مالمو شدند.
در سال ۱۹۷۵، نخستین فدراسیون اسلامی در مالمو تأسیس و به رسمیت شناخته شد. با تداوم مهاجرت‌ها از خاورمیانه و نقاط دیگر، جمعیت مسلمانان تا پایان دهه ۸۰ میلادی از مرز ۱۵۰ هزار نفر گذشت. امروزه جمعیت مسلمانان سوئد در کمتر از ۵۰ سال از ۱۰۰۰ نفر به ۸۳۰ هزار نفر رسیده است. در این میان، سوری‌ها با ۱۹۰ هزار نفر، بزرگترین گروه مسلمانان را تشکیل می‌دهند و پس از آن‌ها عراقی‌ها، افغان‌ها، فلسطینی‌ها و سومالیایی‌ها قرار دارند.
از سیاست درهای باز تا رویکرد امنیتی
رابطه دولت سوئد با مسلمانان به عنوان بزرگترین اقلیت مذهبی، دو مرحله متمایز را پشت سر گذاشته است؛ مرحله نخست «سیاست درهای باز» تا سال ۲۰۱۵ بود که سوئد را به مقصدی برای هم‌زیستی تبدیل کرده بود. اما پس از ۲۰۱۵، با بسته شدن مرزها و اعمال محدودیت‌های شدید، روابط به مرحله دوم وارد شد. ظهور جریان‌های راست افراطی مانند حزب «دموکرات‌های سوئد» که خصومت با مسلمانان را ابزار تبلیغاتی خود قرار داده‌اند، فشارهای اجتماعی و سیاسی بی‌سابقه‌ای را بر دولت تحمیل کرده است.
در همین حال، نهادهای امنیتی سوئد با هشدار نسبت به رشد افراط‌گرایی، از افزایش هزاردرصدی تعداد افراط‌گرایان در یک دهه گذشته خبر داده‌اند و مدعی پیوستن ۳۰۰ نفر از ساکنان سوئد به گروه تروریستی داعش شده‌اند. «آندرس تورنبرگ»، رئیس سرویس اطلاعاتی، ضمن تأکید بر لزوم نظارت دقیق، هشدار داده است که نباید از اقدامات خشونت‌آمیز غافل ماند. در کنار این گزارش‌ها، دانشکده دفاع ملی سوئد نیز در گزارشی مدعی شده که گسترش جمعیت مسلمانان و سخنرانی‌های دینی، تهدیدی برای ترکیب دموگرافیک آینده کشور محسوب می‌شود.
ظرفیت‌های هم‌زیستی و جایگاه مساجد
با وجود فضای غبارآلود ناشی از نفرت‌پراکنی، محیط عمومی سوئد همچنان یکی از منعطف‌ترین فضاها برای همگرایی در اروپا محسوب می‌شود. برای نمونه، مسجد بزرگ استکهلم سالانه پذیرای ۲۰ هزار بازدیدکننده غیرمسلمان است که با هدف آشنایی با تمدن و هنر اسلامی به آنجا می‌روند. این تعاملات به ایجاد فضای مشترک انسانی و شکستن کلیشه‌های منفی کمک کرده است، به‌طوری که مسلمانان با آگاهی بیشتر نسبت به حقوق مدنی خود، جایگاه تثبیت‌شده‌تری در جامعه یافته‌اند.
ساختار نهادهای اسلامی نیز توسعه یافته است؛ از «انجمن اسلامی سوئد» (IFIS) که به عنوان مرجع معنوی شناخته می‌شود تا «شورای اسلامی سوئد» (SMR) و فدراسیون‌هایی که نمایندگی ملیت‌ها و مذاهب مختلف از جمله شیعیان را بر عهده دارند. همچنین، مشکل مسلمانان با سیستم آموزشی با ادغام دروس اسلامی در برخی مدارس و به رسمیت شناختن مدارک آن‌ها، به تدریج در حال حل شدن است که این روند، برتری سوئد را نسبت به بسیاری از کشورهای اروپایی نشان می‌دهد.
اسلام‌هراسی؛ خاری در گلوی هم‌زیستی
با وجود موفقیت‌های ادغام، پیروزی حزب راست افراطی در انتخابات ۲۰۱۸ که با کسب ۱۸ درصد آرا همراه بود، جامعه سوئد را تکان داد. «ماتیاس گاردل»، استاد تاریخ ادیان در دانشگاه اوپسالا، وضعیت کنونی را «اسلام‌هراسی» و یک «حمله نژادپرستانه جدید» توصیف می‌کند. مهاجران و مسلمانان اکنون به موضوعی برای بهره‌برداری‌های پوپولیستی تبدیل شده‌اند که پیامد آن، گسترش موج‌های نژادپرستی و حملات به مساجد بوده است.
در نهایت، مسلمانان سوئد بر این باورند که با وجود فشارهای راست افراطی، باید بر حضور خود پافشاری کنند. «سمیر مورتیچ»، امام یکی از مساجد شهر «اسلوو» که پیش‌تر مورد حمله افراط‌گرایان قرار گرفته بود، تأکید می‌کند: «ما برای زندگی در امنیت و آرامش به سوئد آمده‌ایم و رسالت ما تبیین چهره رحمانی اسلام است.» مسلمانان سوئد نه تنها تسلیم ارعاب نمی‌شوند، بلکه با همکاری مقامات در تلاش‌اند تا ریشه‌های افراط‌گرایی را بخشکانند و بر هویت دینی خود در وطن جدیدشان تأکید ورزند.
................
پایان پیام