عصر قم - استاد حوزه علمیه قم، با تبیین مفهوم انتقام در آموزههای قرآن کریم، تأکید کرد: انتقام در نگاه قرآن تنها به واکنشهای انسانی محدود نمیشود، بلکه در دو ساحت «انتقام مردم» و «انتقام الهی» قابل بررسی است.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت الاسلام سید محمد فقیهی استاد حوزه علمیه قم در نشست بازخوانی خونخواهی رهبر شهید انقلاب از منظر مطالعات قرآنی و روایی که به همت خبرگزاری رسا برگزار شد، با بررسی مبحث انتقام در قرآن ابراز داشت: انتقام در منطق قرآن کریم در دو بخش کلی قابل بررسی است؛ بخش نخست انتقام مردم و بخش دوم انتقام الهی که هر یک دارای مراحل و ویژگیهای خاص خود هستند.
وی با اشاره به انتقام مردمی خاطرنشان کرد: این نوع انتقام در سه مرحله قصاص، جهاد و دعا تحقق مییابد و هر یک در جایگاه خود نقش مهمی در احقاق حق و مقابله با ظلم دارند.
استاد حوزه علمیه قم در تشریح مرحله نخست انتقام مردمی اظهار داشت: قصاص اگرچه انتقام کامل نیست، اما یکی از مراحل تحقق عدالت به شمار میرود و خداوند متعال آن را در قرآن کریم تشریع کرده است. آیات ۱۷۸ و ۱۷۹ سوره بقره با بیان حکم قصاص، آن را مایه حیات جامعه معرفی میکنند.
وی با اشاره به تعبیر «الحر بالحر و العبد بالعبد» در آیات قصاص تصریح کرد: قصاص متناسب با جایگاه مقتول معنا پیدا میکند؛ ازاینرو اگر شخصیتی با جایگاه رهبری امت اسلامی به شهادت برسد، قصاص صرف عاملان مستقیم جنایت، همه ابعاد این ظلم را جبران نخواهد کرد و تنها مرحلهای ابتدایی از انتقام محسوب میشود.
حجتالاسلام فقیهی با استناد به آیه «وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا» بیان کرد: اختیار قصاص، عفو یا دریافت دیه مربوط به قتلهای شخصی است، اما هنگامی که جنایتی متوجه کیان اسلام، جامعه اسلامی یا جامعه مستضعفان جهان باشد، موضوع از چارچوب یک قتل شخصی فراتر میرود و دیگر سخن از عفو یا دیه معنا نخواهد داشت.
وی با اشاره به فراز «وَأَنْ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکَ» در زیارت عاشورا افزود: در چنین جنایتهایی همه مسلمانان و حتی همه مظلومان جهان خود را ولیّ این خون میدانند و از این رو، قصاص در این موارد قابل گذشت نیست.
استاد حوزه علمیه قم درباره مرحله دوم انتقام مردمی گفت: جهاد، مرحله دیگری از مقابله با ظلم است و قرآن کریم در آیات متعددی دستور مقابله با متجاوزان را صادر کرده است.
وی با اشاره به آیات سوره توبه از جمله «فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ» خاطرنشان کرد: قرآن مجموعهای از راهکارهای مقابله با دشمن متجاوز از جمله رویارویی، دستگیری، محاصره و کمین را بیان کرده و در آیات دیگری همچون «وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَکُونَ فِتْنَهٌ»، «فَقَاتِلُوا أَئِمَّهَ الْکُفْرِ» و «وَقَاتِلُوا الْمُشْرِکِینَ کَافَّهً» بر اصل مقابله با متجاوزان تأکید کرده است.
حجتالاسلام فقیهی با تأکید بر لزوم تبعیت از ولیّ امر مسلمین ابراز داشت: اجرای این مراحل تنها با نظر و فرمان ولیّ امر مشروعیت دارد و هیچ فردی مجاز نیست بر اساس تشخیص شخصی اقدام کند؛ معیار، اطاعت از رهبری جامعه اسلامی است.
وی درباره مرحله سوم انتقام مردمی اظهار داشت: دعا پشتوانه همه مراحل دیگر است و بدون نصرت الهی، تلاش انسانها به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به دعاهایی همچون دعای سمات، دعای توسل، زیارت عاشورا و دعای علقمه بیان کرد: در این دعاها از خداوند درخواست یاری، نصرت و انتقام از ستمگران شده است و این مسئله نشان میدهد که دعا مکمل اقدام عملی است، نه جایگزین آن.
حجتالاسلام فقیهی در ادامه با اشاره به انتقام الهی خاطرنشان کرد: این نوع انتقام نیز دارای دو مرحله است؛ مرحله نخست در دنیا و مرحله دوم در آخرت تحقق مییابد.
وی با استناد به آیاتی همچون «فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ»، «فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الْمُکَذِّبِینَ» و «إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ» تصریح کرد: خداوند متعال در دنیا با شیوههای مختلف از جمله خواری، شکست، نابودی و امدادهای غیبی، ستمگران را به سزای اعمالشان میرساند.
حجت الاسلام فقیهی با اشاره به روایات مربوط به واقعه عاشورا گفت: حضرت زینب سلاماللهعلیها به تحقق انتقام الهی از دشمنان یقین داشتند و بر اساس روایات، بخشی از این انتقام در عصر ظهور حضرت ولیعصر(عج) و دوران رجعت تحقق خواهد یافت.
استاد حوزه علمیه قم در پایان جمعبندی کرد: انتقام در منطق قرآن دارای دو بخش اساسی است؛ انتقام مردم که در قالب قصاص، جهاد و دعا تحقق مییابد و انتقام الهی که در دنیا با ذلت و نابودی ستمگران و تحقق وعدههای الهی و در آخرت با عذاب الهی کامل میشود.
وی تأکید کرد که بر اساس وعده قطعی خداوند، سرانجام حق مظلومان از ستمگران گرفته خواهد شد و عدالت الهی به طور کامل تحقق خواهد یافت.